Luan – Asllan Dibrani
Një pyetje publike për intelektualët dhe komunitetin katolik shqiptar në një kohë kur heshtja po bëhet problem kombëtar
Ka ardhur koha të shtroj një pyetje që ndoshta shumëkush e mendon, por pak njerëz guxojnë ta shqiptojnë publikisht:
Pse hesht një pjesë kaq e madhe e komunitetit katolik shqiptar?
Pse heshtin intelektualët, profesorët, studentët, shkrimtarët, artistët, gazetarët dhe qytetarët katolikë, ndërkohë që në hapësirën tonë publike dëgjohen gjithnjë e më shpesh zëra të islamizmit politik që përpiqen ta vendosin identitetin fetar mbi identitetin kombëtar?
Nuk po ua drejtoj këtë pyetje si akuzë.
Ua drejtoj si thirrje për përgjegjësi qytetare dhe kombëtare.
Sepse shqiptarët katolikë nuk janë mysafirë në historinë shqiptare.
Ata janë një nga shtyllat e saj.
Ju keni një histori për të mbrojtur
Pas jush qëndrojnë shekuj kulture, dokumentesh, kishash, varrezash, dorëshkrimesh, monumentesh, tradite dhe kujtese.
Pas jush qëndron një pjesë e jashtëzakonshme e trashëgimisë së klerit shqiptar që, në kohët më të vështira, nuk e ndau altarin nga atdheu.
Pal Engjëlli na la formulën e pagëzimit.
Pjetër Budi shkroi shqip.
Pjetër Bogdani ngriti dijen dhe kulturën në një kohë errësire.
At Gjergj Fishta i dha kombit varg, gjuhë, polemikë dhe krenari.
At Shtjefën Gjeçovi mblodhi trashëgiminë juridike e etnografike të shqiptarëve.
Dhe kjo traditë nuk është pronë vetëm e katolikëve.
Është pasuri e gjithë kombit shqiptar.
Po kështu, Gjergj Kastrioti – Skënderbeu nuk i përket një kishe, një krahine apo një grupi. Ai është simbol kombëtar shqiptar.
Nënë Tereza, shqiptare dhe murgeshë katolike, e bëri emrin shqiptar të dëgjohej në botë përmes humanizmit.
Por panteoni ynë kombëtar është edhe më i gjerë: aty qëndrojnë shqiptarë myslimanë, ortodoksë, katolikë, bektashinj dhe laikë që punuan për të njëjtën Shqipëri.
Pikërisht kjo është madhështia jonë.
Problemi nuk është Islami – problemi është islamizmi politik
Dua të jem krejt i qartë:
Ky shkrim nuk është kundër qytetarit mysliman shqiptar.
Miliona shqiptarë të besimit islam e duan flamurin kombëtar, nderojnë Skënderbeun, respektojnë besimet e tjera dhe jetojnë në harmoni me familjet e tyre.
Ata janë pjesë e pandashme e kombit tonë.
Por tjetër gjë është besimi islam dhe tjetër gjë është islamizmi politik dhe radikalizmi fetar.
Kur një predikues e paraqet kombin si diçka të parëndësishme përballë identitetit fetar;
kur përçmohet flamuri kombëtar;
kur sulmohen figurat historike shqiptare;
kur kultura, muzika, arti apo traditat kombëtare trajtohen si mëkat;
kur kërkohet që shqiptari të mendojë më shumë me kategoritë e perandorive të dikurshme sesa me interesat e shoqërisë së vet;
atëherë nuk kemi më vetëm një debat teologjik.
Kemi një problem shoqëror dhe kombëtar.
Dhe kundër këtij fenomeni duhet të flasin të gjithë: myslimanë, katolikë, ortodoksë, bektashinj, ateistë dhe njerëz pa përkatësi fetare.
Pse, atëherë, ka kaq shumë heshtje?
Kjo është pyetja ime për miqtë e mi katolikë.
Pse të rrini duarkryq kur trashëgimia juaj historike sulmohet apo relativizohet?
Pse të heshtni kur shqiptarëve u serviren interpretime që përpiqen ta zhvendosin qendrën e identitetit të tyre nga gjuha, kultura, historia dhe atdheu drejt projekteve fetare e politike që nuk lindën nga tradita shqiptare?
Mos vallë është krijuar një ndjenjë sikur duhet të kërkoni falje pse jeni katolikë?
Jo!
Askush nuk duhet të kërkojë falje për besimin e vet.
As katoliku.
As myslimani.
As ortodoksi.
As bektashiu.
Dhe askush nuk ka të drejtë t’i kërkojë tjetrit të jetë më pak shqiptar për të qenë më shumë besimtar.
Edhe gruaja shqiptare duhet mbrojtur nga çdo ekstremizëm
Shoqëria shqiptare duhet të jetë veçanërisht vigjilente kur interpretimet ekstremiste të fesë përdoren për ta kufizuar gruan.
Gruaja shqiptare nuk është pronë e burrit.
Ajo nuk është dekor i familjes.
Nuk është qytetare e kategorisë së dytë.
