Viktoria Fitore Malo
___
Ok, tani unë nuk jam njohëse e thellë e historisë shqiptare. Jo që s’më ka interesuar, diçka kam lexuar, por jo në përmasat që mund të pretendoj se e njoh mirë. Milazimi (Krasniqi, vër. e redaksisë) padyshim se do jetë një njohës shumë i mirë, këtë nuk e vë në dyshim. Por, megjithatë… kur lexoj argumentimin e tij, disa gjëra më duken sikur nuk lidhen mirë me njëratjetrën…
Ai thotë se shqiptarët nuk kanë pasur traditë të fortë krishtere.
Ok, por atëherë si shpjegohet prania e ipeshkvive latine në bregdet që prej shekujve të hershëm? Apo tradita e shkrimit shqip që vjen nga kleri katolik? A janë mite këto?
Nëse shqiptarët qenkan popull pa traditë të fortë fetare, pa “rrënjë” në krishterim, nëse paska munguar çdo lloj besnikërie ndaj fesë së mëparshme, nëse kalimi në islam paska qenë “logjik” pikërisht sepse shqiptarët qenkëshin të pambërthyer ndaj fesë, atëherë si shpjegohet një fakt shumë i thjeshtë?
Arbëreshët.
Të njëjtët shqiptarë.
Të njëjtët njerëz, të njëjtat familje, i njëjti mentalitet, po ato struktura fisnore, po ajo kulturë.
Shkuan në Itali dhe… mbajtën fenë.
Jo 50 vjet, as 100.
Por 600 vite.
E ruajtën ritin e tyre, traditën e tyre, gjuhën e tyre, madje edhe zakonet që këtu u zhdukën.
Dhe këtë e bënë pa pasur as “fanatizëm”, as “ideologji”, as “manipulim të kishave”. Thjesht… sepse gjetën kushte ku feja e tyre ishte e mbrojtur, e organizuar, e mbështetur nga një shtet dhe nga një kishë e qëndrueshme.
Dhe atëherë më lind natyrshëm pyetja: si ka mundësi që i njëjti popull, me të njëjtin ADN historik e kulturor, këtu qenka “pa traditë fetare”, ndërsa në Itali bëhet shembulli më kokëfortë i ruajtjes së fesë, gjuhës dhe identitetit?
Pra, a mos ndoshta nuk është puna te “shqiptari” dhe mungesa e tij e traditës, por te rrethanat shtetërore, kush i sundonte, kush e organizonte kishën, kush kishte kler vendor, kush kishte shkollë e liturgji në gjuhën e vet?
A mos ndoshta ndryshimi i fesë nuk flet për dobësinë e shqiptarëve, por për faktin që këtu, ndryshe nga arbëreshët, s’kishte asnjëherë një shtet (apo “principata”) të qëndrueshëm shqiptar dhe as një kishë shqiptare që të ruante identitetin fetar?
A mos, në vend se fajësojmë popullin, duhet të shohim rrethanat, sepse shembulli arbëresh e tregon qartë se kur shqiptarët kanë institucione, ruajnë fenë e tyre po aq sa serbët, grekët apo kushdo tjetër?
Këto janë pyetjet që më lindin ndërsa lexoj, sepse një fenomen nuk mund të jetë “genetikisht shqiptar” në një anë të Adriatikut dhe të zhduket magjikisht në anën tjetër…
Edhe një gjë tjetër: rreshti i gjatë i komenteve “të lumtë”, “bravo”, “elokuencë”… më duket më impresionues sesa vetë argumenti. Por unë do të prisja së paku një arsye për çfarë saktësisht jepen ato 
…
…
Viktoria!
Ju vet pranoni që nuk jeni historiane, por shkruani histori (në këtë shkrim)!
Ju, asnjë fjalë NUK e shkruani për prof. dr. Milazim Krasniqin, as për argumentimin e tij, ndërkaq “profa” ka fol me argumente…
Qëndron Një thënie latine: DAH MIHI FACTUM, DABO TIBI IUS! Kupto në shqip: M’I JEP FAKTET, TA NDAJ DREJTËSINË!
Respekt,
për juve, dhe
për Gjergj Kabashin
Ismet, faleminderit për komentin!
Nuk pretendova askund të shkruaj “histori”, por të parashtroj disa pyetje logjike mbi atë që lexoja. Pikërisisht sepse nuk jam historiane, e nisa tekstin duke e thënë troç këtë gjë, pra nuk pretendova kompetencë akademike. Por mendoj se çdokush ka të drejtë të kërkojë sqarime kur diçka në argumentim nuk lidhet mirë.
