Viktoria Fitore Malo, Suedi
___
Në debatet e fundit rreth humbjes së gjuhës shqipe në diasporë, ajo që bie më shumë në sy nuk është shqetësimi i thellë për fëmijët, por zhurma e madhe e ankesës. Ankesa është kthyer në formë reagimi, në vend të veprimit. Ajo shërben më shumë për të shfryrë zemërimin sesa për të ndërtuar zgjidhje. Dhe pikërisht këtu fillon problemi.
Ankesat që shohim sot janë kryesisht të pavenda jo sepse tema nuk është serioze, por sepse ato nuk shoqërohen me asnjë ide konkrete, me asnjë përgjegjësi personale, me asnjë vizion praktik. Është e lehtë të fajësosh faktorë të jashtëm; fenë, xhaminë, predikuesit, prindërit “e tjerë”. Është shumë më e vështirë të pranosh se ruajtja e gjuhës nuk ndodh vetvetiu dhe se mungesa e strukturës kulturore shqiptare është përgjegjësi kolektive.
Po t’i mbyllnim nesër të gjitha shkollat fetare, nuk do të hapej automatikisht asnjë shkollë shqipe. Asnjë klasë. Asnjë orë mësimi. Asnjë mësues. Sepse mungesa e shkollës shqipe nuk është pasojë e ekzistencës së shkollave fetare, por pasojë e mungesës sonë të organizimit, vizionit dhe përkushtimit afatgjatë.
Mbyllja e diçkaje nuk krijon vetvetiu diçka tjetër. Ajo vetëm lë një boshllëk. Dhe boshllëqet, në diasporë, mbushen vetëm nga ata që janë të përgatitur, të strukturuar dhe të pranishëm. Nëse shqiptarët nuk e kanë ndërtuar më parë infrastrukturën kulturore dhe arsimore, boshllëku thjesht do të mbetej bosh ose do të mbushej nga diçka tjetër, jo domosdoshmërisht nga shqipja.
Kjo është arsyeja pse shkollat fetare janë një target i rremë. Ato nuk janë shkaku, por një simptomë e një realiteti më të gjerë: komunitetet që ofrojnë strukturë, vazhdimësi dhe prani të rregullt, tërheqin familjet. Komunitetet që mbështeten vetëm te retorika dhe nostalgjia, i humbin ato.
Në Suedi dhe në vende të tjera evropiane është dëshmuar se kur shkollat konfesionale kanë dhënë mësime të papranueshme, reagimi institucional ka funksionuar. Janë bërë reportazhe, janë ngritur ankesa, janë ndërmarrë masa. Pra sistemi ka mekanizma. Prindi ka mjete. Shoqëria ka kontroll. Problemi nuk është se nuk mund të reagohet, por se reagimi po kanalizohet gabim.
Në vend që energjia të shkojë në ndërtim, ajo shkon në zhvendosje faji. Në vend që të pyesim “si e hapim një shkollë shqipe”, pyesim “kush na i mori fëmijët”. Kjo është pyetje komode, sepse nuk kërkon përgjigje konkrete, por vetëm zemërim. Në fakt, po të ishte kanalizuar edhe një pjesë e vogël e energjisë që shkon sot në fajësimin e shkollave konfesionale drejt ndërtimit të institucioneve shqiptare, situata do të ishte krejt tjetër. Sot nuk do të flisnim vetëm për mësim plotësues një orë në javë, por për shkolla fillore, qendra kulturore, madje edhe shkolla të larta shqiptare në diasporë. Historia e komuniteteve të tjera në Evropë e tregon se kjo është e mundur, por vetëm kur ankesa zëvendësohet me organizim.
Prandaj pyetja duhet të ndryshojë. Jo “a duhen mbyllur shkollat fetare”, por “çfarë kemi ndërtuar ne”. Sepse gjuha nuk ruhet duke hequr diçka tjetër nga qarkullimi, por duke e vënë veten në punë.
