Mirushe Musa-Zogaj, Gjermani
- Reagim publik ndaj deklaratave dhe qëndrimeve të Ikballe Huduti-Berishës
Ka momente kur heshtja është urtësi. Por ka edhe momente kur heshtja bëhet bashkëfajtore e regresit.
Unë nuk mund të hesht përballë deklaratave që e prekin drejtpërdrejt figurën e gruas, familjen shqiptare, emancipimin, kulturën dhe mënyrën se si duam t’i edukojmë vajzat tona.
Nuk po reagoj sepse Ikballe Huduti-Berisha është grua. As sepse ajo ka bindje fetare.
Po reagoj sepse disa prej tezave që ajo ka promovuar publikisht për poligaminë dhe “martesat e përkohshme” janë, për mua, thellësisht shqetësuese. Vetë ajo ka deklaruar publikisht se i kishte propozuar bashkëshortit gra të tjera dhe kishte folur për martesa të përkohshme. Këto deklarata janë kundërshtuar edhe nga gra të tjera të besimit islam, përfshirë pedagoge që kanë theksuar se qëndrime të tilla nuk përfaqësojnë Islamin në tërësi.
Dhe pikërisht këtu fillon kundërshtimi im.
Kush jam unë dhe pse e ngre zërin
Unë jam Mirushe Musa-Zogaj.
Jam grua, nënë, poete dhe qytetare shqiptare.
Vij nga familja Musa, nga një mjedis ku emri, familja, fjala dhe qëndrimi nuk janë sende dekorative. Janë përgjegjësi.
Si poete, unë nuk e kam parë kurrë fjalën vetëm si stoli të vargut.
Për mua fjala është kujtesë.
Është protestë.
Është mbrojtje.
Është mënyra për t’i thënë shoqërisë: kujdes, këtu po kalohet një kufi.
Prandaj jam e indinjuar kur dëgjoj që gruaja trajtohet sikur mund të futet në një marrëdhënie për një periudhë të caktuar dhe kjo pastaj vishet me termin “martesë”.
Gruaja nuk është kontratë afatshkurtër.
Nuk është dhuratë.
Nuk është zëvendësim.
Dhe nuk është ilaç për “mungesat” e një burri.
Martesë e përkohshme apo qira e dinjitetit?
Kur një marrëdhënie intime përkufizohet paraprakisht sipas afatit, atëherë një pyetje bëhet e pashmangshme:
Ku mbaron martesa dhe ku fillon trajtimi i gruas si objekt i përkohshëm?
Unë nuk po them se Ikballe Huduti ka përdorur fjalët “grua me qira”. Nuk do t’ia atribuoj një shprehje që nuk e ka thënë.
Por po them se, në sytë e mi, logjika e një “martese të përkohshme” e shtyrë deri në skaj fillon të ngjajë pikërisht me një qira të intimitetit dhe dinjitetit.
Sot për disa muaj.
Nesër për një periudhë tjetër.
Pastaj për aq kohë sa i përshtatet nevojës së burrit.
Po gruaja?
A ka zemër?
A ka jetë?
A ka pritje?
A ka dinjitet?
Apo është vetëm një emër që futet e hiqet nga lista sipas nevojës?
Kjo është ajo që më revolton.
Gruaja nuk është dele që mbahet, ushqehet dhe urdhërohet të heshtë
Në mentalitetin patriarkal, modeli ideal i gruas shpesh përfundon kështu:
ta kesh pranë,
ta ushqesh,
t’i përcaktosh kufijtë,
t’i thuash çfarë është moral,
dhe mbi të gjitha ta mësosh të mos bëjë shumë pyetje.
Por gruaja shqiptare nuk është kope.
Nuk ka pronar.
Nuk ka çmim.
Nuk ka afat përdorimi.
Nuk ka numër rendor.
Dhe nuk ka detyrim të heshtë.
Gruaja e emancipuar mendon.
Pyet.
Refuzon.
Zgjedh.
Krijon.
Dashuron.
Dhe, nëse duhet, largohet.
Kjo është liria.
Jo t’i thuash asaj se nënshtrimi është moral dhe pastaj t’i kërkosh të ndihet krenare për të.
Një paradoks që nuk mund të fshihet
Vetë Huduti-Berisha, duke komentuar një rast tjetër poligamie në Shqipëri, ka thënë se gratë e varfra dhe të paemancipuara mund të manipulohen dhe ka pranuar se poligamia nuk njihet nga ligji shqiptar.
Atëherë unë pyes:
Nëse një grua tjetër mund të manipulohet në një sistem të tillë, pse e njëjta logjikë bëhet e pranueshme kur promovohet nga vetë ju?
Nëse një model cenon të drejtat e gruas kur e praktikon dikush tjetër, si bëhet papritur “moral” kur vjen nga podiumi juaj?
Këtu argumenti bie në kundërshtim me vetveten.
Këtu problemi nuk është Islami – është islamizmi politik
Dua të jem e qartë.
Unë nuk kam konflikt me besimtarët islamë.
Nuk kam konflikt me fenë.
Besimi është çështje ndërgjegjeje dhe duhet respektuar.
Por islamizmi politik është diçka tjetër.
Ai fillon kur feja nuk mbetet më marrëdhënie mes njeriut dhe Zotit, por kthehet në projekt për mënyrën se si duhet të organizohet shoqëria, familja, gruaja, arsimi, kultura dhe politika.
Dhe aty unë kam të drejtë të kundërshtoj.
Sepse kur një ideologji fillon t’i tregojë gruas se sa duhet të nënshtrohet, burrit sa gra mund të ketë, vajzës si duhet të jetojë dhe shoqërisë çfarë modeli familjar duhet të pranojë, atëherë kemi kaluar nga besimi te pushteti.
Besimi është e drejtë.
Ideologjia politike është çështje publike dhe mund të kritikohet.
Familja shqiptare nuk është laborator për ideologji të importuara
Familja shqiptare ka qenë një nga vendet ku është ruajtur gjuha.
Emri.
Kujtesa.
Kënga.
Historia.
Tradita.
Përkatësia.
Nuk them se familja jonë ka qenë gjithmonë ideale. Ka pasur patriarkalizëm, padrejtësi dhe pabarazi që duhet t’i kapërcejmë.
Por zgjidhja nuk është të importojmë modele edhe më regresive dhe pastaj t’i shpallim “kthim te morali”.
Shoqëria nuk ndryshohet vetëm me ushtri.
Mund të ndryshohet edhe duke i ndryshuar asaj mënyrën si e sheh gruan.
Duke i mësuar vajzës se bindja vlen më shumë se personaliteti.
Duke i mësuar burrit se privilegji i tij është i shenjtë.
Duke i thënë familjes se pabarazia është urdhër moral.
Pikërisht aty duhet të reagojmë.
Ku janë gratë e emancipuara?
Dhe këtu nuk i drejtohem vetëm Ikballe Hudutit.
I drejtohem grave të Kosovës dhe Shqipërisë.
Ku janë profesoreshat?
Juristet?
Shkrimtaret?
Gazetaret?
Mjeket?
Deputetet?
Aktivistet?
Organizatat që flasin për të drejtat e grave?
Pse duhet që reagimi të vijë vetëm pasi një deklaratë bëhet skandal televiziv?
Pse të mos ketë reagime institucionale?
Pse të mos u drejtohemi mekanizmave të barazisë gjinore?
Pse të mos hapin universitetet debate serioze mbi poligaminë, nënshtrimin, martesat e përkohshme dhe ndikimin e ideologjive fetaro-politike mbi të rinjtë?
Nuk kërkoj t’i mbyllet goja askujt.
Përkundrazi.
Le të flasë.
Por edhe ne do të flasim.
Liria e saj për të predikuar një ide nuk mund të nënkuptojë detyrimin tonë për ta pranuar pa kundërshtim.
Rasti nuk përfundon te deklaratat familjare
Figura publike e Huduti-Berishës ka pasur edhe episode shumë më serioze.
Në vitin 2020, ajo u arrestua pas deklaratave që lidhen me vrasjen e gjeneralit iranian Qasem Soleimani, në një çështje që autoritetet e Kosovës e trajtuan nën dyshimin për nxitje për kryerjen e veprave terroriste. Kjo është çështje institucionale dhe duhet dalluar nga një dënim i formës së prerë.
Në qershor 2026, Shqipëria e shpalli Huduti-Berishën person të padëshiruar për 15 vjet. Sipas vendimit të raportuar, masa u mbështet në vlerësime të institucioneve përgjegjëse se veprimtaria e saj mund të përbënte kërcënim për sigurinë kombëtare, rendin dhe sigurinë publike.
Ky është fakt institucional.
Dhe një fakt i tillë nuk mund të fshihet poshtë qilimit sikur të ishte një grindje televizive.
Por unë nuk do të bëj atë që kritikoj tek të tjerët: nuk do ta shpall “agjente” apo “bashkëpunëtore” të një shteti të huaj pa prova gjyqësore.
Përkundrazi, kërkoj që institucionet të sqarojnë çdo gjë që kërkon sqarim.
Sepse argumenti i fortë nuk ka nevojë për shpifje.
Ka nevojë për dokumente.
Gruaja shqiptare meriton një horizont tjetër
Unë dua një grua që lexon.
Që shkruan.
Që pikturon.
Që studion.
Që bëhet profesoreshë.
Që ndërton biznes.
Që krijon familje si partnere e barabartë.
Që nuk ndjen turp nga mendja e vet.
Që nuk i nënshtrohet askujt sepse dikush ia ka shitur nënshtrimin si virtyt.
Dua që vajza shqiptare të mësojë:
mos u bëj gruaja e dytë e dikujt; bëhu e para e vetvetes.
Ky është revolucioni që na duhet.
Jo hareme të modernizuara.
Jo kontrata të përkohshme intime.
Jo predikime që privilegjin mashkullor e mbështjellin me letër të shenjtë.
Fjala ime për Ikballe Huduti-Berishën
Zonja Huduti-Berisha,
ju keni të drejtë t’i mbroni bindjet tuaja.
Por edhe unë kam të drejtë t’i kundërshtoj ato.
Ju mund të flisni për poligaminë.
Unë do të flas për barazinë.
Ju mund të flisni për “martesën e përkohshme”.
Unë do të flas për dinjitetin që nuk ka afat.
Ju mund ta interpretoni moralin sipas bindjeve tuaja.
Unë do të them se morali që e zvogëlon gruan nuk më bind.
Dhe nuk kam nevojë t’ju fyej personalisht që ta them këtë fort.
Sepse ideja juaj është shumë më e lehtë për t’u rrëzuar me argument sesa me sharje.
Përfundimi: një komb nuk mbrohet vetëm në kufi
Kombet nuk humbin vetëm kur humbin territor.
Mund të humbin edhe kur humbin kujtesën.
Gjuhën.
Kulturën.
Besimin në barazinë njerëzore.
Respektin për gruan.
Dinjitetin e familjes.
Prandaj unë nuk e shoh këtë vetëm si debat mbi një martesë.
E shoh si debat mbi atë se çfarë shoqërie duam të ndërtojmë.
Unë zgjedh familjen me dinjitet.
Zgjedh gruan e emancipuar.
Zgjedh gjuhën shqipe.
Zgjedh kulturën tonë.
Zgjedh arsimin.
Zgjedh shtetin laik.
Zgjedh fenë e lirë, por jo instrumentalizimin politik të saj.
Dhe mbi të gjitha zgjedh një grua që nuk hesht kur dikush përpiqet t’i shesë prangat si stoli.
Sepse regresi bëhet i rrezikshëm pikërisht kur fillon të duket normal.
Ndërsa detyra jonë është ta njohim para se normaliteti të bëhet zakon.
Shkruan: Mirushe Musa-Zogaj – poete, veprimtare, grua e emancipuar dhe zë i vlerave kombëtare shqiptare.
