Nga Rrezart Kalaja
ZOGAJI NUK VENDOSI VETËM NJË GUR – HAPI NJË FAQE TË RE TË KUJTESËS SHQIPTARE
Nga një gurthemel në Zogaj te pagëzimet në Katedralen “Shën Nënë Tereza” – një ngjarje që duhet lexuar me histori, kulturë, liri dhe përgjegjësi kombëtare
Ka ngjarje që maten me numrin e pjesëmarrësve. Ka të tjera që maten me zhurmën mediatike. Por ka edhe ngjarje që kuptohen vetëm kur vendosen në vijën e gjatë të historisë.
Ngjarjet e 17 dhe 18 gushtit 2026, të lidhura me Kishën Katolike “Shën Flori dhe Lauri” në Zogaj të Vushtrrisë, i përkasin kësaj kategorie.
Pas javësh debatesh, kundërshtimesh, tensionesh, përpjekjesh organizative dhe angazhimit të familjes Musa e të besimtarëve të Vushtrrisë, gurthemeli u bekua më 17 gusht. Një ditë më vonë, më 18 gusht, Katedralja “Shën Nënë Tereza” në Prishtinë u bë vendi i Meshës së Shenjtë dhe i pagëzimeve.
Këto dy ditë duhet të shihen së bashku.
Zogaji dha gurin. Katedralja dha pagëzimin. Historia u dha atyre kuptimin.
AMANETI I NJË BABAI U SHNDËRRUA NË VEPËR
Në qendër të kësaj historie qëndron familja Musa.
Dhurimi i tokës nuk paraqitet prej saj si një vendim i çastit. Sipas dëshmisë publike të familjes, ai lidhet me amanetin e Rrahim Musës, i cili dikur kishte ofruar tokë falas për shqiptarët që mund të ktheheshin nga Turqia.
Ajo ide nuk u realizua atëherë.
Por amaneti mbeti.
Dhe dekada më vonë, familja vendosi që një pjesë të pronës së vet ta vinte në shërbim të komunitetit.
Prandaj këtu nuk kemi vetëm një parcelë.
Kemi një filozofi të trashëguar:
toka fiton kuptim më të madh kur prej pronës private bëhet vepër për njerëzit.
Në mesin e të pagëzuarve ishte edhe Fadil Musa, i cili pas pagëzimit mori emrin Bardhyl Musa dhe e përshkroi këtë si përmbushje të një dëshire të kahmotshme të familjes së tij.
Kjo është arsyeja pse historia e familjes Musa nuk duhet reduktuar në polemikat e disa ditëve.
Ajo duhet parë si histori e një familjeje që mori një vendim dhe pati guximin ta mbrojë atë publikisht.
SHËN FLORI DHE LAURI – EMRA QË NA ÇOJNË DREJT DARDANISË
Edhe emri i kishës bart një simbolikë të jashtëzakonshme.
Shën Flori dhe Shën Lauri kujtohen në traditën e krishterë si martirë të lashtësisë, të lidhur me Ilirinë dhe Dardaninë.
Tradita kishtare i lidh ata me Ulpianën, në territorin e Kosovës së sotme.
Pra, kur shqiptohen sot emrat Flori dhe Lauri në Zogaj, ne nuk po importojmë një kujtesë të huaj.
Po prekim një shtresë shumë të hershme të historisë së këtij trualli.
Para Perandorisë Osmane.
Para ndarjeve moderne fetare.
Para kufijve të sotëm politikë.
Kjo nuk duhet përdorur për të mohuar identitetin e askujt. Përkundrazi, duhet të na mësojë se identiteti shqiptar është më i lashtë dhe më i gjerë sesa përkatësia fetare e secilit prej nesh.
PAGËZIMI ËSHTË ZGJEDHJE E LIRË – DHE LIRIA ËSHTË E SHENJTË
Pagëzimet e 18 gushtit kanë domethënie të veçantë për njerëzit që, me vullnetin e tyre, zgjodhën fenë e krishterë.
Këtë duhet ta themi pa frikë, por edhe pa urrejtje:
çdo shqiptar ka të drejtë të jetë katolik, mysliman, ortodoks, bektashi, besimtar i një feje tjetër apo të mos besojë fare.
Askush nuk duhet ta kërcënojë për këtë.
Askush nuk duhet ta turpërojë.
Askush nuk duhet t’ia numërojë shqiptarizmin sipas fesë.
Historia e sundimit osman në trojet shqiptare përmban periudha të rënda pushtimi, konflikti, diskriminimi dhe presioni, krahas proceseve shoqërore shumë më komplekse të konvertimit fetar. Historia duhet studiuar me dokumente, jo shndërruar në armë kundër shqiptarëve myslimanë të sotëm.
Sepse myslimani shqiptar nuk është armiku i katolikut shqiptar.
As katoliku shqiptar nuk është armiku i myslimanit.
Armiku i shoqërisë demokratike është ekstremizmi që kërkon ta vendosë fenë mbi kombin, mbi ligjin dhe mbi lirinë e tjetrit.
DODË GJERGJI DHE NJË MESAZH QË DUHET DËGJUAR
Në këtë atmosferë, qëndrimi i Ipeshkvit Imzot Dodë Gjergji meriton vëmendje të posaçme.
Kur tensioni mund të ushqehej lehtë, ai zgjodhi gjuhën e paqes.
Mesazhi i tij ishte se Kisha nuk dëshiron përplasje me “vëllezërit tanë”, por kërkon që besimtarët t’u përgjigjen situatave me paqe, dashuri dhe urti.
