Jo “hazer xhevap”, para se të japësh dije, duhet të mësosh se kush ishte Perandoria Osmane dhe cili ishte kryeqëllimi i saj si pushtuese

1. Osmanët barbarë Historiografia e periudhës komuniste e paraqiste pushtimin osman si një akt të egër ushtarak, pa asnjë implikim apo “lojë” lokale. Për komunizmin kemi vetëm “osmane që bien nga qielli”.

Studimet bashkëkohore e sfidojnë këtë narrativë: shumë princër ballkanikë, përfshirë edhe shqiptarë, i ftuan trupat osmane si aleatë në konfliktet e tyre dinastike dhe lokale.

Rasti klasik për hapjen e derës së pasme është beteja e Savrës 1385, ku osmanët hyjnë si aleatë të njërit krah shqiptar kundër tjetrit.

Lutfi Dervishi Barbarizmat osmane janë fakte, jo intrepretime, ftesa që iu bë nga fisnikë arbër në konfliktet e tyre nuk e përjashton barbarizmin e tyre.

“Barbaria e një pushtuesi” është një term që përdoret për të përshkruar veprimet e e tij të dhunshme, të pamëshirshme, dhe shpesh të paedukuara ose të egra. Në këtë kuadër, “barbaria” nënkupton sjelljen që përdor forcën pa asnjë konsideratë për moralin, ligjet ose vlerat e shoqërive të tjera.

Disa nga tiparet kryesore të barbarisë në këtë kontekst mund të jenë parasëgjithash dhuna e tepruar, kur pushtuesi mund të përdorë forcë të tepërt ndaj popullsive civile, duke vrarë, plaçkitur, ose shkatërruar pasuri dhe objekte të mdryshme. Shpesh herë, barbaria nënkupton një shtypje të rëndë të popujve të pushtuar.

Shkatërrimi i kulturës dhe trashëgimisë: Një tjetër aspekt i barbarisë mund të jetë shkatërrimi i monumenteve, bibliotekave, tempujve dhe objekteve të tjera kulturore që mbajnë vlera historike dhe kulturore.

Pushtuesit barbarë shpesh kanë shkatërruar këto asete për të minimizuar ndikimin dhe simbolizmin e kulturave të pushtuara.

Mungesa e respektit për ligjin dhe rregullin: Barbaria mund të nënkuptojë gjithashtu një lloj sjellje kaotike, të paplanifikuar dhe të paparashikueshme që nuk respekton asnjë rregull shoqëror, duke krijuar një klimë të pasigurisë dhe frikës për popullatën e pushtuar.

Përçmimi ndaj civilizimit: Shpesh, në histori, termi “barbar” përdorej për të përshkruar ata që nuk jetonin sipas normave të civilizimeve të avancuara të kohës dhe “barbaria” mund të kishte edhe një nuancë të përçmimit ndaj mënyrës se si ata jetonin, si të “egër” ose “të pa arsiimuar”.

Pushtimi i Konstandinpojës, Elbasanit dhe Krujës, që kam sjellë këtu dhe masakrat që pasuan (duke përfshirë ekzekutimet në masë dhe grabitjen e pasurive) tregojnë aspekte të dhunshme që nuk mund të shihen vetëm si pasojë e një konflikti ushtarak dinamik dhe strategjik, por si shenja të një sjelljeje të qëllimshme dhe të egër që synon të shkatërrojë çdo formë të mundshme rezistence, si dhe të zhduki kulturën dhe identitetin lokal.

Përdorimi i dhunës ekstreme, plaçkitjet dhe trajtimi mizor i civilëve është një praktikë që, edhe pse mund të jetë pjesë e shumë periudhave të historisë, shpesh i atribuohet periudhave të barbarizmit të papërmbajtur.

Ngjarjet që përshkruhen, si ekzekutimet masive dhe çmenduria e shkatërrimit të jetës dhe pasurisë, mund të ofrojnë një pamje më të egër të pushtimit osman që meritojnë të etiketohet si “barbarizëm” në një kontekst të caktuar, veçanërisht kur krahasohet me praktikat e tjera të pushtimeve ushtarake.

