KUR SIMBOLET E LUFTËS HYJNË NË LOJËN E POLITIKËS !
Nga minaret te protestat, nga “Liria ka emër” te fabrika e narrativave !
Ka momente kur një shoqëri duhet të dijë të heshtë, të mendojë dhe të presë me dinjitet. Pragun e një vendimi gjyqësor nuk duhet ta shndërrojmë në arenë ku simbolet kombëtare, fetare dhe politike përzihen në një të vetme, sepse pikërisht në këto momente kufijtë mes patriotizmit, interesit politik dhe instrumentalizimit ideologjik duhet të jenë më të qartë se kurrë.
16 shtatori ishte një ditë e tillë.
Dhe ajo që pamë në ditët para saj kërkon analizë, jo vetëm duartrokitje apo brohoritje.
I. KUR UÇK-ja HYRËN NË MINARE
Më 15 shtator, një ditë para shpalljes së aktgjykimit të shkallës së parë në Hagë ndaj Hashim Thaçit, Kadri Veselit, Jakup Krasniqit dhe Rexhep Selimit, Kryesia e Bashkësisë Islame të Kosovës, me vendim të nënshkruar nga Myftiu Naim Tërnava, kërkoi që institucionet dhe objektet e BIK-ut të zbukuroheshin me flamuj të UÇK-së, përfshirë edhe minaret e xhamive.
Një ditë më parë, ndërkaq, BIK-u kishte bërë thirrje për pjesëmarrje në marshin e 12 shtatorit, duke e përshkruar atë si tubim qytetar në mbështetje të lirisë, drejtësisë, dinjitetit dhe kujtesës kombëtare.
Këtu duhet të ndalemi.
Jo për të mohuar të drejtën e besimtarëve myslimanë për të qenë shqiptarë, patriotë dhe qytetarë të Republikës së Kosovës. Kjo e drejtë nuk vihet në pikëpyetje.
Pyetja është tjetër:
A është e mençur që simbolika e një lufte çlirimtare dhe simbolika e një institucioni fetar të bashkohen në këtë mënyrë pikërisht në prag të një vendimi gjyqësor ndërkombëtar?
Unë mendoj se ky është një veprim që kërkon debat serioz.
UÇK-ja ishte një formacion ushtarak i një lufte çlirimtare shqiptare në Kosovë. Nuk ishte ushtri fetare dhe lufta e saj nuk mund të reduktohet në një konflikt fetar.
Prandaj, kur flamuri i UÇK-së vendoset edhe mbi minare, mund të krijohet një simbolikë e dykuptimtë: njëra palë e sheh si solidaritet kombëtar, ndërsa një tjetër mund ta lexojë si përpjekje për ta futur luftën çlirimtare brenda një kornize fetare.
Dhe kjo është pikërisht ajo që duhet shmangur.
Sepse Kosova nuk ka nevojë që lufta e saj çlirimtare të shpjegohet si luftë fetare.
Ajo ka histori, dokumente, dëshmorë dhe një identitet politik e kombëtar që nuk ka nevojë për një “xhihadizim” simbolik.
Nëse dikush dëshiron ta sensibilizojë opinionin për ish-pjesëtarët e UÇK-së që po gjykohen në Hagë, mund ta bëjë këtë si qytetar, si shqiptar, si veteran, si familjar apo si pjesëtar i një institucioni fetar.
Por kur institucionet fetare fillojnë ta përvetësojnë simbolikën e luftës, duhet të pyesim ku përfundon solidariteti qytetar dhe ku fillon instrumentalizimi politik ose ideologjik.
Këtu lind edhe një paralelizëm historik që meriton kujdes.
Vasa Çubrilloviqi, në memorandumin e vitit 1937, e trajtonte çështjen shqiptare si problem demografik dhe politik që duhej “zgjidhur” përmes shpërnguljes dhe kolonizimit. Dokumentet e kësaj politike janë pjesë e historisë së politikave shtetërore ndaj shqiptarëve.
Nuk po bëj barazim personal apo historik mes Çubrilloviqit dhe Naim Tërnavës. Një krahasim i tillë do të ishte i pasaktë.
Paralelja që mund të bëhet është tjetër:
Historia na mëson se identiteti fetar, kombëtar dhe politik, kur instrumentalizohet nga projektet ideologjike, mund të shndërrohet në mjet për deformimin e identitetit kolektiv.
Prandaj, edhe në Kosovën e sotme, çdo përpjekje për ta vendosur luftën çlirimtare brenda një identiteti ekskluziv fetar duhet të trajtohet me shumë kujdes.
UÇK-ja nuk ishte pronë e një feje.
Liria e Kosovës nuk është pronë e një feje.
Dhe Republika e Kosovës nuk është pronë e asnjë bashkësie fetare.
II. PROTESTA, HAGA DHE PYETJA E PADËSHIRUAR
Protesta është e drejtë demokratike.
Edhe solidariteti me njerëzit që gjykohen është i ligjshëm.
Por protesta nuk e zëvendëson gjykatën dhe flamuri nuk e zëvendëson provën.
Më 12 shtator, në Prishtinë u mbajt “Marshi për Liri”, i organizuar nga platforma “Liria ka emër”, në mbështetje të Hashim Thaçit, Kadri Veselit, Jakup Krasniqit dhe Rexhep Selimit, pak ditë para shpalljes së aktgjykimit.
Kjo është një e drejtë politike dhe qytetare që duhet të ekzistojë në një shoqëri demokratike.
Por demokracia kërkon edhe diçka tjetër:
të mos e ngatërrojmë solidaritetin me verdiktin gjyqësor.
Më 16 shtator, Dhomat e Specializuara shpallën fajtorë të katër ish-krerët e UÇK-së për vepra të ndryshme penale të përfshira në aktakuzë dhe shqiptuan dënime të ndryshme burgimi.
Kjo është gjendja juridike pas aktgjykimit të shkallës së parë.
Por këtu vjen edhe një pyetje tjetër, që është më politike sesa juridike:
A mund të bëhet një individ sinonim i lirisë së një populli?
Këtu më duket se slogani “Liria ka emër” kërkon një korrigjim konceptual.
Liria e Kosovës ka emra.
Por ata emra nuk i përkasin një individi.
Janë emrat e dëshmorëve të kombit.
Janë emrat e atyre që ranë në luftë.
Janë emrat e civilëve të vrarë.
Janë emrat e familjeve të masakruara.
Janë emrat e nënave që presin ende eshtrat e bijve të tyre.
Janë emrat e mijëra njerëzve që sakrifikuan pa kërkuar poste, tenderë, pasuri apo pushtet.
Liria ka shumë emra dhe shumë mbiemra.
Ajo nuk mund të reduktohet në mbiemrin e një politikani.
Dhe këtu duhet bërë edhe dallimi tjetër:
Ata që luftuan dhe mbijetuan e fituan luftën.
Por lufta dhe paqja nuk janë e njëjta gjë.
Fitorja ushtarake nuk është automatikisht fitore morale në paqe.
Një shtet mund të çlirohet nga pushtuesi dhe më pas të dëmtohet nga korrupsioni, klientelizmi, kapja institucionale, keqpërdorimi i pasurisë publike apo konfliktet e brendshme politike.
Prandaj, kur për ish-pjesëtarë të luftës ngrihen akuza për korrupsion, keqpërdorim të detyrës apo krime të tjera, ato duhet të hetohen dhe gjykohen individualisht, me prova dhe sipas ligjit.
Askush nuk duhet të jetë mbi ligjin vetëm sepse ka histori lufte pas vetes.
Por as askush nuk duhet të shpallet fajtor vetëm sepse është politikisht i padëshirueshëm.
Ky është dallimi mes drejtësisë dhe hakmarrjes politike.
III. KUR MEDIA NUK RAPORTON MË KRIZËN, POR E PRODHON ATË
Këtu hyn edhe një problem tjetër, shumë më i gjerë: roli i një pjese të medias shqiptare në Kosovë.
Shkrimi i Lirim Gashit, nga i cili marrim disa prej ideve të kësaj pjese, ngre një pyetje interesante: a ka ardhur një pjesë e debatit politik në Kosovë në atë pikë ku çdo problem, pavarësisht origjinës së tij, përkthehet në një fjali të vetme:
“Fajtor është Kurti.”
Kjo mund të jetë satirë.
Por pas satirës ekziston një fenomen real që ia vlen të studiohet: politika e reduktuar në narrativë.
Kur një pjesë e medias e përsërit çdo ditë të njëjtin formulim, partitë fillojnë ta përvetësojnë atë.
Pastaj ajo që ishte koment televiziv shndërrohet në strategji politike.
Dhe më pas strategjia politike kthehet përsëri në lajm.
Krijohet një rreth:
Media prodhon narrativën.
Politika e përvetëson.
Politika prodhon konfliktin.
Media e transmeton konfliktin.
Konflikti përdoret si dëshmi se narrativa ishte e saktë.
Dhe kështu makina vazhdon të punojë.
Në këtë kuptim, pyetja nuk duhet të jetë vetëm:
Kush po e bllokon Kuvendin?
Duhet të jetë edhe:
Kush po prodhon atmosferën politike në të cilën bllokimi paraqitet si patriotizëm?
Kjo nuk është akuzë ndaj gjithë medias.
As nuk është akuzë ndaj gjithë opozitës.
Është thirrje për përgjegjësi profesionale.
Gazetari duhet të jetë gazetar.
Politikani duhet të jetë politikan.
Analisti duhet të jetë analist.
Dhe qytetari duhet të ketë mundësi t’i dallojë këto role.
Kur të gjitha këto role shkrihen në një, publiku humb aftësinë për të kuptuar se ku mbaron informacioni dhe ku fillon propaganda.
Prandaj edhe pretendimet për lidhje financiare, biznesore apo politike të mediave me qarqe të huaja nuk duhet të hidhen si slogane.
Nëse ekzistojnë dokumente, ato duhen publikuar.
Nëse ekzistojnë transaksione, duhen verifikuar.
Nëse ekzistojnë lidhje politike, duhen dokumentuar.
Sepse një akuzë pa dokument është vetëm akuzë.
Dokumenti, ndërkaq, nuk ka nevojë për zë të lartë.
Ai thjesht qëndron aty.
IV. KUR “ALBIN SERBIA” BËHET SHPJEGIM PËR ÇDO GJË
Për vite me radhë, një pjesë e spektrit politik dhe mediatik e ka paraqitur Albin Kurtin si përgjegjës për pothuajse çdo krizë politike në Kosovë.
Edhe në ditët e fundit kemi parë përplasje të forta politike rreth funksionimit të Kuvendit dhe formimit të institucioneve. Reuters raportoi më 13 shtator se Kurti u rizgjodh kryeministër me 62 vota, ndërsa kriza institucionale rreth zgjedhjes së presidentit dhe bojkoti i seancës nga disa parti opozitare vazhdonin.
Por një gjë është kritika politike.
Një gjë tjetër është kthimi i një personi në fajtor universal.
Nëse frigoriferi nuk ftoh:
Kurti.
Nëse televizioni nuk punon:
Kurti.
Nëse opozita nuk hyn në Kuvend:
Prapë Kurti.
Nëse Kuvendi nuk funksionon:
Përsëri Kurti.
Në këtë logjikë, historia nuk ka më kronologji.
Ka vetëm një emër.
Dhe ky është momenti kur politika kalon nga analiza në karikaturë.
Një shtet serioz nuk mund të funksionojë me fajtorë universalë.
As me shpëtimtarë universalë.
As me heronj universalë.
As me armiq universalë.
Kosova ka nevojë për institucione.
Institucionet kanë nevojë për ligj.
Ligji ka nevojë për prova.
Dhe qytetari ka nevojë për informacion.
Jo për telekomandë.
NGA MINAREJA TE EKRANI
Këtu bashkohen katër problemet që në pamje të parë duken të ndryshme.
Flamuri i UÇK-së në minare.
Protesta politike para një vendimi gjyqësor.
Slogani “Liria ka emër”.
Dhe media që e kthen politikën në luftë të përhershme narrative.
Të gjitha kanë një pikë të përbashkët:
simboli po bëhet më i fortë se institucioni.
Flamuri po bëhet më i fortë se argumenti.
Slogani po bëhet më i fortë se prova.
Emocioni po bëhet më i fortë se analiza.
Dhe kjo është e rrezikshme për një Republikë të re.
Sepse një shoqëri që nuk arrin t’i ndajë fenë nga politika, luftën nga partia, dëshmorin nga politikani, median nga propaganda dhe protestën nga verdikti gjyqësor, rrezikon ta humbasë busullën e saj publike.
Prandaj, edhe një herë:
Liria e Kosovës nuk ka një emër të vetëm.
Ajo ka shumë emra.
Emrat e dëshmorëve.
Emrat e viktimave.
Emrat e të zhdukurve.
Emrat e atyre që rezistuan.
Emrat e atyre që punuan.
Emrat e atyre që e mbajtën gjallë gjuhën, familjen dhe identitetin shqiptar në vitet më të vështira.
Dhe mbi të gjitha, ajo ka emrin e një populli që e kërkoi lirinë.
Askush nuk mund ta privatizojë atë.
As politikani.
As partia.
As media.
As institucioni fetar.
Asnjë grup interesi.
EPILOG: KOSOVA NUK KA NEVOJË PËR FRIKË, POR PËR KUJTESË
Tani, pas vendimit të 16 shtatorit, është edhe më e nevojshme që Kosova të mos e humbë qetësinë.
Drejtësia duhet të bëjë punën e saj.
Apelimet duhet të ndjekin rrugën e tyre.
Institucionet duhet të funksionojnë.
Media duhet të raportojë.
Partitë duhet të garojnë.
Feja duhet të mbetet e lirë.
Dhe historia duhet të mbetet histori.
UÇK-ja nuk ka nevojë të shndërrohet në simbol fetar për të qenë pjesë e historisë së Kosovës.
Dëshmorët nuk kanë nevojë për një individ që t’ua marrë emrin e lirisë.
Dhe Kosova nuk ka nevojë për një fajtor universal për t’i fshehur dështimet e veta.
Një Republikë serioze nuk ndërtohet me slogane.
Ndërtohet me institucione.
Nuk mbrohet me zhurmë.
Mbrohet me ligj.
Nuk mbahet gjallë me propaganda.
Mbahet gjallë me të vërtetën.
Dhe e vërteta, sado e pakëndshme të jetë, ka një avantazh të madh ndaj propagandës:
ajo nuk ka nevojë të bërtasë.
Mjafton të dokumentohet.
Mjafton të verifikohet.
Dhe, në fund, të qëndrojë.
Sepse Kosova e ka paguar shumë shtrenjtë lirinë për ta lejuar dikë që sot ta kthejë atë në pronë private politike, fetare apo mediatike.
Liria është e popullit.
Kujtesa është e dëshmorëve.
Shteti është i qytetarëve.
Dhe ligji duhet të jetë mbi të gjithë.
