Refugjatët hebrenj në Shqipëri gjatë Luftës së Dytë Botërore
Kiri i Madh
Nga: Dr. Mohammad Mohaddes
Një nga ngjashmëritë më të ndritshme në historinë e Iranit dhe Shqipërisë është ndihma dhe shpëtimi i hebrenjve nga kthetrat e diktatorëve mizorë të kohës; një ngjarje që ka regjistruar emrat e këtyre dy popujve në kujtesën e njerëzimit si mbrojtës të dinjitetit dhe vlerave universale.
Në Iranin e lashtë, Kuroshi i Madh – themeluesi i Perandorisë Ahemenide – me mençurinë dhe humanizmin e tij krijoi një model unik të qeverisjes. Në shekullin VI para erës sonë, pas çlirimit të Babilonisë, ai liroi popullin hebre nga robëria dhe u lejoi të ktheheshin në tokën e tyre. Ky akt madhështor pati jehonë të tillë sa në Shkrimet e Shenjta Kuroshi përmendet si “i zgjedhuri i Zotit”. Cilindri i Kuroshit, i zbuluar në Babiloni dhe sot i ruajtur në Muzeun Britanik, njihet si manifesti i parë i të drejtave të njeriut. Ky dokument thekson lirinë e besimit, barazinë e popujve dhe heqjen e skllavërisë; në vitin 1971 Kombet e Bashkuara e shpallën atë simbol botëror të dinjitetit njerëzor dhe një kopje e tij u vendos në selinë e tyre në Nju Jork. Kjo trashëgimi tregon se toleranca dhe respekti për tjetrin kanë pasur rrënjë të thella në kulturën iraniane.
Shekuj më vonë, në një cep tjetër të botës, populli shqiptar gjatë Luftës së Dytë Botërore tregoi të njëjtën frymë humaniste. Në kohën e gjenocidit nazist, kur hebrenjtë në Europë dërgoheshin në kampet e shfarosjes dhe në furrat e djegies, shqiptarët hapën dyert e shtëpive të tyre. Me guxim ata siguruan dokumente të rreme, i pranuan hebrenjtë si pjesë të familjes dhe shpesh rrezikuan jetën e tyre për të shpëtuar të tjerët. Si rezultat, ndryshe nga shumica e vendeve të tjera europiane, popullsia hebreje në Shqipëri pas luftës nuk u zvogëlua, por u shtua – një dëshmi e rrallë e solidaritetit dhe mikpritjes shqiptare.
Këto dy përvoja historike – njëra në Lindjen e lashtë dhe tjetra në zemër të Europës – theksojnë një parim të përbashkët: mbrojtjen e lirisë dhe dinjitetit njerëzor përballë tiranisë dhe padrejtësisë. Irani i Kuroshit dhe Shqipëria e Luftës së Dytë Botërore, secila në kohën dhe mënyrën e vet, dëshmuan se humanizmi mund të tejkalojë kufijtë dhe shekujt.
Prandaj, kjo trashëgimi e përbashkët është jo vetëm burim krenarie për të dy popujt, por edhe një model frymëzues për mbarë botën në drejtim të bashkëjetesës paqësore, tolerancës fetare dhe qëndresës ndaj tiranisë. Kujtimi i këtyre ngjarjeve mbetet aktual, sepse dëshmon se edhe në kohët më të vështira, njerëzimi mund të triumfojë mbi mizorinë.
