Transformimi i heshtur midis satirës dhe realitetit

Fatmir Gashi, Zvicër

Pas një shkrimi nga Enver Robelli, si dhe shumë diskutimeve kontroverse rreth ndërtimit të një qendre islamike në St. Gallen, të trazuar u shfaqën “trupa mullahësh”, për ta bindur opinionin publik zviceran se myslimanët shqiptarë përbëjnë një mozaik kulturor dhe një pasuri për qytetërimin dhe demokracinë evropiane. Njëkohësisht, po tentojnë ta sajojnë një rrëfim historik të islamit shqiptar, me zanafillë, që nga Lufta e Dytë Botërore. Mirë pra!

Këta autorë janë mjeshtër të haditheve, ndonëse dihet mirë se hadithet e para janë shkruar rreth 125 deri në 130 vjet pas vdekjes së Profetit, ndër të tjera nga Ibn Isaku. Pavarësisht kësaj, ato “përpunohen” vazhdimisht dhe përshtaten sipas publikut përkatës. Pse atëherë të mos krijohet edhe një “histori islamike e haditheve shqiptare” në Perëndim, e cila histori dikur, sipas të gjitha gjasave, ka qenë e ndikuar apo e kontrolluar nga regjimi jugosllav?

Kur unë, rastësisht, lexova disa publikime të mullave, që e vendosin islamin shqiptar në qendër, ato më kujtojnë herë pas here satirat e Nasreddin Hoxhës, i cili kishte provuar ta “shiste grurin e tretur si flori”. Nasreddini satirik ishte mjeshtër i fjalës dhe disa herë arrinte vërtet t’ua mbushte mendjen të tjerëve. Por, ndryshe nga ai, këta autorë e kanë seriozisht. Është mënyra e tyre e jetesës, profesioni dhe misioni i tyre, pavarësisht se ata përfaqësojnë vetëm një pjesë të vogël të shqiptarëve, pasi shumica orientohen më shumë drejt vlerave dhe mënyrave perëndimore të jetesës.

Kur politika shërben si instrument i veprimit fetar e, veçanërisht, kur ka për objektiv integrimin e fesë në strukturat demokratike, atëherë kjo mund të quhet pa dyshim politike. Përtej satirës së Nasreddin Hoxhës, dua të parashtroj disa mendime mbi të ashtuquajturin “islamin politik”.

Ajo që po shfaqet aktualisht në Zvicër, në Evropë, gjithashtu edhe në vendlindjen time të quajtur Kosovë, nuk është rastësi. Përkundrazi, duket si një pasqyrë ovale që Evropa, për një kohë të gjatë, nuk deshi ta shihte ose ndoshta nuk ka mundur ta shihte. Islami politik, për të cilin bëhet fjalë, nuk shfaqet në mënyrë agresive. Ai nuk ndërton tanke dhe nuk zhvillon luftëra të hapura. Përkundrazi, ai paraqitet si ndihmë, si moral, si fe, si komunitet.

Organizata dhe donatorë si Qatar Charity apo Islamic Relief Worldwide, të cilët janë të pranishëm në Kosovë, qëndrojnë si shembuj për një strukturë që nga jashtë bën mirë dhe, pikërisht për këtë arsye, fiton besim, hap hapësira dhe siguron prani afatgjate aty ku vepron. Kjo është strategjia dhe qëllimi i vërtetë i tyre. Organizata të tilla janë tepër mirë të strukturuara dhe të organizuara, planifikojnë mirë qëllimet e tyre, i realizojnë ato hap pas hapi, projekt pas projekti, brez pas brezi. Baza ideologjike e tyre nuk është e re.

Ajo mund të gjurmohet te mendimtarë si Hassan al-Banna dhe Sayyid Qutb, vizioni i të cilëve duket se nuk synonte një përmbysje të shpejtë, por diçka më afatgjate dhe më efektive: një ndryshim nga brenda, në heshtje, me shumë durim dhe në përputhje me sistemin legal. Dhe Evropa? Evropa, gjithashtu Zvicra, kishin hapur dyert e tyre për ta,nga bindja, nga parimi themelor i demokracisë: e drejta për të qenë i lirë dhe i barabartë me të tjerët. Pikërisht të tillët që i kanë shfrytëzuar këto atribute, po i përdorin ato si hapësira përvetësimi dhe, nëse nuk i dallon, qartë, fillimisht je i pushtuar nga naiviteti, e pastaj dhe nga realiteti i rendit të ri shoqëror.

