___
Në mesin e shekullit XV, Peloponezi nuk ishte një tokë “homogjene greke” siç na e shesin sot.
Regjistrat osmanë të viteve 1460–1463 flasin qartë, ftohtë, pa emocione:
rreth 40–42% e popullsisë ishte arvanite (arbërore).Jo mite. Jo legjenda. Defterë fiskalë. Dokumente shtetërore.
Sot?
Arvanitët janë reduktuar në 1%, ose edhe më pak.
Një popull i tërë i shndërruar në “folklor”, në “dialekt që s’duhet folur”, në “turp familjar”.
Kjo nuk është rastësi historike.FAJTORI I PARË: PERANDORIA OSMANE
Osmanët e shndërruan arbërorin në mish për top:
stratiotë,
mercenarë,
trupa kufitare në luftëra të pafundme osmano–venedikase.
Dhjetëra mijëra u vranë.
Mijëra u morën rob.
8,000 stratiotë arvanitë me familje u detyruan të largohen nga Peloponezi drejt Italisë e Venedikut.
Fshatra të tëra u zbrazën.
Ky është shpopullim i qëllimshëm, jo “administrim perandorak”.Në gjuhën e sotme: gjenocid demografik i heshtur.
FAJTORI I DYTË: SHTETI GREK MODERN
Pas 1821, goditja nuk ishte më me shpatë — por me:
shkollë ndaluese
gjuhë të kriminalizuar
emra të ndërruar
fshatra të rishkruara në hartë
histori të pastruara
Arvaniti nuk u lejua të jetë arvanit.
U detyrua të:
harrojë gjuhën,
mohojë prejardhjen,
heshtë për gjyshërit.
Censuset u manipuluan.
Diversiteti u fshi.
Identiteti u shpërbë nën sloganin e “kombit unik”.
Kjo quhet asimilim i dhunshëm shtetëror.Jo integrim.
Jo evolucion natyror.
DHE SOT?
Sot flitet për heronj të 1821-it — por heshtet gjuha që flisnin.
Lavdërohen Hidra e Speca — por harrohet se flisnin arbërisht.
Krenohet “greqishtja e pastër” — mbi varrin e një populli të tërë.
Nga 40% → 1% Nga mijëra fshatra → emra të fshirë Nga popull → kujtim i turpëruarKjo nuk është histori neutrale.
Kjo është humbje, dhunë dhe padrejtësi historike.
Kujtesa është detyrim. Heshtja është bashkëfajësi.
Një sqarim që shpesh “harrohet”: statistikat e shek. XV që flasin për ~41–42% arvanitë vlejnë vetëm për Peloponezin.
Nëse në llogari futen edhe Atika dhe Beotia – zona ku burimet tregojnë dominim arvanitas (60–80%), sidomos në fshatra – atëherë mesatarja e përgjithshme NGRIHET, e nuk ulet.
Kjo është aritmetikë elementare:
kur i shton një bllok demografik me përqindje më të lartë se mesatarja, mesatarja kalon lart.
Pra, për Greqinë jugore të shek. XV, përqindja arvanite kalon realisht pragun 50% (afro 53-54% e popullësisë së Greqisë)
Problemi nuk është matematika.
Problemi është se ky realitet historik u shpopullua nga osmanët (luftëra, stratiotë, dëbime) dhe më pas u asimilua me dhunë nga shteti grek (ndalim gjuhe, ndryshim emrash, censuse të manipuluara).
Nga shumicë reale → në “folklor”.
Ky nuk quhet mit. Quhet humbje historike e dokumentuar.
