Nga Agim Vuniqi, Vashington
____
Reagimet kundër ligjëratës informuese për Gjykatën Speciale në gjimnazin “Xhevdet Doda” nuk lidhen me përmbajtjen e saj, por me një ankth politik dhe emocional që shoqëria kosovare ende nuk e ka përpunuar. Debati nuk është juridik, as pedagogjik – është refleks i frikës nga ballafaqimi me realitetin institucional.
Fakti themelor është i thjeshtë dhe i pakontestueshëm: Gjykata Speciale është themeluar nga Kuvendi i Republikës së Kosovës, është pjesë përbërëse e Kushtetutës së Kosovës, dhe funksionon si institucion i rendit kushtetues përmes Gjykata Speciale. Kjo nuk është çështje mendimi, por dokumentesh zyrtare.
Në këtë kontekst, ligjërata nuk ishte propagandë dhe as presion politik. Ajo ishte informim qytetar mbi një realitet juridik që ekziston dhe vepron në emër të shtetit të Kosovës. Nxënësit nuk u thirrën të mbajnë anë, por të kuptojnë një institucion që ndikon drejtpërdrejt në jetën publike dhe historinë e vendit.
Problemi fillon kur informimi etiketohet si “rrezik”, ndërsa shkolla shihet si hapësirë që duhet kontrolluar politikisht. Ky është precedent i rrezikshëm. Në demokracitë funksionale, nxënësit mësojnë edhe për gjykata kontroverse, për drejtësi tranzicionale dhe për vendime shtetërore të vështira – pikërisht sepse dija është mbrojtje, jo kërcënim.
Presioni ndaj organizatorëve dhe institucioneve arsimore nuk mbron vlera kombëtare; ai dobëson arsimin dhe frikëson debatin publik. Sot kritikohet një ligjëratë për Gjykatën Speciale, nesër një debat për dialogun, pasnesër mësimi për Kushtetutën. Kjo rrëshqitje nuk është shenjë force, por pasigurie demokratike.
Debati i drejtë nuk është “pse u mbajt ligjërata”, por:
– a ishte ajo faktike,
– a ishte profesionale,
– a nxiti mendimin kritik.
Nëse po, atëherë sulmet ndaj saj janë politikë e emocioneve, jo mbrojtje e interesit publik.
Një shoqëri që frikësohet nga shpjegimi i institucioneve të veta, nuk ka problem me shkollat – ka problem me raportin e saj me shtetin ligjor.