Në vendin tim të lindjes, të quajtur Kosovë, më së miri mund të vërehet se çfarë ndodh kur procese të tilla zënë rrënjë dhe veprojnë lirshëm: Autoritetet fetare fitojnë gjithnjë e më shumë ndikim në proceset shoqërore. Brezi i ri orientohet gjithnjë e më shumë nga predikues digjitalë. Strukturat ekonomike dhe sociale ndjekin gjithnjë e më shumë norma fetare. Hapësirat politike fillojnë të përshtaten gradualisht me këto rrethana, duke i konsideruar si të vlera të demokracisë.

Ky nuk është një ndryshim i papritur, por gradual dhe, pikërisht për këtë arsye, paraqet një rrezik, sepse ajo që vjen ngadalë rrallëherë vihet në dyshim. Ajo që vendoset gradualisht, në një moment, duket normale. Dhe ajo që konsiderohet normale, vështirë se vihet më në pikëpyetje. Kjo është e vërteta e pakëndshme e së ardhmes.

Sfida e vërtetë për Zvicrën dhe Evropën nuk është ekstremizmi. Jo! Ekstremizmi është i dukshëm, i zhurmshëm dhe në thelb, mund të luftohet. Sfida më e madhe qëndron në atë që ndodh në mënyrë legale, të heshtur dhe strategjike: një zhvillim që nuk punon kundër sistemit, por e shfrytëzon atë, që nuk shkatërron, por ndryshon, që nuk provokon, por përvetëson, dhe pikërisht për këtë arsye është i vështirë për t’u dalluar, e edhe më i vështirë për t’u kufizuar.

Evropa dhe Zvicra nuk qëndrojnë përballë një kolapsi të papritur. Përkundrazi, ato qëndrojnë përballë një vendimi që kërkon angazhim, vigjilencë dhe vetëdije, për ta kuptuar qartë se çka është duke ndodhur me vlerat e qytetrimit evropian, për të qenë i gatshëm për të mbrojtur atë, e jo të reagohet vetëm atëherë kur do të jetë tepër vonë.

____

Gjermanisht;

Der leise Wandel zwischen Satire und Realität

Nach einem Beitrag von Enver Robelli und den kontroversen Veröffentlichungen rund um den Bau der Moschee in St. Gallen seien gewissermaßen die „Mullah-Truppen“ aufgetreten, um die Schweizer Öffentlichkeit davon zu überzeugen, sie stellten, ein kulturelles Mosaik und eine Bereicherung für die europäische Zivilisation und die Demokratie, dar. Gleichzeitig werde versucht, den Albanern eine islamische Geschichtserzählung seit dem Zweiten Weltkrieg aufzubauen.

Nun gut: Diese Leute gäben sich als Meister der Hadithe aus, obwohl bekannt sei, dass die ersten Hadithe erst etwa 125 bis 130 Jahre nach dem Tod des Propheten, unter anderem durch Ibn Ishaq, niedergeschrieben worden seien. Ungeachtet dessen würden sie gewissermassen täglich „verfeinert“ und dem Publikum erfolgreich angepasst. Warum sollte also nicht auch eine „islamische Geschichte der Albaner“ im Westen geschrieben werden, die einst vom jugoslawischen Regime beeinflusst oder kontrolliert gewesen sei?

Wenn ich, eher zufällig und mit der gebotenen Vorsicht, einige Texte gewisser Mullahs lese, erscheinen sie mir bisweilen, wie die Satiren von Nasreddin Hodscha, der bekanntlich ‚Mist als Gold verkauft hätte. Der satirische Nasreddin sei ein Meister des Wortes gewesen, und manchen habe er tatsächlich etwas einzureden vermocht. Doch diese hier meinten es wohl nicht satirisch – sie nähmen es ernst, da es ihre Lebensweise, letztlich ihr Beruf und ihre Mission sei.

Wenn Politik als Instrument religiösen Handelns diene, insbesondere zur Einbettung der Religion in demokratische Strukturen, dann könne man dies durchaus als politisch bezeichnen. Jenseits der Satire eines Nasreddin Hodscha möchte ich daher einige Gedanken zum sogenannten „politischen Islam“ formulieren.

Was sich derzeit in der Schweiz, in Europa und auch in meiner Heimat Kosovo zeige, sei kein Einzelfall. Es wirke vielmehr wie ein Spiegel – ein Spiegel für eine Entwicklung, die Europa lange Zeit nicht habe sehen wollen oder vielleicht nicht habe sehen können.

Denn der Einfluss, um den es hier gehe, trete nicht aggressiv auf. Er baue keine Panzer und führe keine offenen Kriege. Er erscheine vielmehr als Hilfe, als Moral, als Religion, als Gemeinschaft. Organisationen und Geldgeber wie Qatar Charity oder Islamic Relief Worldwide, die auch im Kosovo präsent seien, stünden exemplarisch für eine Struktur, die nach außen Gutes tue und gerade dadurch Vertrauen gewinne, Räume öffne und langfristige Präsenz sichere.

Doch genau darin könnte die eigentliche Strategie liegen.

Die offengelegten Netzwerke wirkten weniger chaotisch als vielmehr strukturiert – weniger zufällig als geplant. Einfluss werde nicht erzwungen, sondern aufgebaut: Schritt für Schritt, Projekt für Projekt, Generation für Generation.

Die ideologische Grundlage sei dabei nicht neu. Sie lasse sich auf Denker wie Hassan al-Banna und Sayyid Qutb zurückführen, deren Vision offenbar nicht auf einen schnellen Umsturz abgezielt habe, sondern auf etwas langfristig Wirksameres. Eine Veränderung von innen heraus leise, geduldig und systemkonform.

Und Europa? Europa und auch die Schweiz öffneten ihre Türen aus Überzeugung, aus Prinzip, aus dem Ideal der Freiheit.

Doch genau diese Freiheit könnte zur Schwachstelle werden, wenn sie nicht mehr klar zwischen Offenheit und Naivität unterscheiden würde.

Im Kosovo lasse sich beobachten, was geschehe, wenn solche Prozesse früh griffen:

Religiöse Autoritäten gewönnen an gesellschaftlicher Deutungshoheit.

Junge Generationen orientierten sich zunehmend an digitalen Predigern.

Wirtschaftliche und soziale Strukturen folgten verstärkt religiösen Normen.

Politische Räume begännen, sich langsam anzupassen.

Dies sei kein plötzlicher Wandel, sondern ein schleichender, – und gerade deshalb potenziell gefährlich.

Denn was schleichend komme, werde selten hinterfragt. Was sich langsam etabliere, wirke irgendwann normal. Und was als normal gelte, werde kaum noch in Frage gestellt.

Die unbequeme Wahrheit könnte daher sein:

Die eigentliche Herausforderung für die Schweiz sei nicht der Extremismus. Extremismus sei sichtbar, laut und grundsätzlich bekämpfbar.

Die größere Herausforderung liege vielmehr in dem, was legal, leise und strategisch geschehe:

eine Entwicklung, die nicht gegen das System arbeite, sondern es nutze,

die nicht zerstöre, sondern verändere,

die nicht provoziere, sondern sich integriere, –

und gerade deshalb schwer zu erkennen und noch schwerer zu begrenzen sei.

Europa und die Schweiz stünden wohl nicht vor einem plötzlichen Zusammenbruch.

Vielmehr stünden sie vor einer Entscheidung, die kaum jemand bewusst treffe,

wollte man verstehen, was geschehe oder würde man erst reagieren, wenn es bereits zu spät wäre?

Norvegjish;

Det stille skiftet mellom satire og virkelighet

Etter et bidrag fra Enver Robelli og de kontroversielle publikasjonene om byggingen av moskeen i St. Gallen, syntes «Mullah-troppene» på en eller annen måte å overbevise den sveitsiske offentligheten om at de presenterte en kulturell mosaikk og en berikelse Samtidig prøver de å bygge albanere en islamsk historie siden andre verdenskrig.

Vel, disse menneskene hevder å være hadiths herrer, selv om det er kjent at de første hadithene bare ble skrevet 125 til 130 år etter profetens død, inkludert Ibn Ishaq. Uansett dette ville de garantert blitt “raffinert” daglig og vellykket tilpasset publikum. Så hvorfor skal det ikke skrives en “islamsk historie om albanerne” i Vesten, som en gang var påvirket eller kontrollert av det jugoslaviske regimet?

Når jeg leser, ganske afslappet og med forsiktighet, noen tekster fra visse mullaher, noen ganger fremstår de for meg som satirene til Nasreddin Hodcha, som berømt solgte “mist as gull. ” Den satiriske Nasreddin var en mester i ordet, og han klarte faktisk å overbevise noen. Men disse mente det nok ikke satirisk – de tok det seriøst, for det er deres livsstil, til syvende og sist deres yrke og misjon.

Dersom politikk fungerer som et virkemiddel for religiøs handling, spesielt for å innlemme religion i demokratiske strukturer, kan dette regnes som politisk. Utover satiren til en Nasreddin Hodcha, vil jeg formulere noen tanker om den såkalte “politiske islam”.

Det som nå dukker opp i Sveits, Europa og også i mitt hjemland Kosovo er ikke et isolert tilfelle. Det virker mye mer som et speil – et speil for utvikling som Europa ikke har eller kanskje ikke kan se på lenge.

Fordi påvirkningen som handler om her er ikke aggressiv. Han bygger ikke stridsvogner og utkjemper ingen åpne kriger. Han fremstår mye mer som hjelp, som moral, som religion, som fellesskap. Organisasjoner og finansieringskilder som Qatar Charity eller Islamic Relief Worldwide, som også er til stede i Kosovo, er forbilledlige for en struktur som gjør godt på utsiden og får tillit, åpner rom og sikrer en langvarig tilstedeværelse.

Men dette kan være den virkelige strategien.

De utsatte nettverkene virket mindre kaotiske enn mye mer strukturert – mindre tilfeldig enn planlagt. Påvirkning tvinges ikke, det bygges: steg for steg, prosjekt for prosjekt, generasjon for generasjon.

Det ideologiske grunnlaget er ikke nytt i den forbindelse. Det blir tatt tilbake til tenkere som Hassan al-Banna og Sayyid Qutb, hvis visjon tilsynelatende ikke er rettet mot en rask snuoperasjon, men heller noe mer effektivt på lang sikt. En forandring fra innerst til ytterst, stille, tålmodig og systematisk.

Og Europa? Europa og Sveits åpnet også dørene av prinsipielt overbevisning om frihetsidealet.

Men akkurat denne friheten kan bli en svakhet dersom den ikke lenger kunne skille klart mellom ærlighet og naivitet.

La oss observere hva som skjer når slike prosesser starter tidlig i Kosovo:

Religiøs autoritet fikk sosial betydning.

Unge generasjoner blir stadig mer orientert mot digitale predikanter.

Økonomiske og sosiale strukturer fulgte religiøse normer forsterket.

Politiske rom begynner sakte å tilpasse seg.

Dette er ikke en plutselig forandring, men en snikende en, – og derfor potensielt farlig.

Fordi det som kommer snikende blir sjelden stilt spørsmål ved. Det som sakte etableres, virker etter hvert normalt. Og det som ble ansett som normalt blir neppe stilt spørsmål ved.

Den ubeleilig sannhet kan derfor være:

Den virkelige utfordringen for Sveits er ikke ekstremisme. Ekstremisme skal være synlig, høylytt og grunnleggende bekjempelig.

Den større utfordringen ligger i det som skjer juridisk, stille og strategisk:

en utvikling som ikke motvirker systemet, men bruker det,

som ikke ødelegger, men endrer,

som ikke provoserer, men integrerer, –

og derfor er det vanskelig å gjenkjenne og enda vanskeligere å begrense.

Europa og Sveits står sannsynligvis ikke overfor en plutselig kollaps.

De står heller overfor en avgjørelse som knapt noen tar bevisst,

ville du forstå hva som skjedde eller ville du reagert til det allerede var for sent?

Transformimi i heshtur midis satirës dhe realitetit

Shkrime relevante

K O M E N T E

1 KOMENT

SHKRUAJ NJË KOMENT Anulo përgjigjjen