Nga: Dr. Mohammad Mohaddes
facebook.com/Dr.mohammad.mohaddes
Fondamentalizmi islamik, gjatë dekadave të fundit, është shndërruar në kërcënimin më të madh ideologjik dhe të sigurisë në nivel global. Megjithëse në botën islame janë shfaqur rryma të ndryshme ekstremiste, themelimi i parë i një shteti mbi bazën e një ideologjie fetare fundamentaliste në vitin 1979 në Iran shënoi një pikë kthese historike. Ky zhvillim e zhvendosi fondamentalizmin nga një diskurs periferik në një projekt shtetëror aktiv dhe eksportues.
Përballja me fondamentalizmin islamik nuk është një çështje thjesht sigurie; ajo është një sfidë intelektuale, politike dhe strategjike, që nuk mund të zgjidhet vetëm me mjete ushtarake. Përvoja e dy dekadave të luftës kundër Al-Kaedës dhe ISIS-it ka treguar qartë se një ideologji – sidomos kur ajo është ngulitur në strukturat shtetërore të një vendi të madh si Irani – nuk mund të shkatërrohet me bomba. Ajo duhet çarmatosur në rrënjë, në fushën e vlerave dhe të diskursit.
Nga ana tjetër, nëse përballja me fondamentalizmin islamik ndërmerret mbi bazën e një ideologjie jofetare – siç është sekularizmi perëndimor apo krishterimi politik – regjimet fondamentaliste do ta paraqesin menjëherë si “luftë mes islamit dhe mosbesimit”, duke shfrytëzuar ndjenjat fetare për të krijuar legjitimitet të rremë. Prandaj, zgjidhja e vetme e qëndrueshme është forcimi i një antiteze islamike demokratike dhe lirisëdashëse, e cila, duke u nisur nga i njëjti kontekst fetar, është në gjendje të përgënjeshtrojë interpretimin fondamentalist.
Në Iran, forca më e spikatur që përfaqëson këtë alternativë është Organizata e Muxhahedinëve të Popullit të Iranit (PMOI/MEK), e cila për më shumë se katër dekada ka luftuar kundër regjimit fondamentalist në pushtet dhe ka paguar një çmim të rëndë me mbi 120 mijë dëshmorë. Kulmi i këtij çmimi njerëzor u shfaq në masakrën e të burgosurve politikë në vitin 1988, kur mbi 30 mijë të burgosur – shumica dërrmuese prej tyre anëtarë dhe përkrahës të Muxhahedinëve – u ekzekutuan vetëm për shkak të besimeve të tyre fetare dhe idealeve për liri. Ky realitet dëshmon se përplasja kryesore në Iran nuk është midis “fesë dhe jofesë”, por midis dy leximeve të islamit: islamit shtypës dhe totalitar që sundon, dhe islamit demokratik e lirisëdashës që ndodhet në opozitë.
Megjithë këtë domosdoshmëri të qartë, përvoja e dekadave të fundit tregon se Perëndimi dhe disa fuqi ndërkombëtare, në shumë raste, jo vetëm që nuk e kanë mbështetur këtë alternativë politike dhe ideologjike, por me politikën e tyre të pajtimit kanë ndihmuar në vazhdimin e fondamentalizmit. Vendet perëndimore, në vend që t’u japin përparësi parimeve universale të të drejtave të njeriut dhe mbrojtjes së lirive të përcaktuara në Deklaratën Universale të të Drejtave të Njeriut, kanë vënë në plan të parë interesat ekonomike afatshkurtra dhe marrëveshjet tregtare e energjetike. Si pasojë, reagimet e tyre ndaj valëve të shtypjeve dhe ekzekutimeve masive në Iran kanë qenë të vakëta ose heshtje e plotë.
Për shembull, gjatë kryengritjes së përgjithshme të vitit 2022 (1401 sipas kalendarit iranian), që zgjati me muaj dhe ku miliona iranianë në dhjetëra qytete thërrisnin “Vdekje diktatorit”, regjimi reagoi me plumba dhe varje, duke vrarë gati një mijë njerëz. Megjithatë, shumica e qeverive perëndimore nuk arritën të ndërmerrnin një dënim praktik apo presion të ndjeshëm ndaj Teheranit.
Pajtimi, për më tepër, nuk është kufizuar vetëm në heshtje, por në disa raste është shndërruar në dorëzim të drejtpërdrejtë ndaj regjimit. Republika Islamike e Iranit ka përdorur për vite me radhë pengmarrjen e shtetasve të huaj si mjet për pazare politike, ndërsa disa qeveri perëndimore, në vend që të qëndronin të patundur, kanë dhënë lëshime dhe madje kanë liruar terroristë të dënuar, duke i dhënë kështu kësaj praktike vulën e legjitimitetit. Dorëzimi i Hamid Nurit, i dënuar me burgim të përjetshëm në Suedi për pjesëmarrje në masakrën e vitit 1988, dhe lirimi i Asadollah Asadit, diplomatit terrorist iranian i dënuar me 25 vjet burg në Belgjikë, janë shembuj të qartë të kësaj politike të rrezikshme. Këto veprime jo vetëm që kanë sakrifikuar drejtësinë, por edhe kanë dërguar një mesazh inkurajues për vazhdimin e terrorizmit shtetëror.
Në përfundim, nëse bashkësia ndërkombëtare synon me të vërtetë t’i japë fund fondamentalizmit islamik me qendër në Iran, duhet të pranojë se nuk ekziston asnjë zgjidhje tjetër përveç mbështetjes në antitezën islamike dhe demokratike të brendshme. Organizata e Muxhahedinëve të Popullit të Iranit, me një vizion fetar por njëkohësisht modern, me përkushtim ndaj Deklaratës Universale të të Drejtave të Njeriut dhe me një histori të organizuar të luftës kundër sistemit të “Velajat-e Faqih”, përbën fuqinë e vetme që mund të ofrojë njëherësh legjitimitetin fetar për çarmatosjen ideologjike të fondamentalizmit dhe kapacitetin politik për kalimin e pushtetit tek një qeverisje demokratike dhe jofetare.
Nëse Perëndimi dëshiron me të vërtetë një botë më të sigurt dhe një Lindje të Mesme më të qëndrueshme, ai duhet të ndalojë së investuari tek një regjim që është vetë burimi i dhunës, dhe të përqendrojë mbështetjen e tij tek kjo alternativë demokratike. Vetëm në këtë mënyrë fondamentalizmi nuk do të frenohet përkohësisht, por do të shkulët në rrënjë.
