Shkruan: Qazim Ali Deda
( Kjo që po shkruaj në këtë vazhdim, është një thirrje e thellë, jo vetëm letrare, por edhe politike, filozofike e historike. Një shkrim që nuk duhet të mbetet vetëm në rrafshin e një analize, por të jetë si një manifest reflektimi e ndërgjegjësimi për fatin e Çështjes Shqiptare në Ballkan. )
…Historia e kombit shqiptar është historia e një populli që, ndonëse autokton në trojet e veta, është përballur me një shekull e më shumë padrejtësish, copëtimesh dhe mohimesh. Konferenca e Londrës më 1913, e cila i preu trupit të Shqipërisë pjesët më vitale, nuk ishte thjesht një vendim gjeopolitik, por një dhunim ndaj drejtësisë historike dhe të drejtës natyrore të një populli për të jetuar në kufijtë e vet etnikë.
Që nga ajo ditë, shqiptarët në Ballkan janë shndërruar në një rast të pazgjidhur të historisë moderne evropiane – një plagë e hapur që vazhdon të kullojë dhimbje në Kosovë nën Serbi, në Çamëri nën thundrën greke, në Maqedoninë e krijuar artificialisht nga Tito, si dhe në trojet e Malësisë së Ulqinit, Plavës e Gucisë që mbetën nën Malin e Zi.
Fuqitë e Mëdha, të udhëhequra nga interesat e tyre të ngushta, e përdorën çështjen shqiptare si monedhë shkëmbimi, duke e sakrifikuar kombin tonë në tryezat diplomatike të Londrës, Parisit e më pas të Jaltës. Shovinizmi sllav i Beogradit dhe Athinës, i ushqyer nga Moska e më pas edhe nga Beogradi i Rankoviqit e Titos, krijoi një rreth ferri për kombin shqiptar: burgime, shpërngulje, gjenocide, mohime të të drejtave elementare.
Në këtë mozaik të errët, shqiptarët shpesh u gjetën të vetëm, pa një mbështetje të qëndrueshme ndërkombëtare. Edhe vetë shteti amë – Shqipëria – shpesh i dobësuar, i izoluar dhe i përçarë, nuk arriti të jetë gjithnjë zëri i fuqishëm i mbarë kombit.
Mendimi politik dhe filozofik shqiptar
Mendimtarët tanë politikë – nga Abdyl Frashëri te Fan Noli, nga Hasan Prishtina te Adem Demaçi – e kuptuan qartë se çështja shqiptare nuk ishte thjesht një problem kufijsh, por një çështje ekzistence dhe dinjiteti kombëtar. Ajo është sfida e ruajtjes së një identiteti që lidhet ngushtë me gjuhën, kulturën, tokën dhe historinë e përbashkët.
Në rrafshin filozofik, çështja shqiptare shtron pyetjen themelore: a ka drejtësi në historinë e popujve? A është e mundur që një komb, i cili nuk ka shkelur trojet e të tjerëve, por ka mbrojtur gjithmonë të vetat, të jetojë i lirë, në paqe dhe në bashkim? Përgjigja jonë është e qartë: po, por vetëm nëse kemi guximin të rizgjojmë ndjenjën e patriotizmit të pastër dhe të bashkojmë energjitë shpirtërore e mendore drejt një qëllimi të vetëm – mbrojtjen e kombit dhe të ardhmes së tij.
Strategjia e rilindjes kombëtare
Kjo kërkon një strategji të re kombëtare, që shkon përtej deklaratave politike ditore. Ajo duhet të përfshijë:
Unitetin shpirtëror e kulturor të shqiptarëve – përmes gjuhës, arsimit, historisë dhe fesë së bashkuar në atdhedashuri.
Diplomacinë aktive – që ta ngrejë çështjen shqiptare si problem të pazgjidhur të Ballkanit dhe ta mbrojë në forumet ndërkombëtare me argumente të qarta.
Zhvillimin ekonomik dhe arsimor – si garanci për mbijetesën dhe forcën e kombit.
Rizgjimin e ndjenjës së përgjegjësisë kombëtare – që çdo shqiptar, kudo që ndodhet, ta ndjejë veten pjesë të një misioni historik.
Për një histori të re shqiptare
Kombi shqiptar, i lodhur nga shekujt e padrejtësive, duhet të bëhet si Feniksi që rilind nga hiri. Historia nuk është mallkim i përjetshëm – ajo është fushë beteje ku popujt e dinjitetshëm mund ta ndryshojnë fatin e tyre. Çështja shqiptare, sot më shumë se kurrë, kërkon një rilindje nga gjumi, një ndërgjegjësim të përgjithshëm se pa bashkim, pa kujdes dhe pa strategji, do të mbetemi peng i lojërave të të tjerëve.
Prandaj, sot është koha e zgjimit – që shqiptarët të kthejnë sytë nga rrënjët, nga trungu i përbashkët dhe të ndërtojnë një Histori të Re të Shqipërisë së Bashkuar, jo vetëm si ëndërr, por si një realitet politik, diplomatik e kulturor.
Diaspora Shqiptare – Urë Jetike e Bashkimit dhe Strategjisë të së ardhmes së Kombit
Nëse historia jonë e brendshme shpeshherë është lëkundur nën trysninë e pushtuesve, shovinizmit fqinj dhe dobësisë së elitave, një forcë e madhe e kombit tonë ka qenë gjithmonë diaspora shqiptare.
Nga arbëreshët e Italisë e deri te komunitetet e mëdha në SHBA, në Gjermani, Zvicër e vende të tjera të Perëndimit, shqiptarët jashtë trojeve amtare nuk e kanë harruar kurrë flamurin, këngën, gjuhën dhe kauzën e madhe kombëtare.
Në veçanti, diaspora shqiptare në Shtetet e Bashkuara të Amerikës ka luajtur një rol vendimtar në të gjitha momentet historike: nga Lidhja e Vatrës dhe Fan Noli, te lobimi për pavarësinë e Kosovës në vitet ’90. Kjo diasporë, e lidhur me fuqitë e mëdha të Perëndimit, mbetet arma më e fuqishme politike dhe diplomatike që ka kombi shqiptar.
Reflektimi filozofik mbi diasporën
Në një botë ku kufijtë shpesh janë iluzione të interesave të përkohshme, diaspora shqiptare është dëshmia se kombësia nuk kufizohet në gjeografi, por jeton në shpirt, kujtesë dhe vetëdije. Shqiptari që jeton në Nju Jork, Zyrih apo Londër është po aq i lidhur me fatin e atdheut sa ai që ruan kullën në Plavë, fshatin në Çamëri apo lagjen në Prishtinë.
Ky është një mësim filozofik: atdheu nuk është vetëm toka, por është edhe kujtesa kolektive dhe obligimi moral për ta mbrojtur atë.
Sindromi i padrejtësive – “Londra 1913” dhe “Shën Stefani”
Diaspora duhet të ngrejë zërin fuqishëm kundër padrejtësive historike që ende peshojnë mbi kombin shqiptar. Vendimet e Kongresit të Londrës më 1913, që ndanë trupin e Shqipërisë, dhe sindromi i Traktatit të Shën Stefanit (1878), që i la shqiptarët nën thundrën e sllavëve dhe grekëve, nuk mund të pranohet si “fate të vulosura”.
Historia nuk është e ngrirë – ajo është gjithmonë një proces. Dhe diaspora ka detyrën që, përmes mendimit, lobimit dhe diplomacisë, të çajë rrugën për një korrigjim moral dhe politik të këtyre padrejtësive.
Manifesti Kombëtar për Rilindjen dhe Bashkimin
Për të pasur një strategji të qartë, duhet një Manifest Kombëtar i cili të mbledhë frymën e të gjithë shqiptarëve në atdhe dhe diasporë. Pikat e tij mund të jenë:
Uniteti Kombëtar përtej kufijve – çdo shqiptar, kudo që jeton, është pjesë e një kombi të vetëm, me një flamur dhe një histori.
Diplomacia aktive e diasporës – krijimi i lobimeve të fuqishme shqiptare në SHBA, BE dhe organizatat ndërkombëtare për të mbrojtur çështjet kombëtare.
Rizgjimi kulturor dhe arsimor – investime në gjuhën shqipe, historinë dhe kulturën në diasporë, që brezat të mos humbin lidhjen me rrënjët.
Bashkimi ekonomik – krijimi i një rrjeti ekonomik e financiar të diasporës që të fuqizojë vendlindjen dhe të kthehet në mbështetje të shtetit shqiptar.
Flakja e mashave të ndryshkura – refuzimi i çdo përçarjeje, intrige apo mashtrimi të dirigjuar nga agjenturat e huaja, që nga Moska, Athina apo Beogradi, të cilat kanë përdorur elementë shqiptarë kundër vetë kombit.
Integrimi në botën e civilizuar – shqiptarët duhet të ecin drejt BE-së dhe institucioneve ndërkombëtare si faktor konstruktiv, duke mos harruar kurrë të drejtën për bashkim dhe vetëvendosje.
Drejt një drite të Re në Gadishullin Ilirik
Kombi shqiptar, i shpërndarë, i plagosur e i përçarë ndër shekuj, sot ka një mundësi të artë: të bëhet faktor i vërtetë stabiliteti dhe progresi në Ballkan.
Rrugëtimi i tij nuk është thjesht politik – ai është edhe mision filozofik dhe moral: të dëshmojë se një popull i vogël, por me rrënjë të lashta e me vlera të mëdha, mund të dalë nga hija e historisë dhe të lulëzojë si një nga shtyllat kryesore të Gadishullit Ilirik.
Vetëm kështu do ta mposhtim padrejtësinë e Londrës 1913, hijet e Shën Stefanit dhe të gjitha intrigat antishqiptare që kanë dashur të na bëjnë peng të përjetshëm të të tjerëve.
BETIMI I RI SHQIPTAR
Ne, bijtë dhe bijat e Shqipërisë së shpërndarë, të copëtuar e të gjakosur ndër shekuj,
betojmë para flamurit të gjakut dhe të diellit,
se nuk do të harrojmë kurrë rrënjët tona, trojet tona, gjuhën tonë dhe nderin e të parëve.
Betojmë se nuk do të pranojmë as Londrën e 1913-s, as hijet e Shën Stefanit,
sepse kombet nuk jetojnë me padrejtësi, por me të drejtën e tyre shekullore për jetë e liri.
Betojmë se do ta ngrejmë zërin tonë në çdo skaj të botës,
nga Nju Jorku në Londër, nga Zvicra në Australi,
derisa bota të kuptojë se Shqipëria nuk është një copëz harte,
por një trup i gjallë, i cili kërkon të bashkohet me gjymtyrët e veta.
Betojmë se nuk do të lejojmë që agjenturat e huaja, intrigat e Athinës, Beogradit apo Moskës,
të na përdorin si masha të ndryshkura kundër njëri-tjetrit.
Sepse ne jemi gjaku i një kombi të vetëm, dhe gjaku nuk ndahet, nuk tjetërsohet, nuk shitet.
Betojmë se do të rizgjojmë feniksin shqiptar,
që nga hiri i shekujve do të ngrihet më i fortë se kurrë,
për të marrë vendin që i takon në Gadishullin Ilirik,
jo si viktimë, por si dritë, si themel i lirisë dhe i qytetërimit.
Dhe kështu, brezat që vijnë pas nesh do të kujtojnë:
se në këtë kohë të turbullt, shqiptarët u zgjuan,
e bashkuan zemrën me mendjen, fjalën me veprën,
dhe krijuan një Histori të Re, ku Shqipëria Natyrale rilindi.
Ky është Betimi ynë.
Kjo është Fjala jonë.
Kjo është Drita që nuk shuhet kurrë…
( Vijon )
