Sak Muji, Rugovë – Zvicër
Nga kujtesa e Sak Mujit Në vitet ’70, kur fryma shqiptare në Kosovë përpiqej të merrte frymë nën trysninë e një sistemi që s’e donte, mjaftonte një koncert që të bëhej pretekst për dhunë. Ishte koha e koncerteve të Ansamblit të Shqipërisë, me Gaço Qakon, Ema Qazimin, Bik Ndion, Ibrahim Tukiqin – një natë që duhej të ishte festë e kulturës, por u kthye në makth për shumë studentë. Në mesin e qindra të rinjve që brohorisnin “Rroftë Shqipëria!”, mjaftoi një urdhër i fshehtë dhe milicia shpërtheu si breshër mbi trupat tanë. Në ato shkallë të Pallatit të Sporteve, u rrahën me egërsi Abdullah Tahiri, Ibrahim Nikqi, Riza Demaj, Sonje Vesel Ibishi – Veseli dhe unë. Në publik, studentët thërrisnin “Poshtë spiunët!”, “Poshtë dhuna!” – një britmë që kumbon ende si plagë e brezit tonë. Nuk ishte veç dhuna fizike që lëndonte, por tradhtia e brendshme, ajo dorë që s’e prisje të ngrihej mbi shqiptarët. Dhe ajo dorë, më pas, u bë sistem. Një sistem që mban ende hijen e asaj nate. Procesi i montuar – “Fjalët që nuk i thashë kurrë”
Nga kujtesa e Sak Mujit Pas asaj nate të Prishtinës, erdhi gjykimi – jo i drejtësisë, por i mendimit. Në fund të viteve ’70, gjykatat e Kosovës nuk ishin sallat e ligjit, por skena të përgatitura për të dënuar fjalën e lirë shqiptare. Në njërin nga ato procese, me Orhan Rekathatin dhe Tadei Rodiqin në krye të trupit gjykues, u shpik një akuzë që edhe sot tingëllon absurde: se unë, Sylë (Sak) Muji, paskam thënë se “do t’ua cërravi veshët” disa bashkëqytetarëve të mi. Në të vërtetë, unë s’e kisha thënë kurrë atë fjali — ajo u sajuar nga aparati i Sigurimit për të justifikuar ndëshkimin e mendimit ndryshe. Ishte koha kur fjala dënohej si armë, kur çdo zë që kërkonte drejtësi shpallej “rrezik për rendin”. Në gjyq nuk më dënuan për fjalët që kisha thënë, por për atë që përfaqësoja: një brez që kërkonte drejtësi, dinjitet dhe kujtesë. Në aktakuzë s’ishte shënuar emri i krimit, por frika e pushtetit nga e vërteta.
Fotot në tekstin nostalgjik të Sak Mujit janë të vitit 1974