Unë kam folur drejtpërdrejt për argumentin e prof. Milazimit, sepse pyetjet që ngrita lidhen pikërisht me tezën e tij: nëse mungoka tradita e fortë e krishterë te shqiptarët, si shpjegohen ipeshkvnitë e hershme, tradita e shkruar katolike, dhe sidomos rasti i arbëreshëve, të cilët janë po shqiptarë, por e ruajtën fenë dhe identitetin për 600 vjet?
Këto nuk janë “histori” të shkruara prej meje, janë fakte të njohura, dhe kanë pikërisht atë që latinisht quhet factum. Pyetjet që shtrova lindin natyrshëm nga ato fakte.
Nuk e vë në dyshim as kompetencën e profesorit, as vlerën e argumentimit të tij. Thjesht vura re disa pika që ndoshta kërkojnë shpjegim më të plotë. E kjo s’duhet të jetë problem për askënd në një debat normal.
Sidoqoftë, faleminderit për ndërhyrjen dhe respektin!
Znj. Malo, keni bere nje shkrim objektiv per cka ju pergezoj.
Edhe une dua te shkruaj (kontribuoj) per kete ceshtje, pavaresisht se jam i sigurte qe prof. Milazimi nuk do ta lexoj komentin tim. E kam thene edhe me heret se prof. Milazimi mundohet qe me disa gjysem te verteta t’i manipuloje qytetaret e Kosoves. Fatkeqesisht shumica e tyre ju besojne thenjeve te tij.
Ne kohe te fundit zakonisht behen dy pyetje te cilat vazhdojne edhe sot; a e pranuan shqiptaret fene myslimane me deshire apo me dhune dhe perse vetem shqiptaret u myslimanizuan ne mase.
Po i jap disa fakte historike qe, mendoj se pak a shume do te hedhin drite ne kete ceshtje.
Ja se cka shkruan ne Wikipedia per kete:
“Ndryshe nga Kisha Katolike, veprimtaria e Kishes Ortodokse ne viset shqiptare zhvillohej ne kushte me te favorshme… Menjehere pas pushtimit te Konstandinopojes sulltan Mehmeti II e shpalle vehten protektor te Kishes Ortodokse dhe emeroi kreun e ri te Patrikanes Ekumenike. Aty vendosi peshkopin Genadios i mbiquajtur Skolaris. Kishat ortodokse gezuan mbrojtjen e pushtetit osman!” Kjo mbrojtje e Kishes Ortodokse nga Osmanet zgjati deri ne mesin e shek. te 18, atehere kur Rusia del si force e madhe ushtarake. Prej kesaj kohe Rusia behet mbrojtese e ortodoksve qe ishin te pushtuar nga osmanet. Natyrisht qe kjo e zemeroi Perandorine Osmane, por tani ajo nuk mund te kundershtonte sepse Rusia ishte shume me e forte se sa osmanet.
Gjate kohes sa Perandoria Osmane ishte mbrojtese e ortodoksisë, keto dyja bashkepunonin me njera tjetren ne dem te shqiptareve katolikë. Historianit dr. Isuf Ahmeti ne librin e tij “Qytetet e Kosoves gjate shekujve XVI-XVIII” shkruan:” Autori i njohur serb J. Radoniq ka pohuar se patrikana e Pejes e kishte autorizimin e Portes se Larte per t’i nenshtruar katoliket shqiptare nen juridiksionin e saj, duke u kercenuar seriozisht , nese do te merrnin guximin t’i drejtoheshin Papes dhe Romes per kete gje.” (faqe 278) Pra ketu shihet qarte bashkepunimi i serbeve me osmanet ne dem te shqiptareve katolike.
Rasti tjeter, poashtu i dokumentuar nga dr. Isuf Ahmeti: ” …Nga ana tjeter, pushteti turk e perkrahte kishen serbe ne kete pune, duke i renduar katoliket shqiptare me taksa te medha shteterore dhe me diskriminim te gjithanshem. Keshtu, p.sh. serbet ortodoks paguanin 40 grosh tatim per familje, kurse shqiptaret katolikë nga 60 grosh, madje keta paguanin edhe taksa te posacme per te gjithe meshkujt mbi 12 vjeç, “(faqe 277)
Dhe diskriminimi nuk mbaronte ketu sepse shqiptaret katolikë duhej t’i paguanin Patrikanes se Pejes nga nje dukat per kokë dhe detyroheshin qe kurorezimet t’i benin ne Kishen serbe dhe t’u merreshin 5 deri 10 dukatë per kurorezim (Faqe 300). Ka edhe shume e shume raste te tjera te dokumentuara ku shifet bashkepunimi ne mes te osmaneve dhe sebeve ne dem te shqiptareve katolikë. Shqiptaret i qendruan me shume se cdo popull ballkanik reprezaljeve dhe mizorive turke. Ata qendruan afersisht 250-300 vite pa u islamizuar. Pra ata per pothuajse dhjete gjenerata perballuan stoikisht dhunes se pandalur osmane dhe ne fund nuk paten se kah te ja mbajne.
