Fahri Xharra, Gjakovë
Albanofobia fillon në gjysmën e dytë të shekullit XIX sepse deri atëherë nuk kishte shtet serb të konsoliduar dhe as projekt shtetëror serb për zgjerim territorial.
Para shek. XIX, hapësirat e Kosovës, Maqedonisë Perëndimore dhe veriut të Shqipërisë ishin pjesë e Perandorisë Osmane dhe shqiptarët ishin popullsi autoktone dhe shumicë në shumë prej tyre.
Me krijimin e Principatës së Serbisë dhe sidomos pas vitit 1878, Serbia filloi të synojë territore të banuara nga shqiptarë.
Për ta justifikuar këtë zgjerim, u ndërtua një propagandë politike dhe kulturore që i paraqiste shqiptarët si “të huaj”, “dhunues” apo “pengesë historike”.
Pra, albanofobia nuk lind nga bashkëjetesa e hershme, por nga nevoja politike për ta zhdukur ose larguar popullsinë shqiptare nga territoret e synuara.
Me një fjali të fortë përmbyllëse:
Albanofobia nuk është trashëgimi e lashtë, por produkt i nacionalizmit serb të shekullit XIX, i lindur bashkë me projektin shtetëror serb.
Nga Toplica në Kosovë (1878–1912): vazhdimësia e modelit albanofob
Dëbimet dhe spastrimi etnik i shqiptarëve nga Toplica në vitet 1877–1878 nuk përbëjnë një episod të izoluar, por shënojnë fillimin e një modeli politik dhe ideologjik që më pas u aplikua në mënyrë të qëndrueshme në Kosovë.
Pas Kongresit të Berlinit (1878), Kosova u shndërrua në objektivin kryesor të politikës ekspansioniste serbe, si në planin diplomatik ashtu edhe në atë ideologjik. Ndryshe nga Toplica, ku Serbia kishte sovranitet të drejtpërdrejtë, në Kosovë kjo politikë u zhvillua fillimisht përmes propagandës, presionit ndërkombëtar dhe veprimtarisë së strukturave paraushtarake.
Diskursi i përdorur ndaj shqiptarëve në Kosovë ishte thelbësisht i njëjtë me atë të përdorur në Toplicë: shqiptarët paraqiteshin si element i dhunshëm, i prapambetur dhe i papajtueshëm me rendin shtetëror serb.
Në këtë mënyrë, albanofobia shërbeu si bazë ideologjike për justifikimin e ndërhyrjeve të ardhshme politike dhe ushtarake. Autorë dhe intelektualë serbë e përshkruan popullsinë shqiptare të Kosovës si “uzurpatore” dhe “të ardhur”, duke mohuar karakterin e saj autokton dhe duke ndërtuar një narrativë historike të rreme për legjitimimin e pretendimeve territoriale.
Në periudhën 1878–1912, Kosova u trajtua si faza e dytë e projektit të zbatuar fillimisht në Toplicë: fillimisht delegjitimim historik dhe kulturor, më pas presion demografik dhe dhunë strukturore, e në fund ndërhyrje ushtarake. Ky proces kulmoi me pushtimin e Kosovës gjatë Luftërave Ballkanike të vitit 1912, kur praktikat e spastrimit etnik, të njohura tashmë nga përvoja e Toplicës, u aplikuan në një shkallë shumë më të gjerë ndaj popullsisë shqiptare.
Fahri Xharra i ke vi piken. Topi s’e lot.
Ketu natyrisht flitet per “Albanofobi serbe”.
Tung.
Por para sajë mjerisht ka kene “Arrnautofobia”, e cila ende asht ne veprim edhe sot.
Tung edhe nji herë.
Serbia invadimin e tokave shqiptare e ka bërë qysh në shekullin e -VI dhe VII- Ajo deri në ditët e sotme ka kryer krim pas krimi ndaj shqiptarëve.