Ajo ka të drejtën e shkollimit, punës, pronës, zgjedhjes, dashurisë, martesës dhe vendimmarrjes për jetën e saj.
Çdo ideologji – fetare apo politike – që përpiqet t’ia zvogëlojë këto të drejta duhet të përballet me ligjin dhe me rezistencën demokratike të shoqërisë.
Sepse tradita nuk mund të përdoret si pranga dhe feja nuk duhet të përdoret si instrument pushteti mbi njeriun.
Bota ecën – ne nuk mund ta kthejmë orën prapa
Jemi në shekullin XXI.
Fëmijët tanë studiojnë shkencë, mjekësi, inteligjencë artificiale, teknologji dhe komunikojnë me të gjithë botën.
Nuk mund t’u ofrojmë si perspektivë shoqërore një betejë të pafundme se kush është “besimtari i vërtetë”, kush duhet përjashtuar, çfarë muzike duhet ndaluar apo cilën figurë historike duhet rrëzuar.
Tekstet e shenjta u përkasin besimtarëve dhe meritojnë respekt.
Por shteti modern qeveriset me Kushtetutë, ligj, shkencë, arsim dhe të drejta qytetare.
Ky dallim është themelor.
Kisha në Zogaj është edhe një provë e demokracisë sonë
Debati i ditëve të fundit rreth një kishe katolike e ka nxjerrë edhe një herë në sipërfaqe këtë problem.
Një objekt fetar, kur ndërtohet në përputhje me ligjin dhe procedurat përkatëse, nuk duhet të shihet si kërcënim ndaj një komuniteti tjetër.
Një kishë nuk e zvogëlon xhaminë.
Një xhami nuk e zvogëlon kishën.
Liria e tjetrit nuk ma merr lirinë mua.
Nëse sot heshtim kur cenohet e drejta e një pakice fetare, nesër mund të jetë një shumicë apo një grup tjetër që përballet me të njëjtën logjikë.
Prandaj çështja është shumë më e madhe se një ndërtesë.
Është pyetja: a sundon ligji apo presioni i turmës?
Katolikë shqiptarë, mos e lini historinë tuaj vetëm në muze!
Nuk ju kërkoj konflikt.
Nuk ju kërkoj urrejtje.
Nuk ju kërkoj t’i përgjigjeni ekstremizmit me ekstremizëm.
Ju kërkoj diçka shumë më të fuqishme:
Flisni.
Flisni me argumente.
Flisni me libra.
Flisni me dokumente.
Flisni me arkeologji.
Flisni me kulturë.
Flisni me art.
Flisni me historinë e paraardhësve tuaj.
Flisni për lirinë fetare jo vetëm kur rrezikohet e drejta juaj, por edhe kur rrezikohet e drejta e myslimanit, ortodoksit, bektashiut apo jobesimtarit.
Sepse kështu fitohet autoriteti moral.
Dhe të njëjtën thirrje ua drejtoj intelektualëve te besimit myslimanë shqiptarë:
Mos ua lini Islamin shqiptar ekstremistëve.
Dilni kundër atyre që fenë e shndërrojnë në instrument politik, që e përçajnë shoqërinë dhe që përpiqen ta vendosin shqiptarin kundër shqiptarit.
Kjo betejë nuk është katolikë kundër myslimanëve.
Kjo do të ishte tragjedi dhe pikërisht kurthi ku nuk duhet të biem.
Beteja e vërtetë është:
qytetaria kundër fanatizmit;
dija kundër manipulimit;
liria kundër imponimit;
bashkëjetesa kundër përçarjes;
dhe Shqipëria shpirtërore e të gjithëve kundër çdo ideologjie që dëshiron ta copëtojë atë.
HESHTJA NUK ËSHTË GJITHMONË PAQE
Ka momente kur heshtja është mençuri.
Por ka edhe momente kur heshtja krijon hapësirë që të flasin vetëm ekstremet.
Unë nuk dua një Kosovë katolike.
Nuk dua një Kosovë islamiste.
Nuk dua një Shqipëri të ndarë në kampe fetare.
Dua shqiptarë të lirë në një shtet laik e demokratik, ku secili mund t’i lutet Zotit sipas ndërgjegjes së vet dhe askush nuk mund ta përdorë Zotin për t’ia marrë lirinë tjetrit.
Kjo është arsyeja pse sot pyes publikisht:
Profesorë, akademikë, studentë, shkrimtarë, gazetarë, artistë, klerikë dhe qytetarë shqiptarë – katolikë, myslimanë, ortodoksë e bektashinj – ku është zëri juaj?
Mos prisni derisa fanatizmi të bëhet aq i zhurmshëm sa fjala e arsyes të mos dëgjohet më.
Ngriheni zërin sot.
Jo kundër një feje.
Për lirinë.
Për kulturën.
Për gruan shqiptare.
Për bashkëjetesën.
Për flamurin.
Për historinë.
Për kombin.
Sepse feja është çështje ndërgjegjeje.
Atdheu është shtëpia që duhet ta ndajmë dhe ta mbrojmë së bashku.
Luan – Asllan Dibrani, Prishtinë
