Mirushe Musa, poete
NEHAT SHAQIRI NUK MUND TA ZËVENDËSOJË GAZETARINË ME GJYKIM PUBLIK
Kur paragjykimi merr vendin e faktit, gazetaria humb misionin e saj
Mirushe Musa është poete, veprimtare dhe grua e një familjeje me rrënjë të thella në qëndresën dhe vetëdijen kombëtare shqiptare. Ajo i përket një brezi grash që njohën nga afër sakrificat, sfidat dhe përndjekjet e kohës së ish-pushtimit serbosllav, por që nuk hoqën dorë nga kultura, fjala e lirë dhe dinjiteti kombëtar. Sot, ajo vazhdon betejën e saj qytetare kundër çdo forme të ekstremizmit dhe instrumentalizimit të fesë për qëllime politike. Zëri i saj buron nga një trashëgimi familjare e qëndresës, e kulturës dhe e përkushtimit ndaj çështjes shqiptare, e përcjellë ndër breza.
Në një kohë kur Vushtrria dhe mbarë Kosova kanë nevojë për maturi, përgjegjësi dhe bashkëjetesë, është për keqardhje kur një gazetar, në vend që të ndihmojë në sqarimin e një çështjeje, merr rolin e gjykatësit, historianit dhe prokurorit njëkohësisht.
Qëndrimi publik i Nehat Shaqirit lidhur me iniciativën për kishën në Zogaj të Vushtrrisë është pikërisht një shembull i tillë.
Kur një gazetar i quan njerëzit apo grupet “ekstremiste antishqiptare” dhe shkon deri aty sa thotë se “e kanë vendin në burg”, atëherë lind pyetja më e thjeshtë dhe më serioze:
Mbi cilin vendim gjykate mbështetet ky dënim?
Gazetari ka të drejtë të kritikojë.
Ka të drejtë të hulumtojë.
Ka të drejtë të kërkojë llogari.
Por nuk ka të drejtë të shpallë fajtorë njerëz që nuk janë dënuar nga asnjë gjykatë.
Kjo nuk është gazetari.
Kjo është marrje e kompetencave që i takojnë institucioneve të drejtësisë.
Familja Musa nuk mund të gjykohet me paragjykime
Si pjesëtare e familjes Musa, më duhet të reagoj posaçërisht ndaj mënyrës se si kjo familje po përfshihet në deklarata, insinuata dhe interpretime të njëanshme.
Familja Musa nuk është një nocion abstrakt që mund të përdoret sipas dëshirës për të ndërtuar një narrativë politike apo mediatike.
Ajo ka historinë e vet.
Ka njerëzit e vet.
Ka pronën e vet.
Ka sakrificat e veta.
Ka kujtesën e vet.
Dhe ka të drejtën e vet për t’u dëgjuar përpara se dikush ta vendosë në bankën e të akuzuarit përmes një statusi, deklarate apo artikulli.
Nëse z. Shaqiri apo kushdo tjetër ka fakte konkrete për ndonjë shkelje ligjore, le t’i paraqesë ato.
Le të publikojë dokumente.
Le të japë emra, data dhe prova.
Por nuk është e ndershme që një familje të vendoset nën një hije dyshimi përmes etiketave të përgjithshme dhe deklaratave emocionale.
Shpifja nuk bëhet fakt vetëm sepse përsëritet.
Dhe paragjykimi nuk bëhet e vërtetë vetëm sepse shkruhet me ton kategorik.
Mos merrni rolin e historianit pa e njohur historinë
Edhe më problematike është kur dikush përpiqet të përcaktojë se kush ka të drejtë historike të ngrejë një kishë shqiptare dhe kush jo.
Historia e shqiptarëve është shumë më e thellë sesa debatet e sotme.
Trashëgimia katolike shqiptare është pjesë e pandashme e historisë sonë kombëtare, ashtu siç janë pjesë e saj shqiptarët e besimeve të tjera.
Kisha shqiptare nuk është kundër shqiptarëve.
As xhamia shqiptare nuk është kundër shqiptarëve.
Problemi fillon atëherë kur feja përdoret për të prodhuar kampe politike, frikë, armiqësi dhe ndarje.
Prandaj kush dëshiron ta trajtojë historinë e Zogajt, Vushtrrisë dhe familjeve të kësaj treve duhet së pari ta njohë atë histori.
Duhet të njohë dokumentet.
Duhet të njohë pronat.
Duhet të njohë kujtesën e familjeve.