Relativizimi i krimeve serbe është çmenduri . Gjatë viteve 1915 – 1917 Llapi ka qenë i mbushur me familje kolone serbe të sjellura nga Serbia . Në asnjë mënyrë nuk them që Perandoria Otomane nuk ishte pushtuese .Mirëpo ajo nuk ishte vetëm për ne shqiptarët . Brenda saj ka pasur vezirë e pashallarë të nacionaliteteve të ndryshme . Është pak e habitshme si kishte të ngjarë që ata që kinse luftonin Perandorinë Otomane ua shisnin tokat e tyre serbëve e vetë migronin në Anadoll . Ne fare – fare nuk jemi të kujdeshëm në ruajtjen e dokumenteve . Serbët kanë ruajtur dokumente mbase me çmime simbolike i kanë blerë tokat e shqiptarëve por sidoqoftë kanë dokumente mbi blerjën e tyre . Dihet që Perandoria Otomane ka pasur interesa por në vitin 1807 në Gllamnik të Podujevës nga Vitaku i Skënderajt e ka sjellur familjen Mehmeti dhe i ka dhënë disa hektarë tokë pjellore falas nga frika se në atë tokë do të vendosen serbët . Kisha Serbe në Podujevë është ndërtuar fare ndërmjet dy luftrave botërore . Shumë shqiptarë kanë përfunduar në shtratin e Perandorisë Otomane nga frika e asimilimit nga Serbia . Ka raste të shumta që shumë shqiptarë ortodoksë janë asimiluar në serbë nga dhuna . Rajat e Kosovës shumica kanë qenë shqiptarë ortodoksë të cilët me dhunë kanë kaluar në anën e Serbisë . Me ndihmën e Serbisë çamët që kanë qenë të besimit myslimanë janë vrarë nga Greqia dhe janë dëbuar nga tokat e tyre . Kurse ata pak shqiptarë të besimit ortodoksë janë nënshtruar pa rezistencë . Nuk thuhet rastësisht se më lehtë shkruhen 500 faqe roman se sa 10 faqe histori . Situatë të errët kemi edhe me Austro- hungarinë . Ekzistojnë dokumente që fillimisht Azem Bejta ka luftuar përkrah Kosta Peçanacit kundër hungarezëve . Populli shqiptarë ka pësuar goditje të rënda gjatë Luftrave Ballkanike . Austro- hungaria i ka gjunjëzuar serbët dhe i ka detyruar të ikin në udhë dhiare nga Malësia e Shkodrës . Në kohën e Austro-hungarisë shqiptarët edhe pse të paarsimuar i kishin shkollat në gjuhën shqipe me ata pak mësues. Turqia ka pasur shqiptarë në pozita të larta shtetërore sikur ata të mos ishin treguar lojalë ndaj saj nuk do të mundnin të kalonin aty as edhe një javë e jo të merrnin pozita ministrore . Sigurisht ka ndikuar edhe besimi Çajupi ka migruar në Gjenevë ,pastaj Kairo, Filip Shiroka në Liban , Asdreni në Rumani kështuqë rreth kësaj teme duhet gjurmuar shumë . Mjerisht edhe në Arkivat e vendeve të Perëndimit edhe ato materiale që ekzistojnë pikë referimi i kanë burimet serbe . Të mos paragjykohem e sulmohem për mendimin e shprehur sepse unë kam shprehur vetëm atë çka kam lexuar në bibliotekat dhe Arkivat e Gjenevës . Madje shkrimtari ynë i madh Ando Zako Çajupi më 1892 studimet e Jurisprudencës i ka regjistruar si shtetas i Greqisë , sepse atëherë Shqipëria ende nuk ishte e pavarur . Një çështje që ende mbetet enigmë . Pas zhbërjes së Perandorisë Otomane pse e ruajtëm me aq fanatizëm kulturën dhe traditat e orientit gjë që nuk e bënë fqinjtë tanë ?!.. Bile në disa qytete të Kosovës ata që kanë ditur të flasin turqisht e kanë konsideruar vetën si qytetarë të rendit të parë . Këtu nuk mund ta akuzojmë fenë se ata nuk kanë qenë fare-fare besimtarë .
Pak e çuditshme se si edhe gjate kohes se pushtimit osman paska pasur shqiptarë qe u asimiluan ne serbë. A thua ky asimilim u be me autorizim te Perandorise Osmane ?
Per mua fare nuk ka enigmë se perse pas zhberjes se Perandorise ne vazhduam me fanatizem ta ruajme kulturen dhe traditen orientale. Ishte koha kur ne ,fatkeqesisht me shume ndiheshim osmanë (turq) se sa shqiptare. Prandaj eshte me se normale qe te mos shkeputeshim nga kultura orientale.