HISTORI NGA VITI SHKOLLR 1973/74 NË SHKOLLËN E MESME “BORA E RAMIZI” NË VITI
Haki Ibrahimi, Sherf Ibrahimi, dhe Feri Arifi, dhe e I-6 kujdestar klase e kishim Profesorin Kadri Osmanin, nga Prishtina. Pas mbylljes se Kadriut në burg, të dyten ditë në gazetën Rilindja lexuam që Prof. Kadri Osmani, ishte arrestuar nga policia e sigurimit Shtetnorë Jugosllav. Për ne ishte ky një lajm tronditës nga i cili lajm mbetëm disi të shtanguar, por jo nga frika, po nga urrejtja që kishim ndaj asaj policie famëkeqe dhe nga dhimbja e madhe e respekti i madh qe kishim për profesorin tonë Kadri Osmani, ku kishim vazhduar mësimin, dy ditë me radhë pa profesorin e Gjuhes Shqipe, i cili nuk erdhi që të mbaj orët mësimore në klasë. Kështu ditën e tretë, pasdite ne u muarem vesh në mes vete që Haki Ibrahimi, shoku ynë nga Debelldehu si nxënës nga ne që ishte pak sa me i rritur një vit me i madh se ne, të shkoi në Prishtinë te familja e profesorit Kadri Osmani, për të parë nga afër se çfar i ka ndodhur familjës së tijë. Ja pra se çka thot njeriu që ishte në Prishtinë:-Rrëfim i Haki Ibrahimit, mbi ndodhit e asaj pasdite!
Me të mbrritur në shtëpinë e Kadri Osmanit në Prishtinë, gruaja e tijë Shukrie Osmani, si një grua shumë fisnike dhe si grue e një burri të madh dhe një patrioti të paparë nga historia e kohes (me që ajo me njofte mirë) i cili e tregon ngjarjen në pika të shkurta, për tmerrin që kishte përjetuar familja e Kadriut, gjatë asj dite të burgosjes. Po ashtu, Hakiu, thot: Bashortja e Kadriut hapi dyertë për të parë edhe shkatrrimin apo demolimin që kishin bërë policia famëkeqe jugosllave për brenda shtëpisë së tyre. Tmerr, nuk ka kufi, bile thot Hakiu edhe sot tmerohem nga ajo që kam parë në shtëpijën e profesor Kadriut! Në oborr të shtëpisë se Kadriut, gjithçka ishte rrotulluar e bile me kujtohet e ka patur të ndërtuar edhe një WC me drrasa druri në oborr. Aty pash që edhe atë WC policia e kishte shkatrruar në tërsi, duke menduar se në vendin e asaj janë fshehur arhivat, aty kishin hapur një gropë të madhe, polica duke menduar që ndoshta edhe aty do të gjejnë ndonjë material të ilegslesë siç ishte Zeri Kosovës.
Para se me u larguar nga ajo pamje trishtuse, bashortja e Kadriut më tha: Haki, nuk është mirë që ti të gjendesh këtu, sepse ti je shumë i ri në moshë dhe me ndodh e me të arrestuar policia, atëherë ata të detyrojnë me treguar çdo gjë, edhe juve ju burgosin për punët në Viti, e ti ate që din patjeter ke me u tregu policive, kështu që i bënë keq edhe vetvetës edhe Kadriut. Kështu sa me përcolli bashortja e Kadriut, pa u larguar as 150 metra, nga shtëpia e Kadriut, më ndaluan dy veta me veshje civile. Njëri nga ta më pyeti! Pse ishe te ajo shtëpi atje ? Unë u përgjegja : E pyta atë gruan si si mundem me shkua te stacioni i autobusave, sepse e kam humbur rrugen. Sa interesant vazhdoi tjetri të me pyet: A je i këtuhit apo i kahit! U pergjegja: Jo nuk jam i këtuhit. Por pyetjen tjetër që me bëri ishte! Pse je ardhun në Prishtinë!? U përgjegja thot Hakiu: Nëna ime e ka një kusheri këtu profesor Rashit Alidemin, dhe ajo më ka derguar ta thrras profesorin Rashit, me vajtur te ne, se të dielen e kemi një gëzim familjar në famile!
Pas kësaj ata u binden se unë nuk isha i implikuar me Kadriun dhe më udhëzuan mirë se si shkohet te Stacioni i Autobusave, ashtu bash si e dijsha edhe une vet Stacionin e Autobusve. Kështu unë ika pa as të vetmen therr në këmb nga ata Udbashët.Në mbramje po sa arrita në Viti, ende pa vajtur të shokët në banes, sepse kisha vdekur nga uria, shkova te gjelltorja e Nexhatit, për me ngrën darkë. Hyra brenda edhe e porosita një Pasul pa mish dhe u ula. Aty kishte qenë edhe profesori Fazli Hajrizi, i cili pas pak më pyeti: O Haki, a ke dëgjuar që profesorin Kadri, e kanë burgosur? Unë u përgjegja: Po, profesori Fazli, edhe veç sa erdha nga familja e Kadriut, u çudit ai. Pasi më pyeti i trgova krejt nga ajo që kisha parë edhe që kisha dëgjuar te familja e prof.Kadri Osmanit. Ai profesori Fazli, iu drejtua bacit Nexhat, dhe i tha: Sjellja Hakiut, pasulin me mish edhe une e paguaj!
Në ndërkohë, deri sa une isha duke ngrënë, baca Nexhat, më solli një satljaç me një tullumb në te dhe më tha: Këtë ëmbëlsirë e ke nga unë-të bafshin mirë! Unë i friguar ende isha nga fjalet e bashortes se Kadriut e sidomos nga inspektoret qe e ruanin shtëpin e tij nga larg, po edhe sa e sa ushqim të haja nuk me bante mirë por ja që -nga ajo natë, profesorin Fazli, nuk e pata parë e që rastin që ta shof vetëm e pata pas disa vitesh, në dasmen e Enver Shaqirit, në fshatinë Tërpezë. Ndërsa sot plot njerz mburen me Prof.Kadriun, po qe as të dera shtëpis nuk kan guxuar të shkojnë, histori kjo sa guximtare po aq trishtuse.
Në njoftimin e saj, Teqeja e Detroit thotë se,”Me 26 Tetor, patëm mundësinë të bënim një vizitë zyrtare tek papa Françesku në Vatikan City. Kjo vizitë u bë falë një ftese nga Enti i Vatikanit që merret me marrëshëniet ndërfetare”. Sipas njoftimit, ftesa i ishte drejtuar Të ndershmit Dervish Eliton-it, udhëheqësit të Teqesë së Parë Bektashiane Shqiptare në Shtetet e Bashkuara të Amerikës.
Në njoftimin e Qendrës Bektashiane shqiptare në Detroit theksohet se ceremonia e vizitës në Vatikan ishte një burim shprese për të gjithë bektashinjtë anë e mbanë botës, por edhe një hap i parë pë[rpara në marrëdhëniet midis Vatikanit dhe Teqesë Bektashine në Amerikë.
Në deklaratë, thuhet më tej se ndër çeshtjet që u biseduan, ndër të tjera, midis përfaqsuesve të Bektashizmit shqiptaro-amerikan dhe zyrtarëve të Vatikanit, ishin të përbashkëtat që lidhin myslimanët dhe të krishterët.
Baba Rexhepi, themeluesi i Teqesës së parë Bektashiane Shqiptare në Shtetet e Bashkuara, 1954 – njëri prej burrave më të dalluar të komunitetit shqiptaro-amerikan dhe të mbarë Kombit
Dervishi Eliton citohet të ketë thenë gjatë takimit me Papa Framçeskun se, “Myslimanët dhe të Krishterët kanë më shumë gjëra të përbashkëta se sa ndryshime midis tyre dhe se janë të përbashkëtat ato mbi të cilat duhet të përqndrohemi.”
Në fund të njoftimit të Teqesë Bektashiane të Detroitit u nenvijua se takimi i përfaqësuesev të saj me Papa Françeskun dhe zrytarë të tjerë të Vatikanit, shënoi ngjarjen e parë nga programi në të ardhmen e ngjarjeve që ka në plan të organizoj Teqeja, me qëllim që të përhapë mesazhin e paqës, dashurisë, dhe respektit, anë e mbanë botës.
Dervishi Eliton citohet të ketë thenë gjatë takimit me Papa Framçeskun se, “Myslimanët dhe të Krishterët kanë më shumë gjëra të përbashkëta se sa ndryshime midis tyre dhe se janë të përbashkëtat ato mbi të cilat duhet të përqndrohemi.”
Në fund të njoftimit të Teqesë Bektashiane të Detroitit u nenvijua se takimi i përfaqësuesev të saj me Papa Françeskun dhe zrytarë të tjerë të Vatikanit, shënoi ngjarjen e parë nga programi në të ardhmen e ngjarjeve që ka në plan të organizoj Teqeja, me qëllim që të përhapë mesazhin e paqës, dashurisë, dhe respektit, anë e mbanë botës.
Baba Rexhepi, themeluesi i Teqesës së parë Bektashiane Shqiptare në Shtetet e Bashkuara, 1954 – njëri prej burrave më të dalluar të komunitetit shqiptaro-amerikan dhe të mbarë Kombit
The 26 October we got the great opportunity to make an official visit to the Pope Francis in the Vatican City , such an event was part of an official invitation from the department of interfaith relations of the Vatican to our beloved Dervish Eliton as leader of the First Albanian Bektashi Teqe in America.
It was a ceremony that not only gave hope to all bektashis around the world but also marked the first step to relations between the Vatican and the Bekashi Teqe in America. The main topics were the problem of irreligious sentiments and the common points about muslim and christians.
Some of the words Dervish Eliton share with the pope were:
“People have come to give more importance to materialism rather than spirituality. However, the same problem existed not only at the beginning of Islam, but also at the beginning of Christianity. Personally, I cannot accept that the world is going thorough this problem. Such claims are essentially expectations, perhaps secret desires, put forward by those who cannot accept themselves with their own values, hoping for help from conflicts and hostilities. As it is expressed in the Qur’an, human beings have been created and always pursue good and beautiful things. But sometimes, unintentionally or unconsciously, stones that he does not expect appear on his path . It is this generosity and beauty inherent in man’s own creation that encourages the man for a worldwide dialogue. I have full faith and hope that humanity, whose yeast is kneaded with goodness and beauty, will one day come to the line required and forced by this leaven. At the moment, I believe that humanity, tired of wars, conflicts, spilled blood, and persecutions, is ready for a universal dialogue and peace, and that the conjuncture is suitable for such a dialogue, and that for this blessed purpose, if we do not take a wrong step, we will be at a point of fate-equilibrium.”
Also the Pope emphasized that is very important that in hard times trust in God is the clue to overcome problems and that every battle in our lives have a purpose in our path that comes from God.
Finally our dear Dervish expressed that:
“Muslims and Christians have more things in common than differences and that we must focus on this similarities.”
This meeting marks the first of upcoming events planned by the teqe to spread the message of peace,love and respect trough the world.
Fidan Jupolli, je djalë i mirë dhe herë pas here di të thuash edhe diçka të zgjuar, por si ka mundësi të harrosh t’ia bësh mysafirit Milaim Zeka pyetjen vendimtare :
Pse Hashim Thaçi nënshkroi Asociacionin e Komunave Serbe në mes të ditës, pasi ne zbatuam një decentralizim total vetëvrasës mbi baza etnike, në kohën e tij dhe të Isait, në një vend që sipas planit të Ahtisarit supozohej të ishte multietnik?
