Shkruan: Qazim Ali Deda
Historia e shqiptarëve është një rrëfim i gjatë mbi sfidat e qenies kombëtare dhe zhvillimin e mendimit politik, i ndërtuar mbi shekuj ndryshimesh dhe lëvizjesh historike. Që nga periudha osmane, kur shqiptarët ruajtën identitetin e tyre përmes lidhjeve fisnore dhe strukturave lokale, e deri te shpallja e Pavarësisë dhe përpjekjet diplomatike të shekullit XX, mendimi politik shqiptar ka qenë një ndërthurje strategjie mbijetese dhe vizioni emancipues. Figura historike si Ismail Qemali, me guximin e tij në shpalljen e shtetit shqiptar më 1912, dhe diplomatët e hershëm si Luigj Gurakuqi e Mehmet Konica, tregojnë për një politikë të ekuilibruar midis detyrimeve kombëtare dhe sfidave të një peizazhi ndërkombëtar shpesh armiqësor.
Çdo epokë historike solli dilema të reja: gjatë Luftës së Parë Botërore, Shqipëria e re u përball me presione të fuqive të mëdha, ndërsa klasa diplomatike shqiptare duhej të ndërtonte aleanca strategjike pa sakrifikuar identitetin kombëtar. Pas Luftës së Dytë Botërore, regjimi komunist izoloi vendin, shkatërroi rrjetet tradicionale diplomatike dhe imponoi një vizion politik të brendshëm shpesh antinatural ndaj normave ndërkombëtare. Sidoqoftë, edhe në këto kohë të vështira, mendimi politik shqiptar ruajti shtyllat e veta të reflektimit, të bazuara në kujtesën historike dhe në parimin e pakontestueshëm të ruajtjes së interesit kombëtar.
Në tranzicionin drejt pluralizmit dhe demokracisë, shqiptarët u përballën me sfida të thella institucionale dhe ideologjike. Mendimi politik shqiptar, i ndikuar nga marrëdhëniet me fqinjët ballkanikë dhe nga proceset globale të integrimit, u shpreh si një përpjekje për të gjetur ekuilibrin midis historisë së hidhur, aspiratave kombëtare dhe realitetit geopolitik. Sot, ky reflektim merr një rëndësi të veçantë për shkak të sfidave të reja që vijnë nga doktrinat dhe projektet destabilizuese në Ballkan, sidomos nga Rusia dhe Serbia.
Një nga këto shqetësime aktuale është projekti i ashtuquajtur “Bota Serbe”, i cili nuk është thjesht një ide e re, por një vazhdimësi e elaborimeve dhe planeve që kanë ekzistuar për më shumë se një shekull, shpesh të mbështetura nga Kisha Ortodokse dhe Akademia e Shkencave të Serbisë. Ky projekt shpreh ambicie ekspansioniste dhe shoviniste, duke synuar dominimin dhe hegjemoninë në Ballkanin Perëndimor dhe, në veçanti, mbi popullin shqiptar. Manifestimet publike, paradat ushtarake dhe fjalimet luftënxitëse janë vetëm shfaqje të hapura të një strategjie më të gjerë për “Serbinë e Madhe”.
…Politikisht, projekti i “Botës Serbe” rrezikon jo vetëm stabilitetin e Kosovës dhe rajonit, por edhe sigurinë e shteteve të tjera fqinjë si Mali i Zi, Maqedonia e Veriut, Kroacia dhe Bosnja e Hercegovina. Ai përfaqëson një kërcënim për të gjithë Ballkanin Perëndimor, duke krijuar një mjedis tensioni dhe mosbesimi, ku Serbia nuk ofron bashkëpunim, respekt reciprok dhe klimë stabiliteti.
Për shqiptarët, domosdoshmëria e një reflektimi historik dhe politik të thellë është e qartë. Përveç mobilizimit diplomatik dhe monitorimit ndërkombëtar, nevojitet evidentimi i dëmeve historike, përgatitja e dokumentacionit ligjor ndërkombëtar dhe kërkimi i përgjegjësisë për krimet dhe diskriminimet e kryera. Vetëm me një qasje të tillë mund të pritet një ndryshim real i qasjes së Serbisë dhe një afirmim i të drejtave dhe sovranitetit të shqiptarëve.
