____
PO M’PRET NANA, BREEEEE!
____
Jam kjën ni herë i ri… po vjeshta m’ka xanë larg!
Poemë në frymën e gegnishtes së Rugovës e të Shkodrës
Autor: Sak Muji
Përpara fotografisë së Nanës, n’Breg t’Gjolle
────────
HEEEEEEU, MOJ RUGOVË!
A po m’njeh hala, bre,
at djalin tand,
qi n’maj t’pesëdhetë e tetës
e preku dheun për t’parën herë
n’prehnin tand, moj Dukaivë?
Sa moti u bâ…
Sa udha i bana…
Sa herë u rrëzova e u çova…
E sa mall m’ka marrë
për nji grusht dheu t’vendlindjes!
Jam kjën ni herë i ri, bre—
me kambë t’lehta, me zemër plot,
me andrra sa krejt bjeshka,
e me nanën
qi m’pritte te dera.
[Pushim. Zani bahet ma i butë.]
Po sot…
N’Breg t’Gjolle,
aty n’kodër, afër shpisë,
asht ulë nana jeme.
Nandëdhetë e dy vjet i ka.
Shaminë mbi flokë t’bardhë,
duert ndër mjekërr,
sytë kah udha.
E pret at djalin e majit,
qi tash i ka gjashtëdhetë e tetë vjeshta
mbi supe.
E m’thirr:
“A POOOO VJEN, OOOOO SAK?
A PO VJEN, O BIRI JEM?
SE ENDE JAM KTU…
E ENDE PO T’PRES!”
[Heshtje. Tri frymëmarrje.]
HEEEEEEU, NANË, BREEEEE!
A e din sa e gjatë asht udha
prej Paradisos n’Breg t’Gjolle?
Jo me kilometra, nanë—
po me mall,
me lot t’pathanun,
me net pa gjumë,
me kujtime qi s’i merr era.
Ktu n’Zvicër, malet janë t’nalta,
qielli asht i kaltër,
lisat janë t’bukur…
Po asnji lis
s’ma ban hijen e lisit tonë.
Asnji bjeshkë
s’ma flet gjuhën e Rugovës.
Asnji erë
s’ma bjen erën e bukës tande.
[Me ngashërim, pa bërtitë.]
E sot gjethet e verdha po bien—
si vitet e mia,
si ditët qi shkuen,
si flokët qi m’u zbardhën
tue pritë te pragu yt.
JAM KJËN NI HERË I RI, BREEEE!
Po ku m’shkoi rinia?
Kush m’i mori pranverat
e m’i ktheu kangët n’ofshama?
Tash po kndoj
kangën-vaj t’burrit—
jo pse m’ka hupë forca,
po pse edhe burri,
kur i kujtohet nana,
e ka nji lot
qi s’e nxen as bjeshka.
[Pauzë. Zani ulet.]
Sot i kqyri fotografitë:
Dukajva n’vjeshtë,
gjethja e verdhë,
mali i heshtun,
shpia e largët…
E ti, nanë—
n’Breg t’Gjolle.
Aty je,
sikur koha
mos me pasë lëvizë kurrë.
E pyes veten:
A THUE, A ASHT TOKA JEME KJO?
A m’njeh dheu ku kam le?
A m’njeh guri ku jam ulë?
A m’njeh kroi ku kam pi ujë?
A m’njeh nana
kur t’i dal përpara
me flokë t’bardhë
e me shpirtin plot mall?
[Me za t’dridhun.]
Po, bre, po!
Se toka e nanës
nuk bahet kurrë e huej.
E nana asht ajo qi pret,
edhe kur krejt bota harron.
[Pauzë e gjatë. Muzika pothuaj ndalet.]
Kur nata zbret mbi Paradiso,
e vjeshta mi numron vitet,
m’duket se e ndiej zanin tand:
“O SAAAAK!
A PO VJEN, O BIR?
SE NANA HALA PO T’PREEEES!”
