Nga: Navid Zebarjadi
Raport për të Drejtat e Njeriut
Mbi terrorizmin e organizuar dhe shkeljet e rënda të të drejtave të njeriut nga grupi terrorist Muxhahedinët e Popullit (MEK)
- Hyrje
Ky raport është përgatitur me qëllim dokumentimin dhe ndërkombëtarizimin e dëshmisë së detajuar dhe të betuar të Issa Azadeh, ish-anëtar i lartë i shkëputur nga grupi terrorist Muxhahedinët e Popullit (MEK). Fokusi kryesor i raportit është pasqyrimi i saktë, narrativ dhe njerëzor i deklarimeve të tij të dhëna në një seancë zyrtare gjyqësore mbi aktet terroriste, strukturën komanduese dhe mekanizmat e shtypjes dhe frikësimit brenda kësaj organizate.
Raporti synon ta nxjerrë këtë dëshmi përtej kornizës së procedimeve gjyqësore të brendshme dhe ta paraqesë atë në kontekstin e së drejtës ndërkombëtare të të drejtave të njeriut dhe së drejtës ndërkombëtare humanitare për përdorim nga institucionet ndërkombëtare. Ajo që vijon është përshkrimi i një modeli të vazhdueshëm sjelljeje të një grupi të armatosur terrorist me strukturë të centralizuar dhe të dhunshme.
- Sfondi, natyra dhe struktura e Organizatës Muxhahedinët e Popullit
Që nga formimi i saj në vitet 1960, Organizata Muxhahedinët e Popullit e Iranit ka pasur një karakter politik–ushtarak dhe ka zgjedhur përdorimin e dhunës së organizuar si mjetin kryesor të veprimit politik. Pas Revolucionit të vitit 1979, ky grup terrorist hyri në fazën e konfrontimit të armatosur dhe gjatë viteve 1980 u përfshi në një valë vrasjesh politike, atentatesh me bomba dhe operacionesh të dhunshme, viktima të të cilave ishin zyrtarë shtetërorë si dhe një numër i konsiderueshëm civilësh.
Gjatë luftës Iran–Irak, udhëheqja e organizatës u zhvendos në territorin irakian dhe grupi hyri në bashkëpunim të drejtpërdrejtë ushtarak, informativ dhe operacional me qeverinë e atëhershme të Irakut—një bashkëpunim që e shndërroi de facto grupin në një forcë të armatosur përfaqësuese (proxy). Shpallja e formimit të të ashtuquajturës “Ushtria Çlirimtare Kombëtare” në vitin 1987 ishte më pak tregues i një force ushtarake konvencionale dhe më shumë një mjet për mobilizim ideologjik, bindje absolute ndaj udhëheqjes (Massoud Rajavi) dhe kryerjen e operacioneve me kosto të lartë dhe me mospërfillje ndaj jetës njerëzore.
Pas përfundimit të luftës, edhe pse roli i hapur ushtarak i grupit në dukje u zvogëlua, struktura e tij e brendshme u bë gjithnjë e më e mbyllur, e dhunshme dhe shtypëse. Arrestimet e brendshme, torturat, poshtërimet kolektive, divorcet e detyruara, ndërprerja e lidhjeve të anëtarëve me familjet e tyre dhe shtypja e ashpër e çdo forme kundërshtimi u shndërruan në praktika të konsoliduara.
- Dëshmitari kryesor i raportit dhe pozicioni i tij
Issa Azadeh është ish-anëtar i lartë dhe ish-zyrtar ekzekutiv i grupit terrorist Muxhahedinët e Popullit, i cili për shumë vite ka vepruar në nivele të larta organizative, përfshirë fushat e inteligjencës, trajnimit dhe menaxhimit. Në periudha të ndryshme, ai ka qenë anëtar i këshillit ekzekutiv dhe një nga komandantët e organizatës dhe, për shkak të pozicionit të tij, ka pasur njohuri të drejtpërdrejta mbi proceset vendimmarrëse, strukturën komanduese dhe mekanizmat e sigurisë së grupit.
Pas shkëputjes nga organizata, Azadeh, në mënyrë vullnetare dhe duke pranuar rreziqe të konsiderueshme personale, ka vendosur të dëshmojë mbi ngjarje që i ka parë vetë. Aktualisht ai banon në Francë dhe ka qenë subjekt i kërcënimeve, padive të shumta dhe madje edhe përpjekjeve për atentat fizik në Evropë.
- Dëshmia e detajuar e Issa Azadeh në gjykatë
4.1. Paraqitja në gjykatë dhe betimi
Të martën, më 19 nëntor, Issa Azadeh u paraqit në seancën e njëzet e tretë të gjykatës që shqyrtonte akuzat ndaj 104 drejtuesve të grupit terrorist Muxhahedinët e Popullit. Ai deklaroi se, pavarësisht mundësisë për të dhënë dëshmi përmes lidhjes video, për shkak të rëndësisë historike dhe morale të çështjes, kishte vendosur të udhëtonte personalisht nga Franca në Iran dhe të paraqitej në gjykatë.
Para marrjes së dëshmisë, gjyqtari kryesues e informoi se deklarimet e tij duhej të ishin të vërteta dhe se çdo deklarim i rremë do ta ekspozonte ndaj ndjekjes penale. Azadeh e pranoi shprehimisht këtë paralajmërim dhe, pas betimit, deklaroi se nuk do të thoshte asgjë tjetër përveç së vërtetës. Ai u prezantua si “një nga komandantët, përgjegjësit dhe anëtar i këshillit ekzekutiv të organizatës terroriste të Rajavit” dhe theksoi se prania e tij ishte plotësisht vullnetare dhe e motivuar nga ndjenja e përgjegjësisë.
4.2. Shpjegim kontekstual mbi shpërthimin në zyrën e Kryeministrisë (8 shtator 1981)
Për të kuptuar rëndësinë e dëshmisë së Issa Azadeh, është e nevojshme të ndalemi shkurtimisht te shpërthimi në zyrën e Kryeministrisë së Iranit më 8 shtator 1981, një nga operacionet terroriste më vdekjeprurëse në historinë bashkëkohore të Iranit.
Pasditen e asaj dite, në ndërtesën e Kryeministrisë në Teheran po mbahej një mbledhje e Këshillit të Lartë të Sigurisë Kombëtare. Të pranishëm ishin Presidenti i atëhershëm Mohammad-Ali Rajai, Kryeministri Mohammad-Javad Bahonar dhe një numër zyrtarësh të lartë ushtarakë, të sigurisë dhe qeveritarë. Massoud Keshmiri, i cili në atë kohë njihej si Zëvendëssekretar i Këshillit të Sigurisë Kombëtare dhe punonjës i besuar i Kryeministrisë, ishte gjithashtu i pranishëm në takim.
Sipas raporteve dhe hetimeve të mëvonshme, Keshmiri kishte fshehur rreth dy paund TNT së bashku me magnez në një çantë dore që e mbante gjithmonë me vete. Ai e vendosi çantën pranë vendit ku ishin ulur Presidenti dhe Kryeministri dhe, disa minuta më vonë, u largua nga salla me pretekstin e kryerjes së punëve administrative. Pak më pas ndodhi një shpërthim i fuqishëm, i cili çoi në vdekjen e Rajait dhe Bahonarit dhe plagosjen e disa të pranishmëve. Dizajni i bombës ishte i tillë që të kishte fuqi shkatërruese vdekjeprurëse në rreze të afërt.
Në orët e para pas ngjarjes, për shkak të intensitetit të zjarrit, u mendua gabimisht se Keshmiri ishte vrarë gjithashtu dhe madje emri i tij u përfshi në listën e martirëve. Megjithatë, hetimet e mëvonshme treguan se ai ishte larguar nga vendi para shpërthimit dhe kishte arritur të arratisej. Pak më vonë, autoritetet gjyqësore dhe të sigurisë iraniane e identifikuan zyrtarisht Massoud Keshmirin si autorin kryesor të shpërthimit dhe u vërtetua se ai kishte lidhje organizative me Muxhahedinët e Popullit, duke fituar akses të nivelit të lartë përmes infiltrimit gradual në institucione të ndjeshme.
Dëshmi të mëvonshme—përfshirë shkrime lavdëruese në botimet zyrtare të organizatës dhe pranimet jo-publike të Massoud Rajavit gjatë takimeve konfidenciale me zyrtarë të sigurisë irakiane—tregojnë për rolin e drejtpërdrejtë të organizatës në planifikimin dhe zbatimin e këtij operacioni. Në këtë kuadër, dëshmia e Issa Azadeh merr rëndësi të veçantë, pasi ai, nga brenda strukturës organizative dhe duke përmendur detaje të një mbledhjeje zyrtare, i referohet pranimit të brendshëm të organizatës dhe dijenisë së udhëheqjes për këtë operacion.
4.3. Tema kryesore e dëshmisë dhe pozicioni i dëshmitarit në kohën e ngjarjeve
Azadeh deklaroi se boshti i dëshmisë së tij ishte incidenti terrorist i 8 shtatorit 1981, duke theksuar se ky operacion nuk ishte një veprim i izoluar, por pjesë e një modeli operacionesh terroriste të dizajnuara në nivelet më të larta të organizatës. Ai shpjegoi se në verën e vitit 1989, ai punonte në Kampin Ashraf në Irak, në selinë e inteligjencës së organizatës, dhe se pas dështimit të Operacionit Mersad, organizata ishte bërë jashtëzakonisht e siguruar dhe represive.