Edhe pse ka pasur periudha të paqes dhe bashkëjetesës nën Perandorinë Osmane, aspekte të dhunshme dhe shkatërruese të pushtimit janë të vështira për t’u justifikuar dhe, për shumë historianë, këto janë elemente që mund të kategorizohen si “barbarizëm”. Kjo mund të jetë e vërtetë veçanërisht për ato periudha ku civilët dhe popujt vendës janë trajtuar si skllevër, janë përdorur si pasuri për të përfituar dhe i janë nënshtruar një dhune të paimagjinueshme.

Në këtë kuptim, masakrat si ato që ndodhen pas rënies së Konstandinpojës, Elbasanit dhe Krujës mund të shqyrtohen si aktet e një dhune të papërmbajtur dhe shkatërruese që të kalon kufijtë e një lufte ushtarake dhe hyjnë në kategorinë e barbarizmit.

Pasi me ndihmën e zotit morën fortesën dhe pasi ia prenë krahët armikut të çarmatosur, myslimanët u hodhën frerëlëshuar dhe si zogu grabitçar, si turku që placket vendin prej zemrës e prej shpirtit, me hap të patrembur zgjatën duart për të bërë plaçkë. Nga çdo banesë me çati që i ngjanin Saturnit dhe kate që të kujtonin rruzujt e qiejve, nga shtretër të thurur me ar dhe pas perdesh të stolisura me gurë të çmuar, nxorën në rrugë e në tregje djelmosha grekë e frëngj, rusë e hungarez, kinezë e tartar, i tërhoqën ata prej flokësh që ngjasonin me balluket e idhujve, lloj-lloj krijesash të këndëshme, të rinj që të merrnin në qafë e skllevër të bukur si hëna.

Dhe vasha të ngjashme me yjet, me mollaqe prej trëndafili të egër, me faqe jesemin, me kaçurrela vjollcë e me trup si selvi. Me fytyrë si dielli, me ballin si hënë, me fytyrë të Afërditës, me naze të Marsit, me linja të Jupiterit, me brez si të Orionit, me flokë të Virgjëreshës, me pamje si për faqen e kuqe me sytë e qartë, me lëkurën e bardhë e të dlirë, Secila prej tyre e ka fytyrën si hëna e plotë, dhëmbët si perla, flokët korb si nata, aromë misku, ballin të gjërë, kërthizën të kristaltë.

Gazinjtë shtynin përpara turma me djelmosha e vasha kërthizëkristalta, sikurse luanët e leopardët ndjekin pas kopenë e gazelave.

Ja si dëshmon Tursun Beu për plaçkitjet: Nga Pallati i Princit dhe nga shtëpitë e të pafeve të pasur e të begatë u nxorën aq shumë orendi e enë ari e argjendi, gurë të çmuar, lloj-lloj sendesh e cohërash, saqë faqja e dheut të sillte ndërmend vargun

”Do t’i nxjerrë dheu jashtë të vdekurit e vet”(Kuran, 99:2).”

Dhe do të thotë njeriu: Çtë ketë vallë”(Kuran:99:3), prej habisë nga ai bollëk pasurish e të mirash. Ishin aq shumë sa perla të denja për shahë dhe rubinë plot shkëlqim e të mëdhenj si kokrra shege u shitën me çmime qelqesh të ngjyrosura e perlash të rreme dhe u ble ar e argjend me çmimin e bakrit e të kallajt.

Prandaj dhe shumë njerëz u ngritën nga bataku i mjerimit me të zi gjer në majat e mirëqënjes.

Thelbi i këtyre fjalëve është se gjendja e njerëzve të pafe e të rënë në gabim përfundoi në rrënim, ndërsa ushtria perandorake, madje të gjitha gratë myslimane u begatuan falë thesareve të çmuara të tyre