Dhe derisa kjo të ndodhë, mbyllja e shkollave fetare do të ishte thjesht një fitore simbolike mbi letër, ndërsa shqipja do të vazhdonte të humbiste në heshtje. Po debati online jep pëlqime, zemra, reagime. Një shkollë shqipe jep rezultate pas 5, 10, 20 vitesh. Kjo nuk ushqen egon politike apo identitare të momentit. Prandaj njerëzit zgjedhin rrjetin, jo klasën.
Hë pra, po e përsëris pyetjen time; po t’i mbyllnim nesër shkollat fetare, a do hapej një shkollë shqipe?
Nuk eshte problemi te ekzistenca e shkollave shqipe ne Zvicer, por problemi eshte se cdo dite e me shume po zbehet interesimi i prinderve qe femijet t’i dergojne ne shkolla shqipe. .Derisa ne vitin shkollor 1996-1997 shkolla shqipe plotesuese kishte 6500 nxenes, sot kete mesim plotesues e ndjekin 1800 nxenes (shkrimi ka te beje me vitin 2017). Ne anen tjeter, interesimi per shkollat fetare po rritet frikshem.
https://shtegu.com/tronditese-zbehet-interesimi-i-mergimtareve-per-te-shkolluar-femijet-ne-gjuhen-shqipe/
Albert, vërejtja jote për rënien drastike të numrit të nxënësve në mësimin plotësues shqip është shumë e rëndësishme dhe faktike. Shifrat flasin vetë dhe nuk duhen relativizuar. Por pikërisht ato shifra e përforcojnë argumentin kryesor: problemi nuk është ekzistenca e shkollave fetare, por zbehja e interesimit dhe përkushtimit prindëror ndaj shkollës shqipe. Rritja e interesimit për shkollat fetare nuk ndodh në vakuum. Ajo ndodh sepse aty ka vazhdimësi, strukturë, prani të rregullt dhe një ndjenjë komuniteti. Ndërkohë, mësimi shqip është lënë gjithnjë e më shumë në periferi, si diçka dytësore, opsionale, që mund të shtyhet ose të hiqet fare kur bëhet “e lodhshme”.
Nëse sot kemi rënie nga 6500 në 1800 nxënës, kjo nuk shpjegohet me faktin se dikush tjetër po ofron diçka, por me faktin se ne nuk po e mbrojmë dhe zhvillojmë sa duhet atë që kemi. Asnjë shkollë fetare nuk i ndalon prindërit t’i dërgojnë fëmijët në mësimin shqip. Vendimi merret në familje. Prandaj po, shqetësimi yt është real dhe i drejtë. Por përfundimi nuk duhet të jetë frika nga “tjetri”, por reflektimi për veten. Aty është nyja e problemit. Ti nëse ke kritikë ndaj shkollave fetare, atëherë mund ta trajtosh ate veçmas; me fakte, me mekanizmat institucionalë përkatës dhe me përgjegjësi prindërore. Por ajo nuk mund të përdoret si mbulesë për mungesën e vizionit, organizimit dhe përkushtimit tonë ndaj gjuhës shqipe.
Fjalia e juaj:
1. “Po t’i mbyllnim nesër të gjitha shkollat fetare, nuk do të hapej automatikisht asnjë shkollë shqipe. Asnjë klasë. Asnjë orë mësimi. Asnjë mësues. Sepse mungesa e shkollës shqipe nuk është pasojë e ekzistencës së shkollave fetare, por pasojë e mungesës sonë të organizimit, vizionit dhe përkushtimit afatgjatë.”..
*
2. Në përgjigjen e juaj në KOMENTIN e Albertit, përveç tjerash shkruani:
“Asnjë shkollë fetare nuk i ndalon prindërit t’i dërgojnë fëmijët në mësimin shqip.”
*
Fjalitë e juaja nuk përkojnë me TITULLIN e shkrimit!? Nejse, ju keni dhënë MENDIMIN dhe ky mendim i juaj më cyti që të ju shpjegoj se ka tri lloje mendimesh:
1. Mendimi i yt,
2. Mendimi im, dhe
3.MENDIMI I DUHUR
Të mënçurit e zgjedhin të tretin.