Këtu qëndron madhështia e një udhëheqësi shpirtëror:
të jesh i vendosur pa qenë urrejtës; të mbrosh të drejtën pa kërkuar hakmarrje; të mos heqësh dorë nga identiteti yt, por njëkohësisht të mos e poshtërosh identitetin e tjetrit.
Ky është mesazh që duhet ta dëgjojnë edhe shqiptarët myslimanë.
Jo si akuzë ndaj tyre, por si thirrje vëllazërore:
Mos lejoni që besimi juaj të keqpërdoret nga ideologjitë e islamizmit politik.
Mos lejoni që askush t’ju bindë se një kishë shqiptare është kërcënim për ju.
Mos lejoni që predikues, propagandistë apo interesa të huaja ta vendosin fenë përballë kombit.
Kosova nuk ka nevojë për luftë ndërfetare.
Ajo ka nevojë për bashkëjetesë ndërfetare dhe rezistencë të përbashkët kundër çdo ekstremizmi.
KOSOVA NUK ËSHTË DHE NUK DUHET TË BËHET SHTET FETAR
Duhet folur qartë edhe për një rrezik tjetër.
Çdo projekt politik që synon ta zëvendësojë Republikën laike dhe kushtetuese të Kosovës me një rend fetar – qoftë ai i frymëzuar nga sheriati apo nga çfarëdo teokracie tjetër – duhet kundërshtuar politikisht, intelektualisht dhe demokratikisht.
Kosova nuk është projekt i Al-Kaidës.
Nuk është projekt i ISIS-it.
Nuk është projekt i Moskës, Beogradit, Athinës, Ankarasë apo ndonjë kryeqyteti arab.
Kosova është projekt politik i qytetarëve të saj.
Ajo është ndërtuar mbi sakrificën e brezave shqiptarë dhe duhet të mbetet shtet demokratik, laik, europian, ku xhamia, kisha dhe çdo bashkësi tjetër fetare ekzistojnë të lira – por asnjëra nuk sundon mbi shtetin.
Pikërisht këtu duhet bërë dallimi themelor ndërmjet Islamit si besim dhe islamizmit politik si ideologji pushteti.
T’i ngatërrosh këto të dyja do të thotë t’u bësh padrejtësi edhe vetë shqiptarëve myslimanë që e duan Kosovën, flamurin, gjuhën dhe lirinë e saj.
NJË KISHË NUK E RREZIKON KOSOVËN – INTOLERANCA PO
Në një demokraci, një kishë nuk duhet ta frikësojë myslimanin.
Një xhami nuk duhet ta frikësojë katolikun.
Një kryq nuk duhet ta frikësojë gjysmëhënën dhe gjysmëhëna nuk duhet ta frikësojë kryqin.
Ajo që duhet të na frikësojë është ideologjia që i thotë qytetarit:
“Ti nuk ke të drejtë të besosh ndryshe nga unë.”
Aty fillon totalitarizmi.
Dhe pikërisht për këtë arsye çështja e Zogajt e tejkalon një objekt fetar.
Ajo është provë për Republikën.
A do ta mbrojmë pronën?
A do ta mbrojmë lirinë e besimit?
A do ta mbrojmë të drejtën e qytetarit për ta ndryshuar besimin?
A do ta mbrojmë tjetrin edhe kur nuk beson si ne?
Nëse përgjigjja është po, atëherë kemi shtet.
Nëse përgjigjja varet nga numri i protestuesve, atëherë kemi problem shumë më të madh se një kishë.
ZOGAJI DUHET TË BËHET URË, JO FRONT
Pikërisht këtu duhet të jetë mesazhi përfundimtar i 17 dhe 18 gushtit.
Mos e shndërroni Zogajn në vijë fronti ndërmjet shqiptarëve.
Bëjeni urë.
Le të ndërtohet kisha sipas ligjeve të Republikës.
Le të funksionojnë xhamitë sipas ligjeve të Republikës.
Le të predikojnë priftërinjtë dhe hoxhallarët paqen, moralin dhe dashurinë për njeriun.
Por në çastin kur dikush kërkon që feja të shndërrohet në instrument politik kundër shtetit laik, kundër identitetit kombëtar ose kundër të drejtave të qytetarit, intelektualët shqiptarë duhet të flasin.
Pa frikë.
Pa urrejtje.
Pa fanatizëm.
GURI QË MBETET
Një ditë zhurma e këtyre debateve do të shuhet.
Postimet do të harrohen.
Deklaratat do të mbulohen nga lajme të tjera.
Por guri do të mbetet.
Dhe mbi të mund të ngrihet një kishë që brezat e ardhshëm nuk duhet ta shohin si monument kundër dikujt, por si dëshmi se Republika e Kosovës ishte mjaftueshëm e fortë për t’ia garantuar secilit qytetar lirinë e ndërgjegjes.
Nëse kjo arrihet, atëherë familja Musa nuk ka dhuruar vetëm tokë.
Ka dhuruar një hapësirë ku mund të provohet pjekuria jonë kombëtare.
Shën Flori dhe Lauri na kthejnë drejt Dardanisë së lashtë.
Familja Musa na kujton fuqinë e amanetit.
Pagëzimet na kujtojnë lirinë personale.
Ndërsa Kosova na kërkon diçka edhe më të madhe: të dimë të jetojmë si vëllezër edhe kur lutemi ndryshe.
Sepse para se të jemi katolikë, myslimanë, ortodoksë apo bektashinj, kemi një atdhe të përbashkët.
Dhe mbi atë atdhe duhet të ngrihen tempujt e Zotit, por kurrë muret e urrejtjes ndërmjet shqiptarëve.