Duhet të njohë trashëgiminë e kësaj ane.
Nuk mund të bëhesh historian me një status në rrjete sociale dhe as gjykatës i historisë me një deklaratë publike.
Ku janë pyetjet gazetareske?
Një gazetar i paanshëm do të kishte pyetur:
Kujt i përket toka?
Kush e ka dhuruar atë?
Cila është historia e familjes që e ka dhënë pronën?
Çfarë dokumentesh ekzistojnë?
Cili është qëndrimi i institucioneve?
Çfarë thotë komuna?
Çfarë thotë Kisha Katolike?
A ka shkelje konkrete ligjore?
A ekziston ndonjë vendim gjykate për personat që po etiketohen si “ekstremistë”?
A janë dëgjuar të gjitha palët?
A është kërkuar sqarim nga familja Musa?
Këto janë pyetjet që duhet t’i bëjë gazetaria.
Jo të vendosë dënime.
Jo të kërkojë burg.
Jo të shpallë tradhtarë.
Jo të ndërtojë paraprakisht një narrativë dhe pastaj të kërkojë vetëm ato fakte që i përshtaten asaj.
Sepse kur gazetari e jep verdiktin para se të kërkojë faktin, ai nuk informon publikun – ai përpiqet ta drejtojë atë.
Vushtrrisë nuk i duhet një përplasje fetare e prodhuar artificialisht
Vushtrria ka nevojë për qetësi.
Ka nevojë për respekt.
Ka nevojë për bashkëjetesë.
Ka nevojë që njerëzit të mos maten sipas kishës apo xhamisë ku luten.
Shqiptari katolik dhe shqiptari i besimit islam nuk duhet të paraqiten si dy palë kundërshtare.
Ne jemi një popull me një histori të përbashkët, me një gjuhë, një kulturë dhe një atdhe.
Nëse dikush e kthen një çështje pronësore, fetare apo historike në një front përçarjeje mes shqiptarëve, atëherë ai nuk po i shërben as Vushtrrisë dhe as Kosovës.
Kjo vlen për të gjithë.
Për politikanin.
Për hoxhën.
Për priftin.
Për aktivistin.
Për gazetarin.
Sepse përgjegjësia për paqen shoqërore nuk është pronë e vetëm një pale.
Gazetaria nuk është megafon i bindjeve personale
Në një shoqëri demokratike, gazetari duhet të jetë veçanërisht i kujdesshëm kur përdor terma që mund të cenojnë nderin dhe reputacionin e njerëzve.
Fjalë si “ekstremist”, “antishqiptar”, “kriminel” apo kërkesa që dikush “ta ketë vendin në burg” nuk janë zbukurime retorike.
Ato kanë peshë.
Ato krijojnë perceptim.
Ato mund të nxisin urrejtje.
Ato mund të ndikojnë në opinion para se faktet të jenë verifikuar.
Prandaj gazetari nuk matet vetëm nga guximi për të folur.
Matet edhe nga përgjegjësia për atë që thotë.
Liria e fjalës nuk është licencë për të dhënë dënime publike pa prova.
- Nehat Shaqiri, mos e ktheni mikrofonin në çekan gjykatësi
Kritika ime është e qartë.
Ju mund të mos pajtoheni me iniciativën e kishës.
Mund ta kundërshtoni.
Mund të kërkoni sqarime.
Mund të ngrini dyshime.
Por nuk mund të shpallni njerëzit kriminelë, ekstremistë apo antishqiptarë pa prova dhe pa proces ligjor.
Nuk mund ta gjykoni familjen Musa nga larg, pa e dëgjuar atë.
Nuk mund ta shkruani historinë sipas bindjes suaj personale.
Dhe mbi të gjitha, nuk duhet ta përdorni pozitën e gazetarit për ta shndërruar një debat të ndjeshëm në një gjyq publik.
Nëse vërtet dëshironi t’i shërbeni gazetarisë, atëherë ejani te faktet.
Dëgjoni palët.
Shikoni dokumentet.
Kërkoni burimet.
Kontrolloni pretendimet.
Dhe pastaj shkruani.
Sepse gazetaria serioze nuk nis me dënimin.
Nis me pyetjen.
Ne nuk kemi frikë nga pyetjet – por kërkojmë drejtësi në trajtim
Familja Musa nuk kërkon privilegj.
Nuk kërkon heshtje të kritikës.
Nuk kërkon që dikush të mos pyesë.
Përkundrazi.
Çdo pyetje e drejtë është e mirëseardhur.
Çdo hulumtim profesional është i mirëseardhur.
Çdo verifikim faktesh është i mirëseardhur.
Por kërkojmë që pyetja të mos vijë e paketuar si akuzë dhe gazetaria të mos kthehet në instrument të paragjykimit.
Nëse dikush mendon se kemi gabuar, le të na kundërshtojë me fakte.
Nëse mendon se kemi shkelur ligjin, le t’u drejtohet institucioneve.
Por askush nuk ka të drejtë të na dënojë publikisht mbi bazën e hamendësimeve.
Sepse sot mund të jetë familja Musa.
Nesër mund të jetë një familje tjetër.
Pasnesër mund të jetë çdo qytetar që nuk mendon njësoj me zërin më të fortë të momentit.
Dhe një shoqëri ku njerëzit dënohen fillimisht në media e pastaj kërkohen provat nuk është një shoqëri e shëndoshë demokratike.
Kjo është një periudhë ku fjalët mund të ndezin më shumë se sa mendojmë
Kosova po kalon një periudhë të ndjeshme politike, shoqërore dhe identitare.
Pikërisht në periudha të tilla, fjala publike duhet peshuar dy herë.
Një fjali e pamatur mund të ndezë një turmë.
Një etiketë mund të ndajë një lagje.
Një dezinformatë mund të krijojë armiqësi atje ku deri dje ka pasur fqinjësi.
Për këtë arsye, njerëzit e medias mbajnë një përgjegjësi të veçantë.
Jo të heshtin.
Por të verifikojnë.
Jo të frikësohen.
Por të jenë të saktë.
Jo të bëhen palë.
Por të kërkojnë të vërtetën edhe atëherë kur ajo nuk i përshtatet bindjes së tyre.
Familja Musa nuk pranon të përdoret si tabelë qitjeje
Këtë duhet ta them qartë.
Familja Musa nuk do të pranojë që emri i saj të përdoret si shënjestër mediatike për interesa të çastit.
Nuk do të pranojmë që sakrifica, historia dhe dinjiteti ynë të zëvendësohen me etiketa.
Nuk kërkojmë trajtim të privilegjuar.
Kërkojmë vetëm atë që duhet t’i garantohet çdo qytetari:
të drejtën për t’u dëgjuar, të drejtën për të mos u shpallur fajtor pa prova dhe të drejtën për t’u trajtuar me dinjitet.
Kjo nuk është shumë.
Kjo është minimumi i një shoqërie demokratike.
Nuk duhet shpikur një armik aty ku ka një debat
Ajo që më shqetëson më së shumti është përpjekja për ta kthyer një debat në një luftë identitare.
Nëse dikush e mbështet një kishë, nuk do të thotë se është kundër qytetarëve të besimit islam.
Nëse dikush ngre pyetje për procedurat e një kishe, nuk do të thotë se është kundër katolikëve.
Këto barazime të rreme janë burimi i polarizimit.
Dhe pikërisht këtu duhet të hyjë gazetaria e përgjegjshme: për t’i ndarë faktet nga emocionet dhe njerëzit nga etiketat.
Jo për t’i bashkuar të gjitha në një akuzë të madhe.
Në vend të fundit: e vërteta nuk ka nevojë për britmë
Kosova ka nevojë për gazetarë që kontrollojnë pushtetin dhe verifikojnë faktet, jo për njerëz që krijojnë fajtorë sipas bindjeve personale.
Ka nevojë për intelektualë që bashkojnë.
Ka nevojë për institucione që vendosin sipas ligjit.
Dhe ka nevojë që të gjithë ne ta kuptojmë një të vërtetë të thjeshtë:
Asnjë shqiptar nuk duhet të shpallet armik i shqiptarëve vetëm për shkak të bindjes së tij fetare, të historisë familjare apo të qëndrimit ndaj një objekti fetar.
Debati për kishën në Zogaj mund të zhvillohet.
Madje duhet të zhvillohet.
Por me argumente.
Me dokumente.
Me histori të verifikuar.
Me ligj.
Me etikë.
Dhe me respekt për dinjitetin e secilit.
Sepse aty ku mbarojnë faktet dhe fillojnë etiketimet, aty përfundon gazetaria dhe fillon propaganda.
Dhe kur gazetari e braktis pyetjen për të dhënë dënimin, ai nuk është më duke kërkuar të vërtetën.
Ai është duke e zëvendësuar atë me bindjen e vet.