Dhe ne fund ajo cka shume qarte e tregon islamizimin e dhunshem eshte fenomeni i kriptokatolicizmit (laramanet) . Nese te krishteret do te ishin myslimanizuar me deshire, cfare nevoje do te kishin qe ne shtepi te jene katolikë kurse ne publik te behen myslimanë.
Mendoj qe sado pak edhe komentuesit te nderuar, z. Hasani i dhash disa fakte (argumente) per manipulimet e prof. krasniqit.
Faleminderit për komentin dhe shtjellimin, e vlerësoj shumë që solle referenca konkrete. Në thelb pikërisht këtë po thoja edhe unë: çështja nuk shpjegohet dot me “karakterin” e shqiptarëve, por me rrethanat institucionale dhe politike që kanë ndryshuar nga zona në zonë dhe nga periudha në periudhë.
Rasti i arbëreshëve, që e ruajtën fenë kur patën mbështetje të organizuar kishtare dhe shtetërore, dhe rasti i shqiptarëve nën presionin e dyfishtë osmano–ortodoks, flasin të dy për të njëjtën gjë: feja nuk humbet kur populli “s’shkëputet”, humbet kur mungojnë institucionet që e mbrojnë.
Pra jo “dobësi shqiptare”, por rrethana shumë të ndryshme historike.
Faleminderit edhe një herë për kontributin!
Ismet, a e ke kuptu tesh arsynë, se pse ti quhesh Ismet?
1- Victoria Fitore Malo 6 Dhjetor 2025 Në 3:37 pm
Ismet, faleminderit për komentin!
Në fund:
Faleminderit edhe një herë për kontributin!
*
2. alberti:
Mendoj qe sado pak edhe komentuesit te nderuar, z. Hasani i dhash disa fakte (argumente) per manipulimet e prof. krasniqit.
*
3. Paul Tedeschini:
Paul Tedeschini 6 Dhjetor 2025 Në 7:25 pm
Ismet, a e ke kuptu tesh arsynë, se pse ti quhesh Ismet?
*
1. Të falëminderit znj. Victore në vlerësimin e KOMENTIT tim!
2. Të falëminderit i gëzuari albert për argumentet e dhëna për çfar të jam shumë mirënjohës!
3. Ti Paul Tedeschini je NGUCAKEQ, ndaj NUK MERITON falenderim nga unë!
Unë krenohem me EMRIN, që ma kanë “ngjitë” baba e nana dhe emri im kurrë në jetë NUK I KAK KORITË. Përkundrazi!
Po athue emri dhe mbiemri i yt prejardhjen nga e kanë. Kam pyet shumë shokë të krishterë-katolikë për emrin dhe mbiemrin tënd dhe më janë përgjigjur se ndër katolikë nuk ka emër Paul, por Pal, dhe nuk ka mbiemër Tedeschini!? Unë njoh shumë të ekrishterë-katolikë që KANË MBIEMRA MUSLIMAN si Zef Beka, Frashër Dema, Ndue Uka etj.
Ndaj – Kërkoj nga ti që të më përgjigjesh (tregosh) prej nga e ke prejardhjen, emrin mbiemrien, sa vjet shkollë i ke të kryeme …dhe se se PËR ÇKA T¨MBURRESH. Këtë kërkesë ta bë bëjë pak a shumë më të njohtë si mik e jo si NGUCAKEQ!?
*
Unë jam SHQIPTAR, e dua Kombin, i kam miq e shokë katolikët me emër e mbiemer katolikë e jo të përzier me emra e mbiemra – jo katolikë!
Respekt,
për juve – Victoria,
për juve Albert, dhe
për Gjergj Kabashin
Z. Hasani!
Ne librin e z. Hamdi Bushati ” Shkodra dhe motet” autori, nder te tjera tregon edhe per familjet e njohura shkodrane me prejardhje te huaj. Shumica e familjeve te huaja jane nga vendet e Perandorise Osmane, por ka edhe disa familje te ardhura nga Italia. Familja Tedeskini origjinen e kane nga Vasto e Italisë. I pari i kesaj familje qe ka ardhur ne Shkoder rreth vitit 1760 qe Emidio Tedeskini qe ishte doktor ne medicinë.
Kur permendni katolikë qe kane mbiemra myslimane mendoj qe tek mbiemri Uka (Ndue Uka) gaboni sepse mbiemri Uka nuk eshte mbiemer mysliman.
Ju pershendes.
albert i dashur,
kam prite përgjigje nga Paul Tedeschini, ngase Paulit ju kam drejtuar me KOMENT, por ja, ju jeni përgjigjur në vend te Paulit.
Nuk paraqet kurrfarë problemi për mua, përkundrazi të jam mirënjohës…
*
PS!
