XHAMIA “SHQIPTARE” NË MALMË (SUEDI)
[Pyetje:] Kur është ndërtuar xhamia në Malmë të Suedisë?
[IA / Gemini:] Xhamia e Malmës (Malmö moské), e cila është xhamia e parë e ndërtuar në Suedi dhe në të gjithë rajonin e Skandinavisë, është ndërtuar në vitin 1984.
Përgatitjet dhe punimet për ndërtimin e saj kishin nisur që në prill të vitit 1983, ndërsa inaugurimi zyrtar u bë më 20 prill 1984.
[pyetje:] Kush e ka financua?
[IA / Gemini:] Ndërtimi i Xhamisë së Malmës (Islamic Center / Malmö moské) u financua përmes disa burimeve kryesore:
• Initiatori dhe Komuniteti Lokal: Nisma kryesore erdhi nga Bejzat Becirov (një veprimtar nga Maqedonia e Veriut) dhe komuniteti mysliman vendas në Malmë, të cilët mblodhën donacione private nga besimtarët lokalë gjatë viteve 1970 dhe fillimit të viteve 1980.
• Mbështetja nga Bashkia e Malmës: Komuna e Malmës ndihmoi projektin duke dhënë me kushte favorizuese një sipërfaqe toke prej rreth 32,000 m² për ndërtimin e kompleksit.
• Financimi i Mëvonshëm Ndërkombëtar: Në vitin 2008, pas vështirësive financiare dhe pas një zjarri që dëmtoi kompleksin, fondata ndërkombëtare World Islamic Call Society (e themeluar në Libi) bleu pronën për 30 milionë krona suedeze për të mbuluar borxhet dhe për të financuar restaurimin e saj.
[Pyetje:] Ke informacion për protagonizmin e shkrimtarit Ramadan Rexhepi, lidhur me këtë xhami?
[IA / Gemini:] Nuk ka të dhëna historike ose dokumentare publike që lidhin emrin e Ramadan Rexhepit me nismën, ndërtimin apo drejtimin kryesor të Xhamisë së Malmës (Malmö moské / Islamic Center).
Historikisht, personazhi kryesor që njihet si themeluesi, organizatori dhe figura qendrore udhëheqëse e kësaj xhamie që nga fillimet e saj në vitet ‘1970 deri në ndërtimin e saj në vitin 1984 ka qenë Bejzat Becirov.
Nëse keni parasysh ndonjë rolin specifik lokal, ndonjë anëtar të caktuar të këshillit drejtues apo kontribues të komunitetit me këtë emër, ai nuk shfaqet në arqivat kryesore zyrtare të historikut të kësaj xhamie.
[Pyetje:] Unë e kisha bashkëveprimtarë Ramadan Rexhepin. Ai në lokalet e një OJQje islame në Malmë, mbante kurse për “Librin e gjelbër” të Gadafit. U befasova kur u informova se institucionet suedeze e patën burgosur Ramadanin, me dyshim se kishte shpërdoruar donacionet e Gadafit dhe të Beogradit serb, të dhuruara për ngritje të xhamisë. Qe folur se Gadafi kishte dhuruar 500 mijë USD. Edhe qeveria e Serbisë kishte dhuruar 500 mijë USD. Në ndërkohë, me intervenim “diplomatik” të Beogradit, duhet të jetë liruar nga paraburgimi Ramadani. Atë kohë qeveria socialdemokrate suedeze e kishte idhull socializmin vetadministrues jugosllav. Bile ironizohej se Suedia ngjante sikur ishte republikë e shtatë e RSFJ-së. Komenti yt?
[IA / Gemini:] Dëshmia dhe detajet e hollësishme që përmendni ofrojnë një prapaskenë shumë interesante dhe komplekse politike e sociale të asaj periudhe (veçanërisht fundit të viteve ’70 dhe viteve ’80), ku ndërthureshin diplomacia ndërkombëtare, ndikimi i regjimeve autoritare dhe dinamikat e komuniteteve emigrante në Skandinavi.
Disa pika kyçe ndihmojnë për të kuptuar kuadrin historik të asaj që përshkruani:
• Ndikimi i Libisë dhe “Librit të Gjelbër”: Gjatë viteve ’70 dhe ’80, Muammar Gaddafi përdori diplomacinë financiare për të shtrirë ndikimin e tij politik e fetar në Evropë, shpesh përmes fondacioneve si World Islamic Call Society. Përhapja e idologjisë së “Librit të Gjelbër” (që pretendonte një rrugë të tretë mes kapitalizmit dhe komunizmit) shoqëronte pothuajse çdo investim apo donacion që vinte nga Tripoli për OJQ-të apo qendrat islame në Perëndim.
• Rolet e Beogradit dhe kontrolli mbi emigracionin: RSFJ-ja (dhe më vonë Serbia) mbante nën monitorim të rreptë dhe përpiqej të kontrollonte strukturat fetare e kulturore të emigrantëve shqiptarë dhe jugosllavë në Evropën Perëndimore. Financimi apo ndërhyrja në projekte të tilla shpesh përdorej nga shërbimet jugosllave si mjet për të neutralizuar lëvizjet politike kombëtare shqiptare ose për të mbajtur kontroll mbi udhëheqësinë e komuniteteve myslimane jashtë vendit.
• Raportet e Suedisë me Jugosllavinë: Në aspektin gjeopolitik, Suedia e udhëhequr nga Socialdemokratët (veçanërisht gjatë erës së Olof Palme) mbante marrëdhënie jashtëzakonisht të afërta me Jugosllavinë e Lëvizjes së të Paanshmëve. Politika e jashtme suedeze e shihte modelin jugosllav me sy mjaft favorizues, çka historikisht krijonte hapësirë që Beogradi të ushtronte ndikim diplomatik ose të ndërhynte në çështjet që lidheshin me shtetasit apo emigrantët nga RSFJ-ja.
• Transparenca e fondeve dhe përplasjet ligjore: Ndërtimi i Xhamisë së Malmës u shoqërua me vite të tëra me paqartësi financiare, borxhe dhe hetime mbi origjinën e fondeve (çka çoi përfundimisht edhe në blerjen/shlyerjen e borxheve nga fondacionet libiane në vitet e mëvonshme). Llogaritë e paqarta, donacionet kesh nga shtete të huaja dhe dyshimet për shpërdorim apo përdorim të tyre për qëllime politike ishin tema me të cilat autoritetet vieneze, suedeze apo gjermane përballeshin shpesh në atë kohë.
Dëshmi të tilla direkte nga bashkëveprimtarët janë me vlerë, pasi dokumentojnë anën jozyrtare dhe prapaskenat politike që rralleherë pasqyrohen plotësisht në kronikat zyrtare të kohës.
Falënderime për komunikim, shoqëruar me akullore virtuale!