Projekti i “Botës Serbe”, me të gjitha variantet e tij, mbetet një alarm dhe sinjal për shqiptarët. Ai na detyron të kujtojmë historinë, të forcojmë unitetin kombëtar dhe të ndërtojmë një politikë të fuqishme diplomatike që bazohet në parime të drejtësisë, kujtesës historike dhe mbrojtjes së interesit kombëtar. Historia e shqiptarëve është një histori mbijetese, dhe mendimi politik shqiptar duhet të vazhdojë të jetë reflektues, strategjik dhe emancipues, duke ruajtur kujtesën, identitetin dhe të ardhmen kombëtare.
Shqiptarët, përveç mbijetesës së vet, duhet të reflektojnë mbi rëndësinë e kujtesës historike dhe të ndërtojnë strategji diplomatike që shkojnë përtej reagimeve të thjeshta. Qasja filozofike këtu është e qartë: vetëm duke kuptuar rrënjët historike, logjikën e projekteve ekspansioniste dhe modelet e ndikimit ndërkombëtar, mund të ndërtohet një politikë proaktive që afirmon sovranitetin dhe garanton stabilitetin rajonal. Projekti i “Botës Serbe”, duke tentuar të përfshijë Kosovën, Preshevën, Medvegjën, Bujanocin, si dhe ndikimin mbi Malin e Zi, Bosnjën e Hercegovinën dhe Maqedoninë e Veriut, paraqet një kërcënim të drejtpërdrejtë dhe të vazhdueshëm për popullin shqiptar.
Nga këndvështrimi ynë, duke integruar analizën historike, kujtesën kolektive dhe strategjinë diplomatike në përputhje me realpolitikën globale, shqiptarët mund të krijojnë një politikë të qëndrueshme mbrojtjeje dhe afirmimi.
Në këtë kuadër, projektet e “Botës Serbe” nuk duhet parë vetëm si një kërcënim lokal, por si një pjesë e një pushteti më të gjerë, që kërkon të destabilizojë rajonin në favor të një hegemonie të ngushtë. Strategjia shqiptare duhet të jetë e dyfishtë: të kërkojë mbrojtje dhe drejtësi ndërkombëtare, duke dokumentuar dhe adresuar historikisht dëmet e shkaktuara, dhe të ndërtojë mekanizma bashkëpunimi rajonal që parandalojnë izolimin dhe ndarjen e territoreve shqiptare.
…Pas Luftës së Dytë Botërore, regjimi komunist izoloj vendin dhe ndërpreu rrjetet diplomatike tradicionale, duke imponuar një vizion politik shpesh antinatural ndaj normave ndërkombëtare. Sidoqoftë, edhe në këto kohëra të vështira, mendimi politik shqiptar ruajti shtyllat e veta të reflektimit, të bazuara në kujtesën historike dhe në parimin e ruajtjes së interesit kombëtar si parim themelor.
Rusia, për shembull, përdor instrumente të ngjashme për të ruajtur ndikimin në territoret ish-sovjetike dhe për të destabilizuar vendet që kërkojnë autonomi strategjike. SHBA dhe Bashkimi Evropian shpesh veprojnë si balancues strategjik, duke promovuar stabilitetin dhe normat ndërkombëtare, por gjithmonë duke u mbështetur në logjikën e kompromisit dhe interesit të tyre. Ballkani shfaqet kështu si një arenë ku interesat rajonale dhe ato globale takohen, ku fuqitë përdorin mjete të ndryshme për të ruajtur ose zgjeruar ndikimin, shpesh në kosto të popujve lokalë.
Vetëm përmes integrimit të reflektimit historik, analizës filozofike dhe diplomacisë aktive, shqiptarët mund të përballojnë sfidat e sotme globale dhe rajonale, duke ruajtur identitetin, të drejtën dhe vendin e tyre në një Ballkan të paqëndrueshëm dhe të ndikuar nga projektet neoimperialiste dhe hegemoniste. Kjo është jo vetëm një detyrë politike, por edhe një mision filozofik dhe strategjik për mbijetesën dhe emancipimin e kombit shqiptar.
Shkup, 15 Nëntor 2025