Pse nuk i the Milaimit: pse gënjen se kishte një plan për shkëmbim të territorit në të cilin Kosova mjafton t’ia japë Serbisë Leposaviqin dhe dy komuna të tjera, për ta marrë Luginën e Preshevës, kur dihet saktësisht se Serbia më parë do t’ia hante mutin Putinit sesa ta pranonte atë plan.
Sikur të ekzistonte vërtetë një plan i tillë, pronto kamarila jo vetëm që do ta publikonte por do ta shpallte veten të pavdekshme dhe asnjë shqiptar normal nuk do të kishte asgjë kundër.
Dhe si është e mundur që Serbia vazhdimisht të refuzon gjithçka dhe të jetë më e suksesshme në politikën e jashtme se ne që pranojmë gjithçka?
Si ka mundësi që Milaimi ende flet për një Serbi kaq të fortë për shkak të Rusisë kur gjithë Perëndimi është i bashkuar kundër Rusisë.
Dhe si ka mundësi që ai të thotë se SHBA-ja i beson Vuçiqit dhjetë herë më shumë se të gjithë politikanëve tanë, dhe nga ana tjetër, nëse ai do të ishte kryeministër, do të firmoste gjithçka që amerikanët i vendosin në tryezë?
Si është e mundur që në fillim me të drejtë të thotë se amerikanët në kohën e Bekerit kanë përkrahur mbijetesën e Jugosllavisë, pastaj të supozojë se nuk do ta ndryshojnë qëndrimin për Asociacionin e Komunave Serbe dhe në fund të konstatojë se idiotë janë të gjitha ata që i quajtën Thaçin dhe Mustafën tradhtarë vetëm pse e firmosën këtë krijesë monstruoze.
Dhe më e keqja është: si mund ta quash Asociacionin krijesë monstruoze, ndërsa nënshkruesit e saj Thaçin dhe Mustafën patriotë ?
I dashur Fidan, pse të shërben ajo kokë dhe a ka tru apo mish të kalbur në të?
Se sa budallenj jemi ne njerëzit, dëshmon vetë fakti që e duam dhe e vlerësojmë më shumë dikë që stërvit muskujt në palestër, tund dhe përdredh belin, rrotullon dhe dridh të pasmet, godet një top me këmbë, vrapon pas tij si i çmendur dhe e shtrinë për toke një njeri të pafajshëm me një grusht të vetëm, se sa që e duam dhe e vlerësojmë mësuesin engjëllor që na mëson alfabetin, autorin e librit më të mirë që na ngushëllon shpirtin, shpikësin e teknologjisë më të mirë mjekësore që na shpëton jetën, zbuluesin e teknologjisë më të mirë të prodhimit që na lehtëson punën në fabrika dhe fusha, mjekun më të mirë që zbulon kura mrekullibërëse dhe trajtime të avancuara, ose ekologun më të shquar që zbulon pajisje filtrimi që mbrojnë mjedisin dhe organet tona të frymëmarrjes nga ndotja dhe helmimi.
Themi se e vlerësojmë këtë apo atë këngëtare sepse ka zë të mirë.
Dhe çfarë pastaj ?
A duhet t’ia hamë asaj mutin vetëm pse ka një zë të mirë?
Çdo bilbil i malit ka një zë dhjetë herë më të mirë dhe më të natyrshëm se ajo, por ne nuk i japim atij miliona dhe nuk e puthim në bythë.
Aq sa mendja e njeriut modern është shkatërruar nga ndikimi i antivlerave, po aq është shkatërruar edhe marrëdhënia natyrore midis vetë qenieve njerëzore dhe bimëve, kafshëve, natyrës e mjedisit.
Dhe si rezultat, është shkatërruar jo vetëm ekuilibri i të gjitha qenieve të gjalla, por edhe i natyrës që i rrethon.
Jetojmë në një kohë kur dashuria e madhe, e vërtetë dhe e natyrshme i përket së shkuarës, sepse ia ka lëshuar vendin dashurisë artificiale, të rreme, hipokrite dhe të llogaritur, që në thelb është një tallje me personin të cilit i themi “Të dua”.
Të dashur bashkatdhetarë të mi :
Ne nuk mund ta ndryshojmë të gjithë botën, sepse jemi shumë të vegjël dhe të paefektshëm si individë dhe si komb.
Por ne mund ta ndryshojmë qasjen tonë ndaj jetës, natyrës dhe universit, sepse së shpejti nuk do ta njohim jo vetëm veten tonë dhe njëri-tjetrin, por as kuptimin e ardhjes sonë në këtë botë.
Dikur mezi i ngopnim organet e tretjes, por dinim të ngopnim edhe veten edhe njëri-tjetrin me respekt dhe dashuri të sinqertë e të pafundme.
Dhe ky ishte sekreti i lumturisë sonë.
Sot, organet tona të tretjes janë plot me gjithçka, por shpirtrat dhe zemrat tona janë të uritura për dashuri dhe respekt të sinqertë.
Dhe ne u bëmë të tillë vetëm për shkak të lakmisë së pangopur materiale që vrau njeriun brenda nesh dhe zgjoi bishën.
Pra, a është kaq e vështirë t’i kthehemi trashëgimisë sonë të pasur historike dhe kulturore që na dallonte nga të gjithë kombet përreth në kuptimin më fisnik dhe më njerëzor të fjalës?
Le ta bëjmë këtë sa nuk është vonë, sepse së shpejti do të gërditemi edhe nga vetetvetja edhe nga njëri-tjetri.
Te pakte ishin ata qe “guxonin” te mendonin te benin qendrese te armatosur dhe te qendronin me arme ne dore perballe nje shteti pushtues qe akoma, ne mendjen dhe syte e shumices, dukej i pathyeshem… Afrim Zhitija dhe Fahri Fazliu, si veprimtarë dhe drejtues tê LPK-së, kishte kohe qe, jo vetem mendonin, por e kishin marre vendimin dhe punonin nate e dite me Organizatën per perhapjen e idesë, besimit dhe bindjes se Kosova dhe viset e tjera te pushtuara shqiptare mund dhe do te çlirohen vetem me lufte te armatosur…
Se Ata tashme ishin te bindur ne percaktimin e tyre kombetar dhe atdhetar per lufte te armatosur çlirimtare dhe se Ata nuk ia kishin friken pushtuesit dhe forces se tij te madhe ushatarake e policore e provuan me qendresen e tyre te armatosur me 2 nentor 1989, ne Prishtine… Qendresa e Tyre e armatosur, guximi, trimeria dhe heroizmi i Tyre i dha zemer, i dha shprese dhe guxim popullit shqiptar per t’u organizuar dhe perballur me arme ne dore me pushtuesit e tokave te Shqiperise, nga njera ane, kurse ua mbolli friken, i dekurajoi dhe i tmerroi pushtuesit dhe tradhtaret (sahanlepiresit), nga ana tjeter.
Frika dhe tmerri per pushtuesin behej edhe me i madh kur e dinin se keta dy Heronj ishin anetare dhe drejtuese te nje organizate atdhetare ilegale, siç ishte LPK-ja, e cila, e mbeshtetur fuqishem edhe nga pjesa e lire e kombit shqiptar, themeloi dhe drejtoi UÇK-ne dhe Luften Antipushtuese Çlirimtare te pjeses se pushtuart popullit shqiptar. Qartesia e Tyre politike dhe atdhetare, guximi dhe trimeria, qendresa, heroizmi dhe renia e Tyre u bene shembull dhe burim i pashterrshem frymezimi, mobilizimi, heroizmi dhe qendrese gjate muajve dhe viteve qe pasuan…
Ata dhe te gjithe te renet per LIRI jane dhe do te jene shembull dhe burim i perjetshem frymezimi per rinine shqiptare, per atdhedashurine e saj dhe per (ri)bashkimin e Shqiperise dhe te kombit shqiptar ne nje shtet te vetem… Nder dhe lavdi e perjeteshme per jeten, vepren, qendresen dhe heroizmin e Tyre!
I perjtshem kujtimi per keta dy Heronj te LËVIZJES dhe të kombit shqiptar!
I PËRJETSHËM KUJTIMI DHE NDERIMI, E PËRJETSHME LAVDIA PËR HERONJTË E LËVIZJES DHE TË SHQIPËRISË: AFRIM ZHITIA E FAHRI FAZLIU!
“Të nxitur nga Nënë Tereza për vepra dashurie – bamirësie”
(30-vjetori i themelimit të MKSH në Lucern; 25-vjetori i vdekjes së Nënës Tereze)
Para 32 vitesh, në Pranverën e Madhe Shqiptare në Kosovë (1990), kanë ndodhur disa ngjarje tejet të rëndësishme, mendoj historike, së paku për kohën dhe për hapësirat tona. Tash në mënyrë retrospektive mund t’i kuptojmë dhe vlerësojmë më mirë dhe më saktë.
Pajtimi i gjaqeve, apo lufta kundër gjak- apo hak-marrjes, e cila s’ishte tjetër përpos vetëvrasjes, vëllavrasjes dhe së fundi edhe vrasjes,“drejtësi” arbitrare, tejet e egër dhe jonjerëzore, si pasojë e së kaluarës së rëndë nën sundimin e të tjerëve, mungesës së drejtësisë dhe shtetësisë, lirisht mund të themi edhe “kanceri” i shoqërisë shqiptare, në krye me Prof. Anton Çettën dhe bashkëpunëtorët e shumtë, mbi të gjitha rininë tone.
Themelimi i Shoqatës Humanitare Bamirëse të Kosovës “Nëna Tereze”, për ballafaqim me largime masovike prej punës, varfëri dhe diskriminim ndaj të gjithë atyre që nuk u gjunjëzuan para përndjekjeve dhe diktaturës së Serbisë, e cila kishte për qëllim largimin e shqiptarëve nga trojet tona, deri edhe përgjysmimin dhe shfarosjen, si dhe dorëzimin dhe manipulimin nëpërmjet papunësisë dhe varfërisë së skajshme. Janë themeluar në Kosovë 44 degë dhe 636 nëndegë, si dhe formimi i degëve gati në të gjitha shtetet e Evropës, në veçanti në Zvicër. Kemi pasur 7200 vullnetarë për grumbullimin dhe shpërndarjen e ndihmave; 58 donatorë ndërkombëtar. Gjatë Luftës mars–qershor 1999 janë ndihmuar mbi 900.000 persona. Shpirt dhe zemër e kësaj lëvizjeje bamirëse pothuaj unike ishte prof. Jak Mita dhe bashkëpunëtorët. [i]
Krijimi i sistemit paralel shkollor i quajtur “Motrat Qiriazi”, si luftë kundër analfabetizmit, që kishte për qëllim fisnik ruajtjen dhe kultivimin e gjuhës, traditës, kulturës dhe shkollës shqip, si parakusht për identitetin dhe personalitetin tonë.
Krijimi i sistemit paralel në shëndetësi, për ta mbrojtun jetën njerëzore në çdo kusht dhe rrethanë me shërbime shëndetësore falas, me kujdes, përkushtim dhe dashuri vëllazërore, në krye me të ndjerin Dr. Gani Demollin dhe bashkëpunëtorët e tij.
Në këto lëvizje madhështore protagonist ishte POPULLI SHQIPTAR NË KOSOVË, por edhe mërgata jonë, sidomos ju në Zvicër, që me mençuri, urti dhe dashuri tejkalonte çdo kufizim, paragjykim, rrezikim, me takime, afrime dhe bashkime shembullore për t’i dëshmuar vlerat dhe virtytet e lashta dhe aktuale. Vëllazërisht dhe bashkërisht i përballuam të gjitha: skamjen, dhunën, heqjen e autonomisë së Kosovës, rrahjet, burgimet, vrasjet, dhe ia dolëm jo vetëm të mbijetojmë, por të përforcohemi dhe të bashkohemi pa kurrfarë dallimi, si një trup i vetëm me shumë gjymtyrë. Kështu u krijua ndjenja e përkatësisë së përbashkët, ndjenja e bamirësisisë dhe solidaritetit, duke vërtetuar thënien e moçme shqiptare: “Nëse dëshiron t’i ndihmosh vetvetes, atëherë ndihmoju të tjerëve, sepse kështu do të ndihmojë Zoti dhe të tjerët”.