4.4. Prezantimi i Massoud Keshmirit (Bagher) në një mbledhje zyrtare organizative
Sipas Azadeh, gjatë një mbledhjeje zyrtare organizative me praninë e Massoud Rajavit dhe Maryam Qajar Azdanlou, një individ me emrin Massoud Keshmiri (i njohur si Bagher) u thirr publikisht dhe u prezantua si autori i shpërthimit në zyrën e Kryeministrisë. Gjatë kësaj mbledhjeje, Maryam Qajar e pyeti Keshmirin nëse ishte ai që e kishte marrë çantën me bombë dhe e kishte vendosur në vendin e caktuar, dhe Keshmiri iu përgjigj pozitivisht të dyja pyetjeve. Ky dialog u zhvillua hapur dhe në prani të pjesëmarrësve, duke demonstruar pranimin e brendshëm të organizatës për rolin e Keshmirit.
4.5. Qëllimi i mbledhjes: kontroll, frikësim dhe parandalim i zbulimit
Azadeh shpjegoi se qëllimi i kësaj mbledhjeje nuk ishte llogaridhënia apo marrja e përgjegjësisë, por kontrolli, frikësimi dhe parandalimi i zbulimit të sekreteve—veçanërisht duke pasur parasysh se Keshmiri më parë kishte kërkuar të shkëputej nga organizata. Mbledhja u zhvillua në një atmosferë poshtëruese dhe psikologjikisht rraskapitëse për të dërguar një mesazh të qartë për anëtarët e tjerë: çdo përpjekje për t’u larguar ose për të zbuluar informacione do të kishte një kosto të rëndë.
4.6. Përgjegjësia e udhëheqjes dhe mungesa e pranimit publik të operacioneve
Sipas Azadeh, Massoud Rajavi kurrë nuk mori publikisht përgjegjësinë për operacionet e 7 korrikut dhe 8 shtatorit 1981, edhe pse brenda organizatës roli i saj pranohej. Ai theksoi se, nga këndvështrimi i udhëheqjes, këto operacione përbënin një “rrezik ekzistencial” dhe se zbulimi i tyre publik mund ta kishte vënë organizatën përballë një kërcënimi serioz. Megjithatë, operacione të tilla nuk mund të kryheshin pa miratimin dhe urdhrin e drejtpërdrejtë të nivelit më të lartë të udhëheqjes.
4.7. Konteksti më i gjerë: shtypja e brendshme dhe dhuna sistematike
Dëshmia e Azadeh i referohet arrestimeve të fshehta, burgjeve të brendshme, torturave, poshtërimit të rëndë të anëtarëve kundërshtues, shkatërrimit psikologjik të shumë individëve dhe keqpërdorimit të ndjenjës së fajit si mjet kontrolli organizativ—duke treguar se dhuna e organizuar ushtrohej si jashtë, ashtu edhe brenda organizatës.
- Analizë juridike (E drejta ndërkombëtare)
Veprimet e përshkruara përbëjnë shkelje të qarta të Nenit 3 të përbashkët të Konventave të Gjenevës (1949), Neneve 6 dhe 7 të Paktit Ndërkombëtar për të Drejtat Civile dhe Politike (ICCPR), si dhe të rregullave zakonore të së drejtës ndërkombëtare humanitare mbi mbrojtjen e civilëve dhe ndalimin e terrorit dhe frikësimit. Sipas parimit të përgjegjësisë komanduese, udhëheqësit dhe komandantët që kanë ushtruar kontroll efektiv dhe kanë ditur ose duhet të kishin ditur për kryerjen e këtyre veprimeve mbajnë përgjegjësi penale individuale—parime që zbatohen plotësisht edhe ndaj grupeve të armatosura jostatërore dhe organizatave terroriste.
- Përfundim
Dëshmia e detajuar dhe e betuar e Issa Azadeh ofron një pamje të rrallë nga brenda një grupi të armatosur terrorist dhe tregon se operacionet terroriste dhe shtypja e brendshme kanë qenë pjesë e një modeli strukturor dhe të vazhdueshëm të kësaj organizate. Kjo dëshmi ka rëndësi thelbësore për zbardhjen e së vërtetës, llogaridhënien dhe mbështetjen e viktimave.
- Kërkesa drejtuar organizatave dhe institucioneve ndërkombëtare
Organizatave ndërkombëtare dhe atyre për të drejtat e njeriut u kërkohet që:
- Të shqyrtojnë dhe të regjistrojnë këtë raport dhe dëshminë e përfshirë në të si dokumentacion të besueshëm;
- Të marrin parasysh natyrën terroriste dhe modelin e dhunës së organizuar të Muxhahedinëve të Popullit në vlerësimet e tyre;
- Të forcojnë mekanizmat e zbardhjes së së vërtetës, llogaridhënies dhe mbështetjes për viktimat.
