Prof. Dr. Sabri Tahiri, Gjilan
Si aktivist ambientalist dhe udhëheqës i Lëvizjes Ambientaliste “Lëvizja e të Gjelbërve të Kosovës” (LGJK), gjatë periudhës së okupimit 1990–1999, kam qenë dëshmitar dhe pjesëmarrës i drejtpërdrejtë i një përpjekjeje të vazhdueshme kryesisë dhe aktivitëve të LGJK për të mbrojtur mjedisin e Kosovës nga shkatërrimi sistematik i regjimit okupues të Millosheviqit.
Në atë kohë, ne denoncuam në të gjitha forumet ndërkombëtare prerjen masive të pyjeve, ndotjen e ajrit nga termocentralet me thëngjill, shfrytëzimin e burimeve tona natyrore për zhvillimin e Serbisë dhe lënien e tymit, hirit dhe pasojave shkatërruese mbi tokën dhe shëndetin e qytetarëve të Kosovës.
Pas çlirimit, shpresa jonë ishte e madhe: menduam se më në fund do të kishim mundësinë ta ruajmë, ta mbrojmë dhe ta mirëmbajmë mjedisin tonë. Fatkeqësisht, kjo shpresë nuk u realizua. Institucionet përgjegjëse, veçanërisht Ministria e Mjedisit dhe Planifikimit Hapësinor si dhe Ministria e Bujqësisë, në shumë raste kanë dështuar të kryejnë misionin e tyre.
Në vend të përmirësimit, ndotja dhe degradimi i mjedisit kanë vazhduar, madje me ritme edhe më të egra se më parë. Prerja e pakontrolluar e pyjeve, shpesh me leje ose me heshtje institucionale, ka hapur rrugë për erozion të rëndë në pothuajse të gjithë hapësirën e Kosovës.
Gerryerja e shtretërve të lumenjve për nxjerrjen e rërës nga profiterë dhe keqbërës ka shkatërruar ekosistemet ujore, ka dobësuar brigjet dhe ka rritur rrezikun e përmbytjeve. Gurethyesit pa kritere, të vendosur pa plan dhe pa standarde mjedisore, janë shndërruar në plagë të hapura për vendin.
Ndërtimet e egra, pa planifikim hapësinor dhe shpesh mbi tokën më pjellore bujqësore në rrafshira dhe përgjatë lumenjve, kanë mbyllur shtretërit natyrorë të tyre me mbeturina dhe inerte. Thirrjet tona të vazhdueshme në adresë të Ministrisë së Ambientit, dhe Planifikimit Hapësinor dhe asaj Bujqësisë dhe Zhvillimit Rural, për të ndaluar e sanuar këtë degradim të mjedisit jetësor dhe për të na përkrahur e ndihmuar në projektet dhe aksionet tona për rregullