____
Narrativa serbe këmbëngul prej dekadash se Manastiri i Deçanit (dhe Graçanica) janë “pronë etnike serbe”, dëshmi e një autoktonie të përjetshme dhe e një vazhdimësie kombëtare të pandërprerë.
Kjo narrativë bie përballë dokumenteve arkivore.
Dokumenti i 28 shtatorit 1639, i lidhur me Kongregatën de Propaganda Fide, e rrëzon këtë mit në mënyrë përfundimtare.
1. Si i emërton Roma “serbët”?
Dokumenti i përshkruan popullsitë ortodokse me formulën zyrtare:
“Ilirë të quajtur Vllahë, ose Vllahë Uskokë, ose Servë skizmatikë të ritit grek.”
Kjo fjali është vendimtare.
Ajo tregon se:
“serb” nuk është etni,
por kategori fetare (ortodoks/skizmatik),
e barazuar me Vllahë dhe Ilirë.
Pra, edhe në shekullin XVII, termi “serv” nuk funksionon si identitet kombëtar, por si etiketë kishtare-administrative.
2. Çfarë do të thotë kjo për Deçanin?
Pretendimi serb thotë:
“Deçani është serb sepse u ndërtua nga serbët për serbët.”
Por dokumenti i 1639 provon se:
200 vjet pas ndërtimit të Deçanit,
Roma nuk njeh një etni serbe të konsoliduar në këto hapësira,
por vetëm popullsi ortodokse të përziera, të emërtuara sipas fesë.
Nëse do të ekzistonte një “pronësi etnike serbe”:
ajo do të reflektohej në dokumentet e kohës,
do të përmendej si popull i veçantë etnik,
jo si Ilir/Vllah/Serv skizmatik.
3. Kisha mesjetare ≠ pronë kombëtare
Në Mesjetë:
nuk ekziston koncepti i pronësisë kombëtare,
kisha është institucion fetar dhe politik, jo “aset etnik”.
Ndërtimi i një manastiri nga një dinasti:
nuk krijon pronësi kombëtare të përjetshme,
aq më pak kur “kombet” nuk ekzistonin.
Edhe Manastiri i Graçanicës hyn në të njëjtën logjikë: institucion kishtar i një bote shumë-etnike, jo tapí e një kombi modern.
4. Autoktonia serbe: mit i shek. XIX, jo fakt mesjetar
Sot thuhet:
“Serbët janë autoktonë dhe pronarë të Kosovës.”
Dokumenti i 1639 tregon të kundërtën:
termat etnikë janë fluidë,
identiteti është konfesional, jo kombëtar,
Roma nuk njeh asnjë “komb serb” me vazhdimësi të lashtë.
Nuk ka tapí historike. Ka vetëm administrim kishtar.
Përfundim polemik
Deçani nuk është provë e pronësisë etnike serbe.
Është dëshmi e një realiteti mesjetar ku:
feja dominonte mbi etninë,
identitetet ishin të përziera,
dhe nacionalizmat moderne nuk ekzistonin.
Dokumenti i vitit 1639 e thotë qartë atë që propaganda serbe përpiqet ta fshehë:
“serbi” i Mesjetës nuk është “serbi” i nacionalizmit modern.
Dhe për këtë arsye, Deçani nuk mund të shërbejë si argument i pronësisë kombëtare, por vetëm si objekt i trashëgimisë historike të një hapësire shumë-etnike ballkanike.