Unë ende mbaj qëndrim se mbiemrat:
Uka, Dema, Musa…janë mbiemra turq!
Mendimet (e njeriut) janë tri llojesh:
1. Mendimi yt,
2- Mendimi im, dhe
3. Mendimi i DUHUR.
Të mençurit e zgjedhin të tretin.
Respekt,
për juve,
për Gjergj Kabashin, dhe
përshëndetma Paulin!
Z. Hasani!
Uka rrjedhë nga emri i ujk. Pra eshte emer shqiptar qe perdoret shume ne malesite e Veriut. Ne Malesine e Madhe p.sh. kemi emer personal Ujk ose Ukë. Pra , ne kete rast mbiemri Uka nuk eshte as mysliman e as katolik, por eshte puro shqiptar. E sa i perket mbiemrave Dema, Musa …keni plotesisht te drejtë.
Ju pershendes.
Pyetja e ime “Ismet, a e ke kuptu tesh arsynë, se pse ti quhesh Ismet?” nuk asht ngucakeqe.
Por ty Ismet të djeg kjo pytje, sepse familjart e tu jo vetem kan ndrru emna, por kan ndrru edhe mentalitet e kulturë, gjithmonë tue mos dyshu se ju si familje nuk jeni shqiptar. Ti ndoshta mburresh se ke ndrru emen e mentalitet dhe ndihesh ma mirë me mentalitetin e imponumë nga pushtuesi turk-osman. Punë per ty.
Na si familje megjithese tash afer 169 vjet jena të ardhun nga Europa/Italia dhe kena jetu edhe na si tanë shqiptart nen presionin dhunusë turk, na nuk kena ndrru asgja. Mu personalisht me kan ba presione te forta me ndrru emnin, por nuk kam pranu. Bile per kete pune un kam pas publiku edhe nji shkrim.
Të gjitha gratë e para ardhsve te mij kan qene shqiptare. Kete e vertetojne rregjistrat e Kishes Katolike tue fillu prej vitit 1766. Keto rregjistra jane ne Arkivin Qendror Shtetror ne Tirane.
Ndersa te gjitha famijet me emna turqish o arabsh nuk kan asnji prove me shkrim as se janë shqiptar e as se nuk e kan gjakun e paperzimë me turq. Kjo gja ndodhe se nuk ka pase rregjistra as neper xhamia e as nga adminustrata turke per njerzit. Per Turqine nuk kan pase asnji randesi njerzit si ne Europe, por kan rregjistru numrin e bagtive, numrin e vezve, numrin e dylymve dhe gjthcka tjeter materiale. Prandej tham un se tue ndrru emenat, katolikt e bame musliman kan hupe edhe identitetin e tyne shqiptar. Bile shumica e tyne para 12 nandorit 1912 kan thane “Jam turk ellhamdullilah”.
Po sot, a i jane hape syte ketyne ishkatolikve? Pergjigja asht PO. Prandej ka dalë “Levizja patriotike e Braktisjes se Islamit”.
Paul,
prej teje kam kerkua krejt tjetër gjë, e ti më shkruan HISTORI. Riktheu dhe lexoje komentin për ty.
Unë rrjjdhi prej një famillje e cila që 18-të breza mban emra SHQIPTAR…
Unë kam shumë shokë e miq’ të krishterë – katolikë me emra: Pal (e jo Paul), Mark, Zef, Nikë etj. dhe kaloj mirë me ta.
Unë kam përqafua ISLAMIN si fé më e re se ajo e Jezu Krishtit.
Unë kam lexuar Kur’anin, ungjillin/Biblën dhe shumë libra të shënjët të krishtera dhe kam ardhë tek MENDIMI se të gjitha fétë kanë mbështetjën në një Zot!
Parimet Islame e pranojnë Biblen – libër të shënjët dje Jezjusin – profet, por me emrin Isa.
Bibla dhe Kur’ani NUK kanë kundërthënie, por HOXHALLARËT NEPËR XHAMIA NUK LIGJEROJNË kështu.
Kryeipekvki Dodë Gjergji dhe Myftiu Naim Tërnava kurrë nuk kanë MOSPAJTIME, urojnë njëni tjetrin për festa fetare.
Tung!
E tesh Ismet shko e pvet ato shoket tuej “A asht shqiptar emni Ismet?” e pelè cka po t’thone na e difto ketu. Tung.
Paul,
1. ti NUK PO MË PËRGJIGJESH ASNJËHERË ÇKA KAM KERKUAR UNË PREJ TEJE, POR PO SHKON SHTREMBËT E JO DREJT
2. Na, si familje që 18 breza jemi shqiptar – me emra e mbiemra shqiptar.
3. Tregom të lutëm: sa vjet shkollë i ke, shka je me profesion dhe me shka merresh. Unë të kam tregue drejtj!