*
Në qoftë se i mbullni shkollat fetare do të mbesin: vëtëm në Kosovë mbi 900 xhamia,: në seciln qytet të Evropës nga 2, 3, e deri në 17 xhami (konkretisht në Hamburg etj…);
4. Konkretisht në Kosovë, në 900 xhamia ligjërojnë në SHQIP imamë – hoxhallarë me tituj: prof. mr, dr.;
5. Këto fakte e demantojnë MENDIMIN E JUAJ!
Përshëndetje, dhe faleminderit për komentin!
Jo, nuk ka asnjë mospërputhje mes asaj që kam shkruar dhe asaj që kam sqaruar në koment. Titulli dhe argumenti im nuk thonë se shkollat fetare ndalojnë shkollën shqipe. Përkundrazi, unë kam thënë shprehimisht se ato nuk e ndalojnë. Pyetja ime ishte hipotetike dhe strukturore: nëse mbyllen shkollat fetare, a krijohet automatikisht infrastruktura shqiptare. Përgjigjja ime është jo. Kjo është e gjithë teza.
Së dyti, fakti që në Kosovë ka mbi 900 xhami dhe imamë që ligjërojnë në shqip nuk e demanton aspak argumentin tim. Ai, në të vërtetë, e përforcon atë. Pikërisht sepse ekziston strukturë, organizim, hierarki, financim dhe prani e rregullt, aty funksionon edhe transmetimi gjuhësor. Kjo është ajo që unë po them: gjuha mbijeton aty ku ka institucione funksionale, jo aty ku ka vetëm dëshirë emocionale ose ankesa online.
Së treti, po flasim për diasporën, jo për Kosovën. Një xhami në Hamburg apo Suedi nuk është e barabartë me një shkollë shqipe. Ajo ka qëllim fetar, jo arsimor kombëtar. Fakti që aty flitet shqip nuk e zëvendëson shkollën shqipe, programin mësimor, tekstet, mësuesit dhe vazhdimësinë institucionale. Këto janë dy gjëra të ndryshme dhe nuk duhen ngatërruar.
Së katërti, ndarja juaj në mendimi yt, mendimi im dhe mendimi i duhur është retorike, jo argument. Në debat publik nuk ka mendim të shenjtë, por ka argumente që qëndrojnë ose nuk qëndrojnë. Unë nuk po kërkoj që dikush të pranojë mendimin tim si të vetmin të saktë. Po kërkoj që të mos fajësohet një strukturë ekzistuese për mungesën e një strukture që ne vetë nuk e kemi ndërtuar.
Në fund, pyetja ime mbetet po ajo dhe ende pa përgjigje konkrete: nëse mbyllen shkollat fetare nesër, kush e hap shkollën shqipe, me cilët mësues, me cilin financim dhe me cilën përgjegjësi institucionale. Derisa kjo të mos sqarohet, debati mbetet emocional, jo zgjidhës.
Ditë të mbarë!
Hitleri pat shprehë mendim pozitiv per Islamin, sepse simbas tij (Hitlerit) Islami ka mjaft gjana që perkojnë me ideologjinë e tij.
Kjo ishte arsyja që Hitleri në vitin 1941 e pat pritë me shumë nderime kryemyftiun palestinez Haxhi Amin al- Hyssein.
Këtij kryemyftiut Hitleri i pat lëshu nji zyre në Ministrinë e Mbrendëshme në Berlin, ku bashkëpunimi me nazistat pat kriju mundësinë e krijimit te Divizioneve SS me musliman në Bosnje dhe në Kosovë.
Tashti lindë pyetja:
A ka randësi primare “PERDORIMI I GJUHES SHQIPE” në spjegimin se Kryemyftiu bashkëpunoi me Hitlerin, apo ka randësi primare permbajtja që ky kryemyftiu badhkëpunoi me Hitlerin.
Perdorimi i gjuhes asht si perdorimi i nji ç’faretdo mjeti komunilimi.
Pra në qoftëse perdorim gjuhes shqipe per perhapjen e teorinave që MOHOJNË IDENTITETIN SHQIPTAR, perdorimi i gjuhes shqipe në kete rast asht NEGATIV.