HEEEEEEU, MOJ NANË!
Mos m’i numro gjethet,
mos m’i numro ditët,
mos i lodh ata sy kah udha.
Se unë, edhe kur jam larg,
me mendje jam te ti:
N’Breg t’Gjolle,
te ajo shpi,
te ajo derë,
te ato duer
qi m’kanë përkundë dikur.
E po t’thirri prej larg:
“NANËËËË, BREEEEE!
JAM UNË, SAKU YT—
AI DJALI I MAJIT
QI DIKUR U NIS PREJ TEJE…
E QI KURRË S’TË NXORI PREJ ZEMRE!”
[Pauzë e gjatë. Zani ngrihet ngadalë, me forcë e me lot të përmbajtun. Muzika nis të zgjerohet.]
Po tash, nanë,
mos e mbyll derën!
Lene pak hapun,
si dikur kur m’prite.
Se unë kam me u kthye—
jo si udhëtar i huej,
jo si burrë i lodhun prej rrugëve,
po si ai djali i majit
qi e la pragun tand
me nji grusht dheu n’dorë.
Kam me ardhë n’Breg t’Gjolle
kur dielli t’prekë çatitë
e bjeshka t’i ndezë gurët me ar.
Ti ke me dalë ngadalë te dera,
me shaminë e bardhë mbi krye,
e ke me m’pa gjatë—
sikur me dashtë me e bindë veten
se s’jam veç zani yt n’largësi.
E unë kam me t’u afru, nanë,
kam me ta puthë dorën,
atë dorë qi m’ka rritë,
atë dorë qi m’ka përcjellë,
atë dorë qi edhe sot
ma tregon udhën e shpisë.
Atëherë,
nëse m’dridhet zani,
mos m’pyet pse.
Se krejt rrugët e jetës
kanë me u mbledhë n’atë çast—
në pragun tand,
nën hijen e lisit,
n’Breg t’Gjolle.
E kur t’ulem pranë teje,
kam me ta thanë veç nji fjalë:
“Nanë, erdha!”
E ti, ndoshta,
s’ke me pasë fuqi me folë.
Veç ke me buzëqeshë,
ke me m’i vu duert mbi krye,
e ke me m’mbajtë afër
si atëherë kur isha fëmijë.
E në atë çast,
krejt bota ka me heshtë.
Paradiso ka me mbetë larg,
vitet kanë me ra përdhé
si gjethe t’verdha,
e unë kam me u kthye
jo veç te nana—
po te vetja jem.
[Muzika ulet. Zani bahet pëshpëritje.]
Se vendlindja nuk asht veç toka ku ke le.
Vendlindja asht nana
qi rri n’Breg t’Gjolle
me sytë kah udha.
Asht dera qi s’kyçet kurrë.
Asht zani qi t’thërret
edhe kur krejt bota hesht.
Asht ai djalë i majit
qi, sado larg të shkojë,
e gjen gjithmonë rrugën për me u kthye.
[Heshtje e plotë. Pastaj, shumë ngadalë, me za të ulët e të dridhun:]
N’Breg t’Gjolle, nanë,
mbaje dritën ndezë!
Se biri yt po vjen!
Po vjen me krejt vitet mbi shpinë,
me krejt mallin n’zemër,
e me atë grusht dheu
qi s’e ka lëshue kurrë!
[Pauzë. Zani ngrihet për herë të fundit.]
E kur t’mbërrij te dera jote,
mos m’thirr ma “o Sak”!
Veç hape krahët, nanë—
se unë s’kam me ardhë vetëm!
Kam me sjellë me vete
Rugovën, Dukajvën,
bjeshkët, krojet,
krejt djalninë teme—
e kam me i lanë
n’prehnin tand
për herë t’fundit!
[Muzika ndalet. Heshtje e gjatë. Pastaj, si jehonë e largët:]
“A POOOO VJEN, OOOOO SAK?”
“PO VIJ, NANË…
PO VIJ!”
