Prof. Dr. Sabri Tahiri, Gjilan
Kosova sot gëzon lirinë që gjenerata të tëra e ëndërruan dhe e paguan shtrenjtë. Megjithatë, ndjenja e lirisë shpesh shoqërohet me zhgënjim, pasiguri dhe një realitet shoqëror që duket larg pritshmërive të para pas luftës.
Rinia largohet, vendi po zbrazet, profesionalistët e arsimuar po i shërbejnë perëndimit e jo vendit të tyre, ndërsa qytetarët ndihen të varfër në një shtet që vazhdimisht shpall “rritje ekonomike”.
Pyetja themelore që shtrohet është: a po dimë ta menaxhojmë si e sa duhet lirinë? Kosova ka shënuar përparime në demokraci, siguri dhe integrime euroatlantike. Megjithatë, këto arritje politike nuk janë shndërruar në mirëqenie ekonomike. Papunësia, pagat e ulëta dhe mungesa e perspektivës dominojnë jetën e të rinjve.
Rritja ekonomike ekziston kryesisht në statistika, por në realitet është e përqendruar në sektorë jo-prodhuese si ndërtimtaria dhe tregtia, të cilat krijojnë pasuri të shpejtë, por jo zhvillim të qëndrueshëm.
Në qytete ngrihen pallate luksoze që shpesh mbeten pa banorë, në ndërkohë që fshatrat boshatisen. Toka bujqësore mbetet djerrinë për shkak të mungesës së investimeve, subvencioneve dhe vizionit agrar.
Kosova importon pothuajse gjithçka, edhe atë që mund ta prodhojë vetë. Pasojat janë të dyfishta: varësi ekonomike dhe dobësim i sigurisë ushqimore. Shpresa e të rinjve është zhvendosur jashtë vendit. Arsimi nuk lidhet me tregun e punës, profesionalistët shihen si barrë e jo si pasuri, dhe meritokracia shpesh zëvendësohet me nepotizëm e klientelizëm.
Kjo ikje masive e zvogëlon potencialin njerëzor të Kosovës, duke e bërë Serbinë përfituesen më të madhe strategjike të boshatisjes së vendit. Problemi i Kosovës nuk është mungesa e mundësive, por mungesa e menaxhimit dhe mungesa e organizimit shoqëror. Institucionet shpesh funksionojnë më shumë politikisht sesa profesionalisht. Zhvillimi ekonomik nuk mbështetet në planifikim afatgjatë, por në interesa personale. Ikja e rinusë – pjesës më vitale të shoqërisë është alarm kombëtar.
Mendoj që dalja nga kjo situatë kërkon disa veprime themelore:
• krijimi i politikave zhvillimore me fokus prodhimin dhe bujqësinë
• investime në arsim profesional dhe inovacion
• luftim real i korrupsionit dhe nepotizmit
• mbështetje e sipërmarrjes vendore
• rikthim i besimit te shteti Kosova ka potencial të madh, por ai nuk mund të realizohet pa organizim, pa vizion dhe pa një kulturë të re politike dhe shoqërore që vendos interesin publik mbi interesat personale.
Në fund, liria është një mundësi, jo garanci.
Kosova është sot një shtet i lirë, por jo ende një shoqëri e lirë nga varfëria, nga padrejtësitë dhe nga deformimet e tranzicionit. Pyetja e vërtetë nuk është vetëm pse jemi në këtë gjendje, por a jemi të gatshëm të marrim përgjegjësinë kolektive për ta ndryshuar atë.