E njajta gja asht perdorimi i keq i gjuhes shqipe neper xhamitë ku perdoret per te eduku rininë shqiptare me islamin, në permbajtjen e të cilit asht edhe ligji arab I shekullit të VII-t në shekullin e XX-t, i cili bjen në kundershtim me Kushtetutat e Shqipnisë dhe të Kosoves dhe me Parimet e të Drejtave të Njeriut.
Përshëndetje Paul, faleminderit për komentin!
Pa të keqe, ajo që po bën është një zhvendosje e plotë e temës. Debati nuk është për Hitlerin, as për Haxhi Amin al-Husseinin, as për Bosnjën e viteve ’40. Debati është për mekanizmat realë të ruajtjes ose humbjes së gjuhës shqipe në diasporë sot. Askush nuk po thotë se përdorimi i gjuhës shqipe është automatikisht pozitiv, pavarësisht përmbajtjes. Kjo është një tezë që ti po ia atribuon gabimisht shkrimit tim. Ajo që kam thënë është shumë më e thjeshtë: gjuha nuk mbijeton pa strukturë. Përmbajtja është një debat tjetër dhe trajtohet me mjete të tjera.
Shembulli yt historik nuk provon atë që mendon se provon. Ai tregon pikërisht se gjuha është mjet, jo garant moral. Por nga kjo nuk rrjedh përfundimi se çdo institucion që përdor shqipen duhet demonizuar apo mbyllur, por se përmbajtja problematike trajtohet me kontroll institucional, ligj, transparencë dhe përgjegjësi, jo me luftë simbolike ndaj ekzistencës së institucioneve. Po të ndjekim logjikën tënde deri në fund, atëherë edhe gjuha shqipe e përdorur nga Enver Hoxha, nga propaganda totalitare, apo nga çdo ideologji autoritare do të duhej konsideruar “negative” dhe vetë gjuha të shihej si problem. Kjo është një rrugë pa krye. Në Suedi, Gjermani apo Zvicër, nëse një shkollë konfesionale apo institucion fetar shkel kushtetutën, ligjet apo të drejtat e njeriut, ekzistojnë mekanizma konkrete reagimi. Ato përdoren. Nuk ka nevojë për analogji me nazizmin për ta justifikuar këtë. Dhe sërish po e rikthej pyetjen aty ku po shmanget vazhdimisht: edhe sikur të pranojmë të gjitha shqetësimet e tua për përmbajtjen, çfarë propozon konkretisht në vend të saj. Kush e ndërton alternativën shqiptare. Kush e financon. Kush e mban gjallë për 10–20 vjet. Sepse pa këtë përgjigje, gjithë ky debat mbetet moralizim historik, jo zgjidhje reale për gjuhën shqipe në diasporë.
Fundjave sa më të mbarë!
znj Viktoria!
1. Ju faleminderit për përgjigje në Koment. Ju e keni sqaruar dmth. e shkrimit. FLM!
2. Paulit mos ia shih për madhe, se ky aq din, aq shkruan. Është NGUCAKEQ. JEP KOMENTE FYESE, OFENDUESE…
Ismet, faleminderit për sqarimin dhe për tonin korrekt ndaj meje.
Debati publik fiton vetëm kur mbahen argumentet në qendër. Nuk i marr personale komentet, për atë punë e kam lëkurën e fort… por përpiqem t’i kthej diskutimet te tema dhe te përmbajtja.
Nëse dikush ka kundërshtime, le t’i parashtrojë me argumente dhe propozime konkrete. Kjo është e vetmja mënyrë që një debat të ketë vlerë reale.
znj Viktoria!
Ju jam shumë mirënjohs për çdo fjalë te¨shkruar.
Ju jeni e lexuar dhe dini të dalloni të MIRËN nga e KEQËJA. Dini të vlerësoni çdo fjalë. J
Ju falëminderit!
Mos na harroni neve lexuesve dhe komentuesve, publikoni shkrime si këto të mëparshmet, të cilat po e qëndisin dhe po e hijeshojnë Revistën DRINIm me z. Gjergj Kabashi!