Rrëfimi i kthimit
Unë jam Ana, prej ni fshati të vogël n’Rrafsh të Dukagjinit. Jam rritë n’ni familje myslimane, për fe nuk flitej shumë, a hiç. E festojshim Bajramin, na fëmijët gëzoheshim ma shumë për bombona e bukë të mirë, se sa për naj ndjenjë të thellë.
Shpija jonë s’kishte as lutje, as naj shenjë tjetër që të kujton Zotin. Ni ditë, kur isha diku tetë, nëntë vjeçe, gjyshja – që ish kërrusë prej pleqnisë, po hala m’i krihte flokët me durt e saj të lehta – po m’përgatiske me dalë me fëmijët për “me ba bajram”.
E pashë që s’kish veshë kurgjo të re. E unë si fëmijë i gzum e veta : “Gjyshe, a ke dalë edhe ti me ba bajram kur je kan e vogël?” Ajo u ndal pak, m’kqyri me ni shikim t’ambël, si me mall për diçka që veç ajo e dinte.
Pastaj m’tha me za t’qetë, si me folë veç për mu: “E moj nanë, na jemi kanë t’krishtenë deri vonë. Atje nalt, n’mal, e kemi pas kishën. Po tash u ba…”
U ndal aty, s’tha kurgjo tjetër. Po ajo fjali, m’u ngulit n’kry. M’mbeti n’kokë me vjet të tana, si ni copë zani që s’mundesh me e përzanë.
Vitet fluturuan, shkollën fillore e kreva n’fshat, t’mesmen n’qytet, gjithmonë me ato fjalë të gjyshes që m’rrihshin përbrenda sa herë shikoja qiellin mbi fshatin tonë. Kur erdhi koha me shku n’Prishtinë për fakultet, ato fjalë ma s’po më lshojshin hiç. Udhëtoja shpesh me autobus, prej vendlindjes për n’Prishtinë, e çdo funjave për n’shpi.
E sa herë që kthehesha, sytë më mbetshin te ajo kishë e re n’kodrën e Llapushnikut, ni ndërtesë e bardhë, e heshtur, që qendronte n’majë t’malit, si roje e kohës. E qujsha në heshtje, “kisha e gjyshes.” M’doket që po m’thërret, jo me za, po me ni ndjenjë përbrenda, si me qenë zani i gjyshes. Sa herë e shikoja prej autobusit ku isha ulun, e ndjeja ni dëshirë me shku afër, me hy mrena, po m’kapte edhe ni lloj frike që nuk dija qysh me e spjegu. Mu doke sikur ajo kishë po run diçka që s’po guxoj me e pa drejt n’sy.
Ni ditë, duke u kthy për n’shpi, nuk e di qysh, kur autobusi u afru te ndalesa e rrugës që çon n’kodër, u çova papritmas, i thashë shoferit: “Ka zbritje.” Ai m’pa me pak çudi, po ndaloi. Zbrita. Rruga ishte e pashtrueme, me kthesa, gurë, baltë. Nuk ish e lehtë, po zemra m’thojke, “shko.” Ecja gjatë, me frymë t’ndalun, deri sa arrita n’oborrin e kishës. Nuk hyna menjëherë mrena. Rrisha përjashta, e shikoja kryqin.
E ndjeja, ajo kishë nuk ish e huej për mu, ajo ish e jona. Ish thirrje, thirrje prej dheut, prej gjakut, prej kujtesës së largët që flen, po nuk vdes. Mora guximin, me zemër n’dorë hyna. U ula n’fund t’kishës, s’disha qysh me u sjellë, s’disha me u lutë, veç zemra m’rrihte fort. I thashë Zotit me za t’humbun: “Nëse je aty, më ndihmo me të gjetë.”
Prej asaj dite, fillova me lexu. Për Kishën, për Krishtin, për rrënjët, për gjuhën që kisha harru. Sa ma shumë lexoja, aq ma shumë e ndjeja që s’po mësoja diçka të re, po po kujtoja diçka që gjithmonë e kam ditë, vetëm se ma kishin mshefë.
Pas disa mujve, u njofta me priftin e famullisë. S’më pyeti pse, s’më gjykoi, veç m’tha: “Zoti pret. Edhe kur na e harrojmë Atë, Ai nuk na harron.”
Erdhi dita e pagëzimit. Mbaj mend ujin e ftohtë në ballë. Ishte si ni dritë që m’përshkoi krejt trupin.
Prifti m’tha: “Ana, unë po të pagëzoj në emër të Atit, të Birit dhe të Shpirtit Shenjt.” Atë moment, qava. Jo prej frike, jo prej dhimbjes, po prej gëzimit. E kuptova, nuk isha duke u ndërru, po isha duke u kthye. Ky nuk ishte mohim i askujt, ishte përqafim i gjyshes sime. I vetes time. I gjakut tem. I të parëve të mi. Ni kthim pa zhurmë, po me paqe t’madhe.
Sot, kur ec rrugës, e shoh naj kishë a ikonë, nuk e ndjej ma frikën, as pasigurinë. E ndjej sikur dikush prej thellësisë së historisë teme po m’sheh, po m’qesh me butësi. Unë jam Ana. Vajzë shqiptare. E pagëzuar me dashni.
E kthyer, jo për modë, as për inat t’dikujt, po pse ni ditë, ni gjyshe që m’i krihte flokët, m’kujtoi kush ishim. E prej asaj dite, filloi rikthimi.