Ndodhi mrekullia e bashkimit dhe bashkëpunimit: u falen 1275 gjaqe botërisht vetëm deri më 1 maj 1990, duke mposhtur urrejtjen, përçarjet, vrasjet me ndërrimin rrënjësor të botëkuptimit dhe të veprimit. Armiqësia u shndërrua në miqësi, vdekja në jetë, urrejtja në falje, miqësi dhe në dashuri.
Popullata ishte pa punë, pa ligj dhe mbrojtje, pa asgjë, e anësuar, e përbuzur dhe e përjashtuar prej sistemit politik dhe shoqëror. Atëherë gjetëm fuqi dhe mënyrë për t’iu kthye vetvetes dhe të vërtetës duke kuptuar se të gjithë gjendemi para sfidave vendimtare, ose do të jetë mirë për të gjithë ose për askënd.
Nëpërmjet SHHB “Nëna Tereze” e gjetëm damarin e bujarisë dhe të bamirësisë shekullore ilire, arbërore dhe shqiptare, e mishëruam Nënën tonë Tereze në mendje dhe në zemër të çdo njeriut me përbetimin tonë fisnik dhe profetik: “As të fikur as te koritur!”.
Dhe kështu garuam për ta kuptuar, përkrahur ndihmuar, dhe dashur njëri-tjetrin deri te flijimi dhe dhurimi i skajshëm për shpëtim, liri dhe demokraci.
Jetuam dhe mbijetuam çdo gjë, duke iu falënderuar Provanisë Hyjnore, bamirësisë vëllazërore gjithshqiptare dhe ndërkombëtare, siç thonte i ndjeri Imzot Nikë Prela, sepse “provuam çdo gjë përpos varrit.”
Kjo vetëdije, kjo histori, ky aktualitet na ka mbajtur gjithnjë të bashkuar dhe të vëllazëruar për të tashmen dhe për ardhmërinë tonë.
Manifestimi dhe kremtimi i sotshëm në Misionin Katolik Shqiptar në Lucern është vetëm një përkujtim i thjeshtë, në stilin e Nënës Tereze, i zbehtë dhe gjithëpërfshirës i asaj që ndodhi ndër ne dhe me ne, mrekullia e urtisë, frymëzimi i dashurisë dhe vëllazërisë, bashkëpunimit dhe guximit në të mirë dhe në dobi të të gjithëve.
Bamirësia s’ka nevojë për lavdi, për reklamë, për mirënjohje, për falënderime, sepse ajo lind nga zemra dhe iu dhurohet zemrave, atyre që ishin dhe janë ende të kërcënuar dhe të rrezikuar. Bamirësia, nderimi dhe dashuria është BORXHI më i madh jetësor për çdo njeri, të cilin është tejet vështirë ta lajmë në këtë jetë dhe botë.
Bëmë atë çka ditëm dhe mundem. Këtë le ta vlerësojë Zoti dhe populli. Për ne vlen motoja latine: “SERVIRE EST REGNARE” – të shërbesh domethënë të mbretërosh. Ne patëm këtë privilegj që të jemi afër popullit të kërcënuar dhe të rrezikuar, dhe ndamë me të jo vetëm kafshatën e gojës, por çdo gjë, veçmas dhembjen dhe pikëllimin e zemrës. E kur jemi së bashku në të vështira, kjo na përgatit që të jemi të tillë edhe në të mira.
Diktaturës ditëm t’i përgjigjemi me strategjinë paqësore jodhunore gandiane, edhe më mirë të themi tereziane, në krye me Presidentin historik dhe të parë të Kosovës, dr. Ibrahim Rugovën, me solidaritet të pashoq në bamirësi, me pajtimet e gjaqeve, me krijimin e sistemeve paralele shkollore dhe shëndetësore, kur qe nevoja edhe me luftën tonë të lavdishme të UÇK-së.
Tani prapë, si gjithmonë, na duhet ndihma e Zotit, përkrahja e bashkësisë ndërkombëtare, mbi të gjitha bashkimi dhe vëllazërimi ynë, për sfidat dhe sprovat e reja tejet të rëndësishme, për krijimin dhe kultivimin e kulturës së jetës dhe qytetërimin e dashurisë.
Me Nënën Tereze e kemi gjetur letërnjoftimin apo pasaportën tonë për ne dhe për botën. Rruga drejt lirisë së plotë dhe pavarësisë kërkon prej nesh gjithnjë flijim dhe dhurim, punë dhe përgjegjësi, bashkërenditje dhe bashkëpunim, së pari mes nesh, pastaj edhe me të tjerët.
Falënderoj të gjithë bashkëpunëtorët tanë, e të tillë ishim pothuaj të gjithë, ne mënyra dhe rrethana të ndryshme, sepse kështu e kemi dhënë “pjesën më të mirë të vetvetes”, siç thotë Nënsa Tereze, me veprimtari dhe krijimtari mirësie dhe bamirësie, duke “lavruar” ndërgjegjet tona me djersë, mund, lotë dhe gjak, duke mbjellur farën e të mirës, të drejtës, të vërtetës të jetës, të paqes dhe të dashurisë.
Ky “investim” në njeriun dhe për njeriun kurrë s’mund të jetë i kotë, gjithmonë jep fryte, sepse dashuria dhe vëllazëria është pema e çdo stine, moshe, gjinie, për të cilën të gjithë kemi nevojë. “Dashuria është përgjigjja më e mirë e jetës”, thotë Erich Frommi.
Le t’na përcjellë nga qielli Shën Nëna jonë Tereze, që edhe ne gjurmave të saja të shkojmë, atë ta duam dhe ta nderojmë, vetveten mos ta njollosim dhe robërojmë, por ta përparojmë dhe shpëtojmë me vepra mirësie, flijimi, dhurimi dhe dashurie.
Dashuria nuk bën mrekulli, ajo është gjithnjë mrekulli, këtë e kemi sprovuar dhe dëshmuar të gjithë ne.
Porositë përmbledhëse të Nënës Tereze për ne janë: “Pa dashuri dhe flijim jeta s’ka kuptim”; “Vepra të vogla me dashuri të madhe”; “Vetëm dashuria do ta shpëtojë botën”.
Pjesëmarrës të dashur dhe të nderuar, vëllezër dhe motra, me SHHB të Kosovës “Nëna Tereze”, ne iu përgjgjëm sfidave të kohës së errët dhe shumë të rrezikshme, gejtëm Dritën dhe frymëzimin tonë për vepra mirësie dhe dashurie:
sepse ne shqiptarët kishim të drejtë vetëm në heshtje, në vuajtje, në nënshtri dhe shkatërrim;
Ajo ishte dhe është frymëzimi dhe përcaktimi ynë largpamës dhe profetik nëpërmjet veprës dhe jetës së Nënës Tereze edhe ne e gjetëm rrugën e shpëtimit me bamirësi, bujari dhe solidaritetit;
“Dëshiroj që dashnin në vepër ta kallxoni për njeriun nevojtar.” Me këto fjalë, shkrimin dhe nënshkrimin e saj, ajo në një mënyrë na dha pëlqimin të jetojmë dhe të veprojmë në stilin e saj.
“As të fikur, as të koritur” ishtë përbetimi ynë, që mendoj, falë Zotit, Popullit tonë, miqve dhe bamirësve ndërkombëtar, plotësish ia kemi arritur.
Pa Pranverën e madhe dhe të bekuar 1990: Pajtimet e Gjaqeve, SHHB të Kosovës “Nëna Tereze”, sistemin paralel shkollor dhe shëndetësor, parakushte për strategjinë tonë paqësore jodhunore, gandiane – tereziane, në krye me Presidentin tonë historik, Dr. Ibrahim Rugovën, si dhe luftën e lavdishme të UÇK-së, ne ende do të ishin në terr, në robëri dhe në skllavëri.
Tash, si atëherë, ndoshta edhe më tepër, na duhen ide, ideale, vlera dhe virtyte, për t’u frymëzuar dhe motivuar për sfida dhe rrethana të reja. Shën Nënën Tereze, për botën mbarë, veçmas për ne Shqiptarët, është koha që ta njohim, pranojmë, ta duam, ta mishërojmë, përvetësojmë – imitojmë, mbi të gjitha t’i lutemi saj, për të na mbrojtur prej “diktatorëve” modern: materializmit, hedonizmit, konsumizmit, relativizmit dhe ateizmit praktik…
Nëpërmjet Misioneve Katolike Shqiptare në Zvicër, por edhe gjetiu në Evropë dhe SHBA-a, Kanadë, ne ofrojmë dhe mundësojmë ruajtjen e fesë, ngjalljen e shpresës, mbi të gjitha ndezjen e dashurisë, në stilin e Nënës, Tereze, për Zotin – Dashuri si dhe Vëllain apo Motrën – Njeri.
Shkallët e vlerave dhe virtyteteve të Shën Nënës Tereze tashmë janë të njohura: Çdo njeri është njeri- si unë dhe si ti; Çdo njeri është Vëlla apo motër, si unë dhe ti; Çdo njeri është vetë Jezusi, si jam unë dhe si je ti.
Nëse i njohim, i pranojmë, zbatojmë dhe dëshmojmë këto tri shkallë: Njeri-Vëlla apo Motër, vetë Jezusi, atëherë vërtet ne jemi bij dhe bija shpirtërore të Shën Nënës Tereze.
Urime dhe përgëzime vëllazërore për 30 – vjetorin e Misionit tonë në Lucern!
Rrapa: Festivali pati interes shumë të lartë, do të rikthejmë kulturën e ngjarjeve Live
Jeta kulturore në Shqipëri ka nevojë për shumë vëmendje dhe investim, nga pushteti vendor, qoftë për atëçka sjell në publik, por edhe për shpalosjen dhe zhvillimin e talenteve në muzikë, poezi, kinematografi, etj. Publiku shqiptar ka më shumë nevojë të ndjekë ngjarje kulturore për edukimin dhe disiplinimin e brezave të rinj, sesa të shohin ngjarje makabre nga më të shëmtuarat që përcjell çdo ditë kroniza e zezë e lajmeve, duke u bërë një shembull i keq për shumë të tjerë. Ajo qëështë për t’u vlerësuar dhe nënvizuar është se si një emigrant, i cili punon dhe vetësakrifikohet në një vend të huaj, sjell projekte kulturore dhe humanitare për Shqipërinë, duke mos harruar vendin e origjinës. Etleva Rrapa, e cila prej 23 vitesh jeton dhe punon në Itali, është organizatorja e Festivalit “Mikrofoni i Artë, Vaçe Zela”, në Lushnje. Ajo, së bashku me kreun e Shoqatës Kulturore në Mbështetje të Grupeve Vulnerable, z.Adriatik Gega, pas një pune disa mujore, arritën të realizojnë “Mikrofonin e Artë, Vaçe Zela”, ngjarje e cila i kaloi të gjitha pritshmëritë. Kjo ngjarje kulturore pati për qëllim rizgjimin e figurave madhështore si Vaçe Zela, dhe do të thotë më shumë investim në kulturë. Etleva Rrapa rrëfen se biletat e festivalit u shitën të gjitha, duke shtuar se kjo do të bëhet një kulturë duke sjellë të tjera aktivitete të ngjashme. Në këtë festival, nën tingujt e muzikës së këngëtares së madhe, Vaçe Zela, ishin të pranishëm figura të ndryshme, ndërkombëtarë, kryetarja e Bashkisë Lushnje, Eriselda Sefa, deputetja e Parlamentit, Lindita Buxheli, etj. E veçanta është se mori pjesë edhe vajza e Vaçes, Irma, e cila kishte ardhur posaçërisht nga Zvicra, për të nderuar figurën e nënës së saj. Etleva Rrapa është organizatore e shumë projekteve të tjera kulturore dhe humanitare. Ajo, me organizatorë të tjerë, u ka ardhur në ndihmë jetimëve, familjeve me probleme ekonomike, moshave të treta, etj, me veshëmbathje, ushqime, batanije, e cdo gjë tjetër të nevojshme.
–Është për t’u përshëndetur dhe vlerësuar që emigrantët shqiptarë jo vetëm punojnë për të arritur sukseset e tyre, por japin kontribut të vyer nga vetja, në realizimin e projekteve kulturore, humanitare, edhe me karakter politik për Shqipërinë, duke mos e harruar vendin e tyre. Ju jeni një nga organizatoret e eventit “Mikrofoni i Artë, Vaçe Zela”, në Lushnje, në bashkëpunim me Shoqatën Kulturore në Mbështetje të Grupeve Vulnerable. Si lindi ideja e organizimit të kësaj ngjarje kulturore, dhe si u prit nga publiku i dashur i Lushnjes?
Festivali kulturor humanitar, “Mikrofoni i Artë, Vaçe Zela”, lindi në muajin Maj, ku u përpoqa të gjej një ide origjinale e të drejtpërdrejt për publikun. Unë, bashkë me z.Adriatik Gega menduam se i kemi mrekullitë në qytet; mjafton t’i vlerësojmë, të mos i harrojmë, e ku më mirë se nëpërmjet një festivali live dedikuar fëmijëve nga mosha 5-15 vjeç, nga të gjitha trevat shqiptare e jashtë. Mund ta përmbledh me shumë fjalë si e priti publiku, por do të cilësoja që publiku bëri sold out, pasi edhe në këmbë qëndruan. Publiku qau e duartrokiti fëmijët, dhe, deri në orët e vona pas festivalit, njerëzit nëpër rrugë këndonin, ndalonin e emocionoheshin nën tingujt e Vaçe Zelës.
-A i arriti pritshmëritë tuaja ky event, dhe çfarë emocionesh morët mbrapsht ju si organizatore?
Pas një pune disa mujore, festivali kaloi çdo pritshmëri dhe, une, si organizatore, bashkë me z.Adriatik Gega morëm emocione të papara. Shumë fëmijë konkurrues qanin në skenë, ndërsa unë i mbështillja në përqafime e u jepja prapë mikrofonin nga e para. Artistët e vegjël kënduan edhe ulur në gjumë në skenë, kërcyen, duartrokitën e bënë tifo për shokët, ndërsa salla e teatrit u ndez nga drita e telefonave, parrullat me emra të konkurruesve e me gjyshet, prindrit e shokët e shkollave, që këndonin çdo këngë. Kjo ngjarje kulturore solli rizgjimin e dëshirës për t’iu rikthyer kulturës live larg gjërave të montuara më parë në tavolinë.
-Cilat ishin çmimet që u ndanë pas eventit, dhe si u pritën nga pjesëmarrësit?
U ndane tri çmime të para e tri speciale. Fëmijët i pritën me emocion çmimet; ne u dhamëçertificatë pjesëmarrje, fëmijëve të edicionit të parë. Shpresoj që të sjellim aktivitete të tjera, të cilat do të jenë të hapura për grupet vulnerable, por edhe në përfshirjen e çdo shtrese të shoqërisë.
-Ju znj.Etleva jeni organizatore e shumë projekteve të tjera me karakter humanitar për të mbështetur shtresat në nevojë. A do të sillni projekte të tjera të ngjashme, që do të ndikonin pozitivisht në jetën kulturore të qytetarëve shqiptarë, por do të ishin dobiprurëse edhe për grupet vulnerable në shoqërinë tonë? Sa herë në vit organizohen projekte të tilla, dhe, konkretisht, ku konsiston ndihma juaj? Cilat janë ato shtresa që ju u gjendeni më pranë?
Shoqata, të cilën unë e përfaqësoj në Pistoia Italy, punon gjatë gjithë vitit në projekte që nga ndihmat ushqimore, veshje, mbathje, mjete shkollore, asistenca ligjore e psikologjike, nëpërmjet anëtarëve e profesionistëve që ka bordi drejtues. Më pranë u gjendemi fëmijëve jetimë e me vështirësi ekonomike, por edhe shtresës së tretë, të cilët kanë nevoja në ushqime, karroca, panolina etj. Unë mbuloj shpesh miniprojekte humanitare që donatorët e huaj e shqiptarë japin për njerëzit në nevojë, ku çdo gjë bëhet në mënyrë transparente.
-Projekte të tilla humanitare, për të ndihmuar sadopak jetimët, moshat e treta, familjet në nevojë, janë për t’u vlerësuar, por një individ në nevojë nuk do të mjaftohej me një batanije gjithë vitin. A keni menduar që me politikat tuaja të ndikoni në pushtetin vendor, që të hapen sa më shumë qendra sociale, apo të zhvillohen disa projekte në vit, që shtresat vulnerable të gjejnë mbështetje 365 ditë të vitit?
Ne shpresojmë që të ketë hapa përpara në hapjen e zhvillimit të qendrave për të mbrojtur çdo njeri në nevojë. Ka politika ekonomike që shteti shqiptar u ofron njerëzve në nevojë, por padyshim vështirësi ka kudo e duhet akoma punë nga çdo hallkë e sistemit ekonomik e politik.
-Ju keni qenë e ftuar në një ngjarje kulturore në Rrozhaje të Malit të Zi. Cili ishte qëllimi i këtij organizimi dhe çfarë solli te publiku?
Në muajin prill, unë isha e ftuar në Rozhaje të Malit të Zi, nga zoti Ali Daci, ku u organizua edicioni i 13-të, “Ora e Maleve”, me të ftuar nga shumë shtete, ku unë dërgova punën poetike të dy zonjave në emigrim, nga Londra, Alma Mehmeti, poete e prozatore, dhe Luanesha Rucaj, nga Kreta, Greqi. Ky event midis historisë, poezisë, kinematografisë, ekspozitës fotografike e muzikes tradicionale shqiptare ka synimin të mbajë gjallë kulturën e artin shqiptar, brenda e jashtë kufijve. E adhuroj Kosoven e forcën e shqiptarëve për mbijetesë.
-A u spikatën talente interesante, dhe cilat ishin çmimet që u ndanë?
Çmimet e ndara ishin për pjesëmarrësit nga Italia, Kosova, Gjermania, Austria, Mali i Zi, Shqipëria; ato nuk u dhanë vetëm për poezinë, por edhe në hulumtim, bashkëpunim, studime historike e humanizëm.
-Doja të ndalesha te Forumi i Mesdheut Albany-Italy, në Toskanë, i cili konsiston në bashkëpunimin me vendet e Mesdheut, në politikë, kulturë, shkencë, etj. Çfarë u diskutua konkretisht dhe çfarë u arrit në përfundim të këtij forumi?
Eventi i 25 qershorit solli për herë të parë një forum 360 gradë mbi politikën, emigrimin, biznesin, artin, kulturën, traditën dhe historinë e dhimbshme, por dhe me shpresa që bashkon brigjet e Mesdheut. Në këtë forum u prezantua për herë të parë Albanitaly Festival Internazionale dedikuar shqiptarëve brezit të dytë e të tretë, të cilët sot mbajnë vendin e parë si potencë ekonomike, të dytin, si komuniteti më i madh dhe një ndër realitetet e emigrimit që po ecën përpara edhe në art, sport e politikë. Shpresojmë që vitin që vjen ky forum të zhvillohet në Shqipëri. Nëçdo vend ka gjithmonë gjëra që duhen ndryshuar e përmirësuar, por në Shqipëri, njerëzit duhet të fillojnë të ndryshojnë idenë e punës e karrierës, idenë që jo çdo gjë duhet ta bëjë shteti apo kushëriri apo vëllai nga emigrimi. Ndersa shteti si kudo duhet të jetë më shumë shtete e më pak pushtet. Duhet të ndërtojnë së bashku të ardhmen, jo një ndërton e 10 shkatërrojnë.
-Ju keni realizuar Fashion Week për fëmijët me aftësi ndryshe. Çfarë solli kjo ngjarje?
Më 23 shtator, në Milano, u zhvillua GX Milano Fashion Wieek, ku për herë të parë, një vajzë, Elda Gjoni, 26 vjeçe, e lindur me paralize cerebrale infantile precizim diagnoza, sfiloi në pasarelë. Ishte një ide që ia prezantova zonjës Gentiana Dervishi. Fustani me flamurin shqiptar u ideua nga stilistë italianë, u qep në Shqipëri dhe vajza u shoqërua në sfilatë nga Miss Univers, Bolivia 2021. Ndihmuan në këtëëndërr të bukur z. Adriatik Gega, Antonio Gjonaj, Ada Guma hair stylist shqiptarë, directory official e make up dhe padyshim nga Gentiana.
-Ju keni 23 vite që jeni larguar nga Shqipëria në drejtim të Italisë. A keni një mesazh për klasën politike shqiptare sot?
Si qytetare e thjeshtë, unë do të thosha vetëm një mesazh për klasën politike: Ju jeni makina e një shteti, por mos harroni që populli është motorri i makinës e pa një popull të fortë, pa një motorr të fortë nuk mund të tërhiqet pesha e problemet e jetës!
Të enjten paradite më 18 mars të vitit 2004 isha i angazhuar si përkthyes në Gjykatën Administrative. Sapo më vuri re një gjykatës në korridor, u nis drejtë meje me hapa të shpejtë. E njihja më shumë se dhjetë vite; pat lexuar edhe Kanunin e Lekës, Kadarenë etj., dhe pat dhuruar 500 DM për Kosovën gjatë gjenocidit serb të vitit 99…
„E patë pogromin e djeshëm ndaj serbeve?“, më pyeti sapo u ndal para meje.
„Jo!“ i thashë duke e vështruar i hutuar. „Kur paska ndodhur?“
„Dje!“, tha ai.
Nuk pata lexuar ende gazetat. Televizion shikoj rrallë dhe u ndjeva i turpëruar pse nuk isha në korrent të ngjarjeve. Fundi i fundit bëhej fjalë për Kosovën, jo për ndonjë shtet të largët…
„Nipi im gjendet në kontingjentin gjerman për t’u siguruar paqen shqiptarëve, që dje i dogjën kishat!“, shtoi ai duke më parë drejtë e në sy dhe duke pritur përgjigjen, thua se edhe unë isha fajtor.
„Kjo është vepër e Shërbimit Sekret Serb!“, i thashë pa u menduar shumë. „Ato akte barbare janë kundër interesave tona. Ne nuk e luftojmë vetveten zoti M.“
Ai solli kokën në shenjë mospajtimi. I thashë se Kosova ka qenë gati një shekull nën pushtetin serb. Se Serbia ka riaktivizuar shqiptarët e vet, që i kanë shërbyer në katër breza…
„Pse ju lutem do të digjte Serbia kishat e veta?!“
„Për të shkatërruar imazhin tonë!“, i thashë unë aty për aty „Dhe, meqenëse ajo barbari na dëmton vetëm neve, atëherë kjo e zbulon edhe urdhërdhënësin, paguesin dhe natyrisht, kriminelët tanë apo viktimat tona me një patriotizëm folklorikë…“
Ai u largua pa u përshëndetur duke sjellë kokën majtas e djathtas. Atë gjykatës e kam takuar edhe disa herë, jo vetëm në Gjykatë, por edhe në rrugë. Gjithmonë kthente kokën në anën tjetër. Ndoshta u ndie i zhgënjyer, ndoshta u ndie i manipuluar prej meje, nuk e di. Shpesh patëm folur edhe për Nënë Terezën, për Rugovën, për luftën paqësore dhe sigurisht na kishte imagjinuar ndryshe nga ato imazhe që i kishte parë ai në televizor: me gurë e pishë. Një emaili ku përpiqesha t’i shpjegoj se ne nuk ishim të gjithë ajo turmë, nuk i është përgjigjur…
***
PS.: Në trazirat e vitit 2004 qenë vrarë 11 shqiptarë dhe 8 serb. Dhe, kudo janë përkapur serbet si viktimë. Ne kishin mijëra arsye për t’u ngritur kundër Serbisë, por jo kundër vetes. Me ndezjen e objekteve fetare, po përjashtonim vetveten nga Perëndimi gjersa Perëndimi na garantonte ekzistencën. Atë vit ka nisur rehabilitimi konkret i Serbisë. Atë vit ka nisur lufta efektive serbe kundër Kosovës. Ajo gjithnjë e më shumë kuptohej si viktimë. Në fillim vetëm nga partitë e djathta ekstreme në Europë.
Pas vendimit amerikan Kosova u shpall shtet i pavarur, por shteti ndërtohej mu si i shkonte për shtati Serbisë. Asgjë nuk funksiononte si duhej, pos ndarjes së tenderëve: gati çdo gjë ishte thjeshtë improvizim. Edhe administrata, edhe sistemi shëndetësor, edhe shkollat, edhe fakultetet, edhe akademia, edhe debatet nëpër tv. thjeshtë gati çdo gjë ishte improvizim mediokër, rural.
Madje edhe gjuha, edhe sjelljet e të ashtuquajturve intelektual. Çdo gjë mori tatëpjetën, rrokullimë e në theqafje amorale. Ky ishte deevolucioni. Ndoshta ata e donin shumë Kosovën, por me padijen e madhe, e dëmtuan shumë. Guxim nevojitej për luftë, dije duhej për të ndërtuar shtet. Ata e kishin të parën, por jo të dytën.
Pasoi vrasja e pilotëve amerikanë, pasoi vendi i parë me terroristë në Siri, propaganda kundër Perëndimit dhe mirënjohja Turqisë për çlirimin edhe pse vetëm dy për qind të sulmeve i kishe ndërmarrë ajo. Perëndimi brengosej.
Ai ishte në Kosovë dhe regjistronte drejtimin, që kishte marrë populli, që u ndihmua të çlirohet. Si pasojë e atyre devijimeve dhe shumë të tjerëve, që nuk janë përmendur këtu, dolën edhe politikanë të rinj në Europë, që nuk kuptonin më paraardhësit e tyre pse na kishin ndihmuar. Propaganda serbe jashtë është tepër e madhe, ne jemi tërhequr plotësisht.
Në ditën e fundit të muajit tetor (31 tetot 2022) dhe në ditën e parë të javës (e hënë) po e filloj me shkrua, me ”me emër të Zotit e me kâm` të marë”, me shpresë se puna do të më shkoj mirë e mbarë.
Që nga 1 tetori 2022 jam pensionist. Më nuk punoj me nxënës e mësues shqiptarë. Disa drejorë shkollash fillore, gjimnaze e të SFI (Svenska för invardrare, shqip ”suedishtja për të huaj”, për fillestarë, sapo të ardhurit në Suedi) më kanë shkruajtur se kur të kanë nevojë për zëvendësime (vikarie) duan që unë të punoj në ato shkolla, përsëri si mësues. Punova disa ditë por kisha një ndjenjë të çuditshme, më dukej sikur punoja për herë të parë ”me ditar në dorë”.
Edhe në Suedi, për mos me thënë çudi, është e mërzitshme kur të kërkosh punë sepse duhët grumbullua një krah dokumente, sikur ke fillua të punosh për herë të parë e ti dërgosh me postë elektronike që dorën në zemër, nuk kam shpresë so do ta mësohem me punua me kompjuter. Në lutje duhët tregua shkurt jetën, shkollimin dhe punën tënde (CV-e) dhe duhët skanua (fjalë e re që përdoret kur shkruan në kompjuter, term i ri) diplomat, dëshmitë e punës … dhe në fund të thirrin në intervistë. Intervista ose bidseda bëhet online (në internet) por për mua bënë përjashtim, shkova dhe u takova, fizikisht.
Brënda koridorit, para ashensorëve, në Rönnen, Rönnblomsgatan 6, ndërtesen ku kisha punua 5 vjet, aty ku e kishim drejtorinë, më priste një grua e re rreth të 35-tave me një trup mesatar, e hishme, simpatike dhe e shëndetshme si nuset shqiptare. Ajo dual nga dera e ashensorit dhe e drejtoi shikimin nga unë e me një buzëqeshje të lehtë:
-Sinan Kastrati?
-Po, unë jam dhe së bashku u ngjitëm në katin e shtatë.
Hymë në një dhomë të vogël dhe dhe më bëri me shenjë të ulëm, ballë.
– Josefin e kam emrin. Punoj si administratore në Rekryteringsenheten për shkollat fillore. Unë e dija kush është sepse kishim bisedua me telefon dhe me kishte shkruajtur disa herë në E-mailin tim.
Biseda me Josefin-ën, ishte paraparë 30 minuta por edhe ketu, Josefin-a bëri një përjashtim, e zgjati bisedën. Biseduam për arsimin, shkollën në Suedi e në Kosovë, përvojën time si mësues, për nxënësit, për librat shkollore, notimin etj. Pastaj ajo i shikoj disa nga karakteristikat e mia ku kisha punua dhe studjua. Ishte shumë e kënaqur me prezentimin tim, me bisedën dhe njohjën me mua për së afërmi, me takimin, për intervistën për punë me mua.
Ajo që nuk më pëlqeu ishte se Josefin kërkoj që ajo të bisedoj edhe me dy nga ish drejtorët ose (seksion)shefat e mi e të marrë mendimin e tyre për mua si puntor, referencat. Shefat e drejtorët nuk i kam pasur në qejf në Suedi e as në Kosovë. Ka qenë punë e mërzitshme dhe e mundimshme të flas e të humb kohën kot me byroktatë.
Pasi e kreva bisedën dhe u përshëndetëm, si dy miq zbrita dhe dola në asfalt. Akrepat e orës kishin ecur për 90 minuar e dielli kapërcente urën Öresundsbron dhe ecte ngadalë e i lodhur në drejtim të (krye)qytetit Köpenham (Kopenhagë).
Këthehesha për në banesën time.
Rrugës u ndala te Univerziteti i Malmös që nuk është larg Stacionit Kryesor të Trenit, të anijeve dhe Urave të Kanaleve të detit që lidhin pjesët tjera të qytetit të ri e modern me qytetin e vjetër …
Dielli nxente, sikur të ishte stina e verës, deri në 20 gradë nxehtë. Ditë e qetë. Nuk fryente erë fletët e pemëve rrinin në trungun e drunjëv e as flokët e krehura nuk rrinin të ngjitura në kokën që shumica e flokëve më kishin rënë e ato që kisha, më ishin zbardhur. Fletët e pemëve të vjeshtës e ato dekorative kishin mbushur rrugët anësore e shetitoret afër bregut të kanalit të detit. Duhej pasur kujdes se mund të rrëshqisje në fletë e të rrëxoheshe. Kjo vlen më shumë për mua që eci i shkujdeshëm si katundar Turjake e nuk shikoj fare përpara hundëve të mia. Në Kanal, kishin ardhur ardhur disa anije me vela, anije të vjetra por që ende përdorën për peshkim e lundrim për qef, në det të hapur, jo larg tokës, brenda Suedisë.
Ndërtesat e reja të fakulteteve të Univerzitetit të Tiranës, shkëlqenin nga drita e diellit. Ishte një pamje që për një moment mbeta i habitur, edhe pse i kisha pare dy herë në ditë kur shkoja e këthehesha nga puna e mendje më shkoi diku larg. Ika me mendje në Kosovë e në Shqipëri para ndërtesës së Fakultetit Filozofik të Prishtinës me oborrin e madh e me shumë pemë e barë që kishte dikur e tash ishte shëndrrrua në gërmadha sikur të ishte qytet ukrainas ku zhvillohen luftimet (Lufta në Ukrainë ka fillua më 24 shkurt 2022, kur Rusia e sulmoi ushtarakisht Ukrainën dhe pjesën lindore e jugore, bashkë me Krimenë, ia bashkoi Rusisë ….)
U ndala dhe bëra disa fotografi të pjesës së Univerzitetit dhe Urës, që në vitin 2004 urën e kishin pagëzua si UNIVERSITETSBRON 20024 ”Ura e Univerzitetit 2004”.
Dikur, edhe Prishtina kishte një lum të vogël, përrockë, ”Prishtevka”, por Komuna e Prishtinës e futi nën tokë shkaku se qytetarët i hudhnin mbeturinat, çka kishin për të humbur, edhe krevetät e ormanët, edhe pjesët e mishit, zorrë, veshkë e plancë, kryet të deleve e deshëve, ”kurbanë”.
Sa keq. Sot, Prishtina nuk ka tjetër lum pos një liqen artificial dhe ujë të Ibrit që nëse Serbia, hidhërohet, na ndalë.
Edhe në oborrin e bukur të Fakultetit Filozofik duan ta ndërtojnë një parkim nëntokërsor.
Shkova në banesë i lodhur e me kujtimet e trishta për univeriztetet, ambientin e natyrën tonë dhe natyrën e bukur, ambientin e pastër para univerzitetit në Malmö.
Sigurisht se lakmoja që edhe Kosova të kishte lumenj, det e kanale deti, parqe e parkingje, gjelbrim e më pak cement, beton e asfalyt por, thash me zemër të plasur:
Shyqyr që Kosova nuk ka det.
Kështu e fillova shkrimin me ”shyqyr që Kosova nuk ka det” se edhe ujin e kripën do të na pinin e hanin ish komandantë, pushtetarët e Kosovës e do të mbetej pasuli pa kripë.
Po a kemi shtet dhe çfarë …t shteti kemi kur Kosova paguan haraç e plaçkitet nga komandantët e ish ”luftës” e ministrave e deputeve serbë iu paguhen pagat pa shkua në punë?
Iu paguhet rryma e iu rezervohen vendet në parlament e në qeveri.
Shtet se jo mahi:
“900 mijë euro i morën pa shkuar në punë, kush janë personat që i gjeti auditori?”, Lajme Kosovare, By Rrezoni.E – July 6, 2022
“Nënkryetari i Kuvendit të Kosovës nga radhët e PDK-së, Enver Hoxhaj, me rastin e 23-vjetorit të themelimit të PDK-së, ka thënë se kjo parti është e lidhur ngushtë me çdo arritje dhe sfidë të Kosovës, sidomos me emrat e Hashim Thaçit dhe Kadri Veselit. “10 tetori 1999 nuk është një datë e zakonshme në kalendarin e historisë më të re të Kosovës. Është lindja e Partisë Demokratike e Kosovës, e formësuar nga sakrifica e popullit, paraprirëse e pavarësisë dhe shtetndërtimit. Është ngushtë e lidhur me çdo arritje dhe sfidë të Kosovës. PDK-ja është Kosova! PDK është vetë Hashim Thaçi, është vetë Kadri Veseli – themeluesit që e vazhdojnë edhe sot 23 vjet më vonë sakrificën e tyre për lirinë e Kosovës. Deri në kthimin e tyre, PDK-ja do të vazhdojë të përmbushë misionin e saj jo vetëm politik por edhe të arritjeve tona historike! Partia Demokratike e Kosovës asnjëherë nuk do të heq dorë për rikthimin e plotë si parti më madhe, si shpresa dhe besimi i vetëm pse ekzistojmë si parti!”, ka shkruar Hoxhaj në një postim të tij.”
”Kosova po paguan miliona euro për të akuzuarit, Rama propagandë në Hagë”, 5 pyetjet, May 11 2022
”Edhe 500 hektarë me ia fal Ramushit nuk bëhet asgjë-Jo tybe gja nuk bahet. Ty nja 600, Hashimit nja 700, Kadri Veseli nja 450, Sami Lushtakut 400, Remit 350 se boll i ka, Albinit 550 (u kanë njeri n’UÇK ), Jasharëve nja 1000 hektar, e do t’jerë komandantëve se si lamë krejt pa diçka, edhe na veç po t’ia q… atë nanë e po ecim se s’met kurgja k’tu për popull. Zatën Kosova nuk është sa Kina ! (n.h)”
“Tre gjykatës, vëllezërit e Hashim Thaçit dhe Enver Hoxhaj pronarë të villave të sekuestruara në Brezovicë“, Kosova Sot ONLINE
“Trajneri i xhudos, Driton Kuka, së bashku me Majlinda Kelmendin, kanë vizituar drejtuesit e Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës (UÇK), Hashim Thaçin, Kadri Veselin, Jakup Krasniqin dhe Rexhep Selimin, të cilët ndodhen në paraburgim në Hagë”.
“Tërnava u takua me babën e Thaçit, i tregoi për gjendjen e të birit që po mbahet në Hagë”, Gazeta Express, 07/10/2022 8:12
“Kryetari i Nismës Socialdemokrate, Fatmir Limaj ka thënë se kryeministri aktual, Albin Kurti nuk mund ta ndryshojë historinë. Ai ka thënë se çliruesit e Kosovës janë Hashim Thaci, Jakup Krasniqi, Kadri Veseli, Rexhep Selimi, Nasim Haradinaj, Hysni Gucati dhe ushtarët e UÇK-së.
Duke folur në Pressing të T7, Limaj ka thënë se disa mund të kenë komplekse për shkak se nuk kanë vepruar kur ka qenë kohë, duke aluduar në kohën e luftës së UÇK-së me Serbinë.
E kisha mendua ta titulloj edhe si:
“Lind një selim që (e merr) nxjerr (gjakun) tim” dhe të vazhdoj me “Lumturinë”, personazhin e ri, dhe çobanin turjakas.
Një tjetër ide që kisha, për shkak të krizës së përgjithshme do të ishte mire që Tërnava (Myftiu i Kosovës), Edi Rama, Topi e të tjerët, të shkojnë së bashku në vizitë të Hashimi dhe prindërit e Hashimit por mos ti harrojnë edhe ata të Rexhep Selimi e Nasim Haradinajt e për me kursye kohë e para, ta marrin k¨ngëtaren, Lindën e Vlorën e Ganën me defa.
Më mbetën, shpresoj për numrin tjetër me të rejat tjera, nga Kosova, Shqipëria e Suedia:
Grenell: “Mendoj se shumicës së amerikanëve po u mungon Hashim Thaçi”
INTERVISTA/ Bujar Bukoshi: ”Kosova është i vetmi vend në Ballkan, që nuk ka asnjë lider që i është fshehur drejtësisë… ”Tema, 30 TETOR 2022, 18:40. Shyqyr që iu paska çel goja Bujarit.
“Åkesson bjuds inte till Nobelfesten”
Sverigedemokraternas partiledare Jimmie Åkesson nobbas återigen från Nobelfestligheterna i Stockholm, uppger Nobelstiftelsen för TT. Alla andra partiledare är inbjudna.
Janë zhvilluar varietete kivi që rriten mirë në klimë të butë dhe i rezistojnë ngricave deri në 30 gradë. Prandaj, gjithnjë e më shumë kopshtarë po mbjellin kivi parcela shtëpiake. Koha me e mire për mbjelljen e kivit – pranverë dhe verë.
Mbjellja verore e aktinidisë përfshin hije të detyrueshme dhe lotim të bollshëm gjatë gjithë sezonit të rritjes. Por bimët që nuk kanë arritur moshën 3 vjeç mund të jenë mbjell në vjeshtë para fillimit të motit të ftohtë, zakonisht shtator-tetor. Është e rëndësishme që para ngricës kivi në fushe e hapur zuri rrënjë, atëherë fidani do të dimërojë mirë.
Kivit mbillen në atë mënyrë që deri në 10 bimët femërore përbënte të paktën 1 mashkull. Varietetet e Actinidia janë dioecious, domethënë nuk kanë nevojë për një pjalmues, ato rriten normalisht dhe japin fryte në një kopje të vetme.
Kivi është rritur në tokë acid. Toka e thatë balte nuk është e përshtatshme për aktinidi, por ujërat nëntokësore jo e dëshirueshme në afërsi të sistemit rrënjor. Ne kemi shkruar më parë për.
Kivi është një bimë e fuqishme, në pak vite Liana rritet deri në 20 m. Nga çdo shkurre kujdes të mirë gjatë periudhës së frytëzimit të plotë, merret një kulture deri në njëqind kilogramë. Prandaj, nuk ka asnjë mënyrë për të bërë pa mbështetje.
Mund të jetë një mur, një gardh, metal, struktura mbështetëse prej druri ose një kafaz të veçantë, belveder, pjergull. Gjëja kryesore është se mbështetja mund të përballojë peshën e degëve dhe frutave.
Mbjellja e kivit
Thellësia e gropave ose brazdave për fidanët e aktinidisë është bajoneta e një lopate. Gjerësia është 30 cm.
Në fund të gropës, derdhni një shtresë vermikuliti, gurë të grimcuar, tulla ose argjilë të zgjeruar, pasi bima nuk toleron ujë të qëndrueshëm.
Spërkateni fidanin me tokë pa shtypje.
Uji bujarisht.
Mulch me tallash.
Mbroni bimën me një shishe plastike prej 5 litrash ose rrjetë agrofibre.
Drejtoni 3 kunja udhëzuese rreth perimetrit të gropës. Mbi to do të gjurmohet kivi.
Distanca midis fidanëve mbahet në intervalin nga 1,5 deri në 2,5 m. Derisa bima të zërë rrënjë, ajo mbrojtur nga rrezet e diellit direkte. Për të siguruar zhvillimin e duhur të bimës, ajo mbillet në tokë pjellore me humus dhe hiri i drurit, dhe gjithashtu shtoni plehra minerale – superfosfati dhe nitrati i amonit. Nuk lejohet përdorimi i plehrave që përmbajnë klor për ushqimin e aktinidisë.
Kujdesi për Kivi
Sistemi rrënjor i kivit është sipërfaqësor, kështu që barërat e këqija dhe gërmimi i tokës rreth fidanit të kivit është shumë i padëshirueshëm. Mulçimi Rrethi afër rrjedhës së aktinidisë është i domosdoshëm!
Plehrat aplikohen më së miri në formë të lëngshme ose të shpërndara nën një shtresë mulch. Aktinidia jo tolerant ndaj thatësirës bimore. Për vitet e para, kivi i kopshtit ujitet rregullisht dhe me bollëk.
Varietetet e aktinidisë rezistente ndaj ngricave
Aktinidia kolomikta– varieteti më rezistent ndaj ngricave. Ajo rritet si një liana, e përdredhur rreth një mbështetëseje ose si një kaçubë e rrëgjuar.
Aktinidia argument ndryshon në përmasa të mëdha. Gjatësia e trungut të saj arrin 25 m.
Aktinidia poligamist– bima medicinale më e vlefshme. Për sa i përket përmbajtjes së vitaminës C, ajo është shumë më e lartë se bimët e njohura.
Karpate Straton Valentine – varietet i ri Kivi rezistent ndaj ngricave, i edukuar nga mbarështuesi ukrainas Heinrich Straton.
Lulëzim
Në prill – qershor (në varësi të varietetit), aktinidia mbulohet me lule kremoze të bardha ose rozë me një aromë të mrekullueshme. Lulëzimi i bollshëm zgjat 2-3 javë. Bimët femërore dhe mashkullore ndryshojnë në strukturën e tufë lulesh. Lulëzimet mashkullore karakterizohen nga prania e anterave të verdha (actinidia kolomikta dhe polygamum) dhe ngjyrës së zezë (argut).
Pjalmimi ndodh me ndihmën e erës, si dhe insekteve – grerëzave ose bletëve. Pjalmimi i varieteteve dioecious është i mundur vetëm nëse hardhitë mashkullore dhe femërore janë të së njëjtës varietet.
Pas përfundimit të lulëzimit lule femra formohet një vezore. Frutat mblidhen në gusht-shtator. Ata kanë një formë të zgjatur, të verdhë-jeshile ose të lehta ngjyrë portokalli dhe një aromë të këndshme ananasi. Lëkura e frutave është e lëmuar ose pubescent.
Formimi
Actinidia mund dhe duhet të formohet. Këtu janë disa opsione për palmetat liana. Formimi do të zgjasë disa vite.
veshje e sipërme
Plehrat aplikohen në tokë sipas një skeme të caktuar.
vjeshte:
humus – 2-3 kg / m²;
superfosfat – 40-50 g / sq.m;
kripë kaliumi – 10-15 g / sq.m.
pranverë: nitrat amonit – 20-30 g / sq.m
Në mot të nxehtë, bimët duhet të ujiten rregullisht. Shtresa e sipërme lirohet periodikisht, e përzier me tallash dhe torfe.
riprodhimi
Aktinidia përhapet prerje, fara dhe prerje rrënjë. Shumica mënyrë të shpejtë– Prerje me rrënjë. Në fillim të pranverës, para fillimit të rrjedhjes së farës, prerjet deri në 30 cm të gjata priten dhe vendosen në një substrat ushqyes për disa sytha. Më pas ujitet dhe mbulohet me polietileni.
Kur shfaqen 3 gjethe, bima gradualisht mësohet me jetën pa serë, dhe më pas nxirret në rrugë ose ballkon. Në gusht, një prerje e rrënjosur dhe e forcuar mund të mbillet në tokë të hapur.
Farat e kivit zhyten në ujë i nxehtë në ditë (në një termos). Mbillet në një thellësi prej 1 cm, sipër mund të spërkatet me rërë. Ata ndërtojnë një serë nga polietileni ose një kavanoz dhe e vendosin në një vend të ngrohtë dhe të ndritshëm për mbirje. Ne grumbullojmë durim – farat do të mbijnë në 3 muaj. Dhe frutat do të shfaqen më së miri në 6 vjet.
Përgatitja për dimër
Në vjeshtë, fidanet e paqëndrueshme hiqen, fidanet e rinj mbulohen me degë bredh ose torfe. Bimët e pjekura durojnë motin e dimrit pa strehë, të lidhura me kafaz. Sistemi rrënjor është i izoluar me kujdes me torfe ose humus.
Udhëzim
Ka dy mundësi rritjeje: nga një farë kivi e blerë në një dyqan, ose nga një çerdhe e blerë. Metoda e parë do t’ju lejojë të merrni një bimë, por nuk ka gjasa të merrni fruta prej saj. Kjo për faktin se kivi është tropikal, i cili është dioecious. Kjo do të thotë, ajo ka bimë mashkullore dhe femërore. Është shumë e vështirë të dallosh gjininë e një kacavjerrëse sipas luleve. Këtu ju duhet të jeni botanistë me përvojë. Por mund të ndodhë që të jeni me fat dhe nga ato që mbijnë të rriten bimë heteroseksuale. Është më mirë, sigurisht, të blini prerje të bimëve të kultivuara të rritura në klimën tuaj. Ata janë të garantuar të lulëzojnë dhe të japin fryte.
Le të fillojmë me farat. Zgjidhni frutat më të pjekura, kivi në dyqan. Ata duhet të jenë të njëtrajtshëm, të butë, pa të meta, me një fjalë, përfaqësuesit më të mirë të shumëllojshmërisë së tyre. Hiqni farat dhe hani tulin që të mos zhduket. Tani ato duhet të lahen dhe të thahen, duke u shtrirë në një shtresë letër higjienike. Më pas përgatisni rërë të sterilizuar (ndryshe nga toka, mund të zihet), përzieni dhe vendoseni në frigorifer në zonën e mishit të ftohur për disa javë për të shtresuar farat.
Pas dy javësh, farat me rërë duhet të derdhen me një zgjidhje rozë të permanganatit të kaliumit dhe të përzihen me tokë sterile. Steriliteti do të shmangë humbjen e fidaneve të rinj nga kërpudhat e mykut. Mund ta merrni tokën gati, të destinuar për hardhitë tropikale (passiflora) dhe ta mbani në një banjë uji për 2 orë. Pas kësaj, merrni një enë me vrima në fund, vendosni një shtresë të vogël dheu 4-5 cm dhe mbillni farat e kivit. I spërkasim me tokë dhe i vendosim në dritare në një vend të ngrohtë.
Farat e kivit mbijnë shpejt dhe shumë miqësisht. Tani gjëja kryesore është të mos lejoni që toka të thahet. Lagni farat nëpër tabaka.
Kur bimët të arrijnë 10-12 cm, do të jetë koha për t’i transplantuar në enë të veçanta, përndryshe ato do të ngadalësohen në zhvillim. Meqenëse rrënjët e kivit janë të vendosura në shtresën e sipërme të tokës, është më mirë të zgjidhni enë të gjera dhe të cekëta. Në verë nxirrni në ballkon, ose më mirë, çojini në dacha, le të fitojnë forcë. Këto hardhi frutash nuk e pëlqejnë vërtet diellin e ndritshëm, prandaj vendosini në hije të pjesshme.
Nëse zona juaj gjeografike ka një klimë të ngrohtë, atëherë mund të mbillni hardhi. Fidanët e kivit formojnë një trung dhe kurorë, si rrushi. Së pari, lihet një kërcell 60 cm i gjatë dhe prej tij formohet një kurorë me 4-5 degë skeletore, mbi të cilat do të rriten vazhdimisht të freskëta. Ajo do të duhet të korret gjatë gjithë sezonit të rritjes. Kivit janë shumë të dhënë pas lotimit dhe spërkatjes. Ata nuk sëmuren me asgjë, prandaj nuk kanë nevojë të spërkaten me solucione të ndryshme. Megjithatë, ata janë kërkues për plehra. Për sezonin 1, një bimë e rritur “ha” 100-120 kg pleh organik të kalbur. Por do t’ju kënaqë me fruta të shijshme. Mos harroni se kivi është dyqethor, ndaj mbillni një mashkull për 5-6 bimë femra. Nëse keni rritur shumë bimë mashkullore, atëherë mbi to mund të shartoni sytha nga ato femra, ato do të rriten dhe do të fillojnë të japin fryte.
Cilado mënyrë që të zgjidhni, çdo përvojë do të jetë e dobishme për ju. Kush e di, ndoshta duke filluar me kivi, do të mbillni një kopsht të vërtetë tropikal në shtëpi apo në vend?
shënim
Kivi liana mund të rritet me sukses si brenda (me ndriçim të mjaftueshëm) ashtu edhe jashtë. Bimët e pjekura mund të përballojnë deri në 15 gradë nën zero. Prandaj, për dimërim, ato mund të përkulen në tokë dhe të mbulohen me gjeth ose tallash, mund të gërmoni kivi dhe të fshiheni në bodrum deri në pranverë.
Për të rritur kivi në shtëpi, ju duhet të merrni manaferrat e pjekur, të zgjidhni farat prej tyre, t’i lani ato plotësisht nga mbetjet e pulpës dhe të shtresoni. Më tej, farat e përzgjedhura dhe të lara të kokrrave të kivit duhet të mbahen në rërë të lagësht për 2 deri në 3 javë, ndërsa temperatura duhet të ruhet në mënyrë që të mos bjerë nën +10 dhe të mos rritet më shumë se +20.
Mani është një pemë manit që mund të arrijë 15 deri në 35 metra lartësi. Atdheu është Azia Juglindore. Në vende të tjera, kjo bimë filloi të rritet shumë më vonë. Nëse doni ekzotikë në tuaj zonë periferike, përpiquni të rritni manat.
Bleni fidanë. Bima vjen në disa lloje, ndaj zgjidhni atë që dëshironi të shihni në vend. Fruti i manit të bardhë është i shijshëm dhe i ëmbël, si dhe ushqyes. Frutat e zeza janë të ëmbla dhe të tharta, me aromë dhe shije të këndshme. Dhe e kuqja praktikisht nuk rritet, pasi nuk është e përshtatshme për të ushqyer krimbat e mëndafshit. Por pavarësisht kësaj, frutat kanë shije të shkëlqyer.
Përgatitni një vend për mbjelljen e manit. Pema, në parim, është jo modeste, por rregulla të caktuara duhet respektuar. Gërmoni gropa rreth 60 centimetra të thella dhe një metër në diametër. Nëse dëshironi të mbillni disa bimë, mbani një distancë prej 5-6 metrash ndërmjet tyre. Përndryshe, ata do të fillojnë të rriten dobët, sepse lëndët ushqyese nga toka nuk do të jenë të mjaftueshme, edhe nëse plehrat aplikohen rregullisht.
Vendoseni fidanin në mënyrë të barabartë dhe spërkatni me tokë. Nëse toka juaj është varfëruar plotësisht, shtoni disa plehra minerale – ndiqni dozën në mënyrë që të mos shkatërroni bimën. Rekomanduar
Kivi rritet në rajone me klimë të ngrohtë tropikale. Ky frut është i dashur nga shumë njerëz për shijen e tij të mrekullueshme, e cila është njëkohësisht e ngjashme me luleshtrydhet, bananet, manaferrat dhe pjeprin. Rezulton se mund të rritet në vendin tonë. Le të shohim se si rriten këto fruta ekzotike dhe si janë të dobishme.
Fruti i kivit është vendas në Kinë, kjo është arsyeja pse nganjëherë quhet patëllxhan kinez. Actinidia kineze (lat. Actinidia chinensis) – ky është emri i saktë botanik i frutave. Actinidia rritet e egër në Azinë Juglindore. Në Lindjen e Largët të vendit tonë, ekzistojnë katër lloje të aktinidisë. Këto janë shkurre ose bimë drunore që kanë lastarë të ngjashëm me lianën.
Format e rritjes së egër kishin një madhësi të vogël dhe një peshë frutash prej rreth 30 gram, kështu që mbarështuesit filluan të mbarështonin varietete të reja me fruta të mëdha.
Histori moderne Fruti i kivit si një frut eksporti i dashur në të gjithë botën filloi në vitet 1960. Specialistët nga Zelanda e Re u interesuan për actinidia sinensis. Rezultati i punës së mundimshme ishin varietetet e aktinidisë me një peshë frutash deri në 100 gram, të cilat, për më tepër, dalloheshin nga një shije e përmirësuar. Fruti mori edhe emrin e ri në Zelandën e Re. Mbarështuesit e quajtën idenë e tyre kivi për shkak të ngjashmërisë me zogun e kivit, i cili është simboli kombëtar i vendit.
Sot, kultivarët e kivit rriten në shumë rajone tropikale të botës, por vendet kryesore eksportuese janë Kina, Zelanda e Re, Italia, Kili dhe Greqia.
Ky frut me vlerë mund të rritet edhe në vendin tonë. Tashmë sot, varietetet rezistente ndaj ngricave të aktinidisë rriten në plantacione eksperimentale në Dagestan dhe Territorin Krasnodar. Për më tepër, entuziastët nga shumë rajone të Rusisë Qendrore rritin me sukses kivi në oborret e tyre. Një tipar interesant i bimës është se praktikisht nuk preket nga dëmtuesit dhe sëmundjet, dhe gjithashtu nuk toleron doza të larta të plehrave. Kjo do të thotë se gjatë rritjes së tij, praktikisht nuk përdoren agrokimikë, gjë që mund të ndikojë negativisht në cilësinë përfundimtare të produktit. Mbarështuesit e konsiderojnë kultivimin e këtij fruti një zonë premtuese në frutikulturën dhe po punojnë në mënyrë aktive për ta futur atë në Rusi.
Kivi nuk është vetëm shumë i shijshëm, por edhe fruta të dobishme. Frutat përmbajnë një sasi të madhe të vitaminave dhe mineraleve. Nga 100 gramë kivi, mund të merrni një konsum ditor të vitaminës C dhe një sasi të madhe të vitaminës E të vlefshme. Kivi gjithashtu përmban vitamina B1, A, riboflavinë, niacinë dhe substanca biologjikisht aktive. Falë kësaj përbërje, frutat e kivit kanë një efekt tonik dhe stimulues në trup, duke përmirësuar funksionimin e sistemit kardiovaskular.
Kopshtarët kuriozë që janë të interesuar për gjithçka të re, të cilët nuk kanë frikë të eksperimentojnë në apartamentin e tyre dhe në vilën e tyre verore, mund të pyesin veten se si rritet kivi dhe a është e mundur të rritet ky frut i mrekullueshëm në klimën tonë ruse? Le të përpiqemi t’i përgjigjemi.
Kivi u kultivua vetëm njëqind vjet më parë nga Zelanda e Re Ellison, i cili e rriti dhe edukoi bimën nga farat e marra nga Kina. Bima u emërua pas zogut kivi të Zelandës së Re për shkak të ngjashmërisë së tyre sipërfaqësore.
Kivi është bërë shumë popullor për shkak të përmbajtjes së pasur të vitaminës C, sipas këtij treguesi, ai anashkalon mollët. Ai përfshin gjithashtu vitaminat A, E, B1, dhe lëngu i këtij fruti përmban acid kinik në të njëjtin vëllim si lëngu i limonit. Frutat e kivit janë një ilaç i mirë për të përmirësuar tretjen. Për faktin se kivi është i ulët në kalori dhe i pasur me substancave të dobishme, rekomandohen si produkt dietik. Besohet se përdorimi i këtij fruti kontribuon në parandalimin e kancerit.
Kopshtarët janë të interesuar se si rritet kivi, jo vetëm për shkak të tij vetitë medicinale. Bima praktikisht nuk është e ndjeshme ndaj sëmundjeve, dëmtuesit nuk e dëmtojnë atë. Gjatë mbarështimit, duhet të kihet parasysh se nuk i pëlqen plehrat minerale në doza të mëdha. Sistemi i saj rrënjor ndodhet në shtresën sipërfaqësore të tokës, e cila është e pasur me lëndë ushqyese. Kur mbillni kivi në tokë të hapur, është e nevojshme të zgjidhni një vend të mbrojtur nga era nga një vresht ose pemë frutore. prandaj është e nevojshme që për prodhimin e frutave të rriten individët femra dhe meshkuj. Tokat e pasura me humus dhe të ajrosura mirë kontribuojnë në rritjen e rendimentit të kivit. Kivi është shumë zgjedhës për ujitje. Uji është veçanërisht i nevojshëm gjatë periudhës së lulëzimit, në dy muajt e parë. Por në të njëjtën kohë, mbytja e tokës nuk duhet të lejohet, përndryshe bima mund të përjetojë
Ju mund të mbillni fidanë kivi në tokë të hapur. Në këtë rast, nuk mund ta ngjisni tokën në vrimë, sigurohuni që të hijeni bimën dhe ta ujisni mirë. Fidani në vitin e parë arrin 3 metra, nuk ka nevojë të trajtohet me pesticide. Në verë, bima ka nevojë për krasitje. Është e mundur të rritet kivi në shtëpi nga farat e marra nga frutat e bimës. Farat vendosen në një enë me rërë të lagur, vendosen në frigorifer për 2-3 javë. Pastaj ena duhet të vendoset në një dhomë të ngrohtë, të mbuluar me mbështjellës plastik ose xhami dhe farat duhet të mbijnë. Mbjellja e tyre bëhet më së miri në pranverë. Frutat shfaqen në tre deri në katër vjet.
Kopshtarët janë të shqetësuar për pyetjen se si rritet kivi kur temperatura bie? Bima i përket hardhive gjetherënëse. Mund të përballojë temperaturat nga -16 deri në -30°C. Në të njëjtën kohë, është i ndjeshëm ndaj ngricave. Prandaj, në klimën ruse rekomandohet të rritet kivi në tokë të mbrojtur, në serra pa ngrohje. Është e mundur të kultivohet një kulture në tokë të hapur, por më pas rendimenti zvogëlohet.
Bima është një liana, rritja e lastarëve të saj vazhdon gjatë gjithë sezonit të rritjes, kështu që kultivimi i kivit kërkon mbështetje. Ato mund të jenë një pjergull, kafaz, belveder. Pothuajse të gjitha lulet e kivit prodhojnë fruta pas pllenimit. Por madhësia e tyre varet nga sa fara vendosen. Meqenëse rrënjët e bimës shtrihen në shtresën e sipërme të tokës, ajo duhet të lirohet me kujdes në mënyrë që të mos dëmtojë sistemin rrënjor. Këshillohet që bima të ushqehet me forma sulfate të potasës dhe plehrave azotike.
Në Rusi, ka shumë kopshtarë që arrijnë të rritin këtë kulturë të dashur për nxehtësinë. Ata e kuptuan shkencën se si rritet kivi në disa rajone të vendit tonë: në Novocherkassk, në rajonin e Volgogradit, afër Moskës. Fruti, i cili rritet ekskluzivisht në Zelandën e Re, gradualisht është kthyer në një kulturë mjaft të zakonshme, e cila tashmë kultivohet në vende të ndryshme të botës.
A është e mundur të rritet një pemë kivi në kushtet e dhomës? Kopshtarë me përvojë pretendoni po! Për më tepër, edhe një fillestar mund të ngjitet në dritare bimë shtëpiake e cila do të japë fryte. Kultivimi i tij është mjaft i mundimshëm, por shumë e quajnë procesin magjepsës për këtë. Përshkrimi dhe udhëzimet e fotografive do t’ju ndihmojnë të kuptoni algoritmin.
Rritja e kivit në shtëpi: çfarë duhet të dini para mbjelljes
AT natyrën e egër Kivi kinez i patëllxhanëve, si mollët apo dardhat, është një frut i vogël 30 gram. Frutat e zakonshme me mish të mëdhenj nga 100 g dhe më të rënda u morën nga mbarështuesit e Zelandës së Re. Sot, frutat me shije freskuese dhe delikate janë të njohura në të gjithë botën. Përveç kësaj, ato janë shumë të dobishme dhe përdoren në kozmetologji, si dhe për parandalimin e një numri të madh sëmundjesh.
Kivi rritet në hardhi të bukura të ngjashme me pemët, të ngjashme me një hardhi rrushi. Në shtëpi, një pemë frutore rritet nga farat. Pikat kryesore për t’u marrë parasysh përpara se të hipni në bord:
Kivit kanë nevojë për shumë dritë dielli
Kivi është një kulturë dioecious. Për të rritur fruta në shtëpi, do t’ju nevojiten të paktën dy bimë. Ju mund të përcaktoni se cili ekzemplar është femër dhe cili mashkull vetëm gjatë lulëzimit. Prandaj, është më mirë të mbillni disa hardhi në të njëjtën kohë.
Në kushte optimale të mirëmbajtjes dhe kujdesit, ju do të merrni lulëzimin dhe frutat e para jo më herët se pas 4-6 sezonesh.
Çdo varietet është i përshtatshëm për rritje në ambiente të mbyllura.
Bima ka nevojë për të njëjtat kushte si rrushi. Për shembull, në bollëkun e dritës së diellit.
Nëse shtëpia juaj nuk ka dritare me pamje nga jugu ose nga anët ngjitur, një bimë e zhvilluar normalisht mund të mos dalë.
Kujdes! Ka varietete të veçanta rezistente ndaj ngricave që janë të përshtatshme për kultivim në natyrë. korsia e mesme. Kushtet dhe kujdesi në këtë rast janë të ngjashme me ato të dhomës. Vetëm për dimër bima duhet të mbështillet. Mund të duhen deri në 10 vjet për të pritur fruta nga hardhi të tilla.
Mbjellja e kivit: teknologjia dhe veçoritë
Kopshtarët rekomandojnë fillimin e të gjitha procedurave të mbjelljes së kivit në fillim të pranverës. Kjo kohë konsiderohet optimale për të marrë mbirjen maksimale. Farat e kivit nuk janë të vështira për t’u gjetur. Blini një frut plotësisht të pjekur – të butë dhe të thërrmueshëm. Pa e qëruar e presim në gjysmë.
Merrni farat nga një frut i pjekur me lëng
hiqni rreth 20 fara, hiqni me kujdes pulpën prej tyre;
mbështilleni materialin me garzë dhe shpëlajeni disa herë me ujë rubineti;
përhapni farat në një tigan dhe lërini të thahen për disa orë në kushte normale të dhomës.
Kujdes! Në fazën e vjeljes së farave, duhet të heqni qafe plotësisht pulpën. Përndryshe, materiali do të fillojë të kalbet.
Hapi tjetër është mbirja e farave për të shpejtuar mbirjen:
Vendosni leshi pambuku të lagur mesatarisht me ujë të nxehtë në një tigan. Vendosni farën mbi të.
Vendoseni pjatën në një dritare të ndriçuar mirë dhe mbulojeni me film ushqimor. Natën duhet hapur mini-sera. Por sigurohuni që të mos ketë drafte në këtë moment. Lagni përsëri pambukun në mëngjes ujë i nxehtë dhe shtrini filmin.
Në kushte të tilla, farat duhet të formojnë fidanë në 7-10 ditë. Ruajeni modalitetin derisa të shihni rrënjë të bardha delikate. Tani farat e mbirë duhet të transplantohen në tokë:
Lakër kivi
Përzieni pjesë të barabarta të humusit, torfe, terrenit dhe rërës.
Mbushni enët e vogla me tokë. Në secilën, pikërisht në sipërfaqe, vendosni disa fara. I spërkasim sipër shtrese e holle dheu. Ju nuk mund të përplasni tokën.
Spërkateni mbjelljen çdo ditë, duke e mbajtur shtresën e sipërme të tokës me lagështi. Përdorni vetëm një shishe me spërkatje, lotim i thjeshtë nuk mund të bëhet.
Këshilla. Hidratimi i komës tokësore në këtë dhe fazat pasuese të kultivimit është jashtëzakonisht i rëndësishëm për bimët. Prandaj, metoda të tjera janë të përshtatshme për këto qëllime. Për shembull, instalimi i një mini-serë nga gjysma shishe plastike mbi çdo tenxhere. Megjithatë, një sasi e tepërt e ujit për sistemin rrënjor të bimës do të jetë fatale.
Rritja e kivit: kujdesi për bimët e reja
Të kujdesesh për pemë frutore ishte efektive, sillni kushtet e rritjes sa më afër që të jetë e mundur me vendlindjen e tij, natyrore. Kivi rritet në klimat me verë të gjatë të ngrohtë dhe të lagësht. Përveç lagështirës së ulët ose tepricës së ujit, bima nuk i pëlqen:
klimë e ftohtë, temperatura nën +20 °C;
një rënie e mprehtë e temperaturës edhe në mot të ngrohtë;
era;
mungesa e dritës së diellit.
Këshilla. Nëse merren parasysh këto karakteristika, është e mundur që bima të merret jashtë gjatë verës, dhe në periudha të tjera të vitit – në një lozhë ose ballkon të ngrohur.
Nuanca të tjera të kujdesit për kivi:
Plehëroni rregullisht frutat e kivit
Çelësi i shëndetit dhe bukurisë së një peme është veshja e sipërme plehra organike: biohumus ose kompost. Përzierjet aplikohen në pranverë, jo më shumë se 2-3 herë. Ju mund të shtoni të gjithë përbërjen e plehrave dhe një herë, në formë të thatë, në një llogore të gërmuar rreth kërcellit. Në procesin e ujitjes, substancat gradualisht do të rrjedhin në rrënjë.
Në verë, kopshtarët rekomandojnë fekondimin e kivit me komplekse minerale. Frekuenca – 3-4 herë në muaj.
Për të forcuar dhe bërë hardhinë më të degëzuar, do t’ju ndihmojë t’i shtrëngoni herë pas here majën.
Një muaj pas rrënjosjes në tokë, bima do të ketë nevojë për një transplant të ri.
Çdo bimë ka nevojë për një tenxhere të veçantë. Është e rëndësishme që gjethet e gjera të mos bllokojnë aksesin e njëri-tjetrit në dritë.
Kushtet e dhomës nuk do të bëhen kufizuese për rritjen e hardhive. Një bimë e rritur mund të arrijë 7 m në gjatësi. Kërcjellësit kanë nevojë për mbështetje (për shembull, kafaze) përgjatë së cilës kivi do të ngjitet në tavan.
Si të merrni një korrje kivi në shtëpi
Raporti optimal i bimëve mashkullore dhe femërore për korrje e mirë– 1 me 5-6. Ka shumë të ngjarë që duke lulëzuar të zbuloni se nuk është kështu. Shpesh do të ketë më shumë ekzemplarë meshkuj sesa duhet. Në këtë rast, shartimi i syve të degëve femërore në kërcellin e tyre është efektiv.
Kopshtari do të duhet të pjalmojë bimët vetë. Transferoni polenin nga lulet mashkullore tek ato femërore me piskatore të pastra dhe të dezinfektuara.
Format e rritjes së egër kishin një madhësi të vogël dhe një peshë frutash prej rreth 30 gram, kështu që mbarështuesit filluan të mbarështonin varietete të reja me fruta të mëdha.
Ky frut me vlerë mund të rritet edhe në vendin tonë. Tashmë sot, varietetet rezistente ndaj ngricave të aktinidisë rriten në plantacione eksperimentale në Dagestan dhe Territorin Krasnodar. Për më tepër, entuziastët nga shumë rajone të Rusisë Qendrore rritin me sukses kivi në oborret e tyre. Një tipar interesant i bimës është se praktikisht nuk preket nga dëmtuesit dhe sëmundjet, dhe gjithashtu nuk toleron doza të larta të plehrave. Kjo do të thotë se gjatë rritjes së tij, praktikisht nuk përdoren agrokimikë, gjë që mund të ndikojë negativisht në cilësinë përfundimtare të produktit. Mbarështuesit e konsiderojnë kultivimin e këtij fruti një zonë premtuese në frutikulturën dhe po punojnë në mënyrë aktive për ta futur atë në Rusi.
