Autor: Navid Zebarjadi
- Shfrytëzimi propagandistik i personave socialisht të pambrojtur nga grupi terrorist MEK (Muxhahedinët e Popullit të Iranit)
1. Përmbledhje Ekzekutive
Ky raport është përgatitur me qëllim informimin e mekanizmave të Kombeve të Bashkuara për të Drejtat e Njeriut mbi modelin e përsëritur të shfrytëzimit që praktikohet nga grupi terrorist Organizata e Muxhahedinëve të Popullit të Iranit (MEK) ndaj individëve socialisht të pambrojtur.
Studimi i tanishëm i rastit shqyrton situatën e znj. Somayeh Rashidi, vdekja e së cilës u shfrytëzua nga grupi për të krijuar një narrativë të rreme të një “viktime politike”, me qëllim mashtrimin e opinionit publik dhe paraqitjen e një imazhi të rremë të mbështetjes popullore.
Sipas provave të disponueshme, grupi fillimisht e paraqiti znj. Rashidi si një “të burgosur politike të pafajshme”. Megjithatë, pas publikimit të një videoje ku ajo dëgjohej duke brohoritur “Lavdi Maryam Rajavit”, organizata u detyrua të pranonte lidhjen e saj me të ashtuquajturat “njësi rebele”. Ky zinxhir ngjarjesh përbën një shembull të qartë të modelit propagandistik të quajtur “Mahsa-Sazi” — një strategji e shfrytëzimit të vdekjes apo vuajtjes njerëzore për qëllime politike dhe propagandistike.
2. Sfondi mbi Organizatën Terroriste MEK
Organizata e Muxhahedinëve të Popullit të Iranit (MEK) u themelua në vitin 1965, duke kombinuar ideologjitë islame dhe marksiste. Pas Revolucionit të vitit 1979, grupi hyri në konflikt të armatosur me qeverinë e re dhe kreu një sërë shpërthimesh dhe atentatesh gjatë viteve të para të viteve 1980, duke vrarë mbi 12.000 qytetarë dhe zyrtarë iranianë, përfshirë gra e fëmijë të pafajshëm.
Gjatë luftës Iran-Irak, MEK bashkëpunoi ushtarakisht me regjimin e Saddam Husseinit, duke marrë pjesë në operacione të armatosura kundër bashkatdhetarëve të vet — një akt që populli iranian e konsideron tradhti kombëtare.
Në dekadat që pasuan, MEK u shndërrua gradualisht në një sekt të mbyllur dhe autoritar nën udhëheqjen e Massoud dhe Maryam Rajavit. Dëshmitë e shumta nga ish-anëtarë dhe raportet e organizatave ndërkombëtare kanë dokumentuar shkelje të gjera të të drejtave të njeriut brenda kampeve të grupit — fillimisht në Kampin Ashraf (Irak) dhe më pas në Ashraf-3 (Shqipëri) — duke përfshirë:
• Divorce të detyruara dhe imponimin e beqarisë së përjetshme për kontroll ideologjik;
• Ndërprerjen e lidhjeve familjare dhe konfiskimin e dokumenteve të identitetit;
• Izolim dhe tortura psikologjike ndaj disidentëve të brendshëm;
• Kufizime të lirisë së lëvizjes dhe kontroll të mendjes në mënyrë sistematike ndaj anëtarëve.
Një rast i dokumentuar mirë është dëshmia e vitit 2009 e znj. Batoul Soltani, ish-anëtare e këshillit drejtues të grupit, e cila deklaroi se me urdhër të Maryam Rajavit, gratë anëtare u sterilizuan me forcë dhe iu mohua nëna.
Raporti i Human Rights Watch “No Exit” (2005) përshkroi gjithashtu këto praktika si shkelje serioze të të drejtave themelore të njeriut, duke përfshirë lirinë e besimit, të drejtën për jetën familjare dhe integritetin trupor.
Megjithëse sot MEK e paraqet veten si një “lëvizje opozitare demokratike”, e kaluara e saj dëshmon një model të qëndrueshëm mashtrimi, detyrimi dhe shfrytëzimi njerëzor — një model që shihet sërish në rastin e Somayeh Rashidi, vdekja e së cilës u përdor në mënyrë cinike për propagandë politike dhe legjitimitet të rremë.
3. Konteksti dhe Sfondi i Rastit
Znj. Somayeh Rashidi ishte një grua me histori mjekësore epilepsie, varësie dhe gjendje të dobët fizike, e cila ndërroi jetë në spital. Vetëm disa orë pas vdekjes së saj, mediat e lidhura me MEK nisën një fushatë propagandistike duke e paraqitur atë si “viktimë të shtypjes politike”.
Megjithatë, hetimet e pavarura zbuluan se ajo kishte marrë pjesë më parë në aktivitete rrugore të lidhura me “njësitë rebele” të MEK-ut. Publikimi i një videoje ku ajo dëgjohej duke brohoritur slogane në mbështetje të grupit zbuloi falsitetin e pretendimeve fillestare. Pas kësaj, vetë MEK lëshoi dy deklarata zyrtare që konfirmonin pjesëmarrjen e saj në rrjetin mbështetës — duke shembur kështu narrativën e vet propagandistike.
4. Modeli i Përsëritur i Mashtrimit dhe Shfrytëzimit
Ky rast zbulon strategjinë e përsëritur të MEK-ut për të sajuar viktima dhe për të manipuluar ndjenjat publike. Tiparet kryesore të këtij modeli përfshijnë:
• Shfrytëzimin e personave të margjinalizuar, të pastrehë ose fizikisht/mentalisht të pambrojtur për qëllime propagandistike;
• Fabrikimin e narrativave të “dëshmorëve” për të nxitur reagime emocionale dhe për të fshehur të kaluarën e dhunshme të grupit;
• Mohimin ose fshehjen e rolit të grupit sapo të dalë e vërteta;
• Përdorimin e detyrimit psikologjik dhe teknikave të kontrollit të mendjes për të nënshtruar individët ndaj qëllimeve organizative.
Ky model përfaqëson një abuzim sistematik të brishtësisë njerëzore dhe një shkelje të dinjitetit njerëzor, në kundërshtim me parimet e Deklaratës Universale të të Drejtave të Njeriut (DUDNJ) dhe të Paktit Ndërkombëtar për të Drejtat Civile dhe Politike (PDNCP).
5. Pasojat dhe Kontradiktat e Brendshme
Rasti i Somayeh Rashidi shkaktoi gjithashtu përçarje të brendshme brenda mbështetësve të MEK-ut. Disa anëtarë kërkuan pranimin publik të përkatësisë së saj, ndërsa udhëheqja preferoi heshtjen për të shmangur reagimin negativ të opinionit.
Këto kontradikta nxjerrin në pah strukturën jotransparente dhe jodemokratike të MEK-ut, në të cilën anëtarët trajtohen si mjete propagandistike e jo si qenie njerëzore me dinjitet dhe të drejta të lindura.
6. Rekomandime
Për të parandaluar përsëritjen e rasteve të tilla, ky raport i bën thirrje mekanizmave të Kombeve të Bashkuara për të Drejtat e Njeriut — veçanërisht Raportuesve të Posaçëm për fushat përkatëse — që të ndërmarrin veprimet e mëposhtme:
- Të monitorojnë dhe dokumentojnë rastet e shfrytëzimit propagandistik të personave të pambrojtur nga grupe paramilitare ose opozitare militante;
- Të hetojnë fushatat e dezinformimit që përfshijnë viktima politike të fabrikuara në rrjetet sociale;
- Të sigurojnë transparencë dhe përgjegjshmëri nga lëvizjet opozitare lidhur me trajtimet çnjerëzore ndaj anëtarëve të tyre;
- Të njohin mashtrimin psikologjik dhe krijimin propagandistik të viktimave si forma të shkeljeve të të drejtave të njeriut në raportet tematike.
7. Përfundim
Rasti i Somayeh Rashidi shërben si një kujtesë e fortë se vuajtja dhe vdekja njerëzore nuk duhet kurrë të përdoren si mjete për përfitime politike.
Është thelbësore që organet e Kombeve të Bashkuara për të Drejtat e Njeriut t’i trajtojnë me kujdes dhe vigjilencë rastet e shfrytëzimit nga aktorët jo-shtetërorë dhe të zhvillojnë mekanizma për të parandaluar në të ardhmen praktika të tilla manipuluese propagandistike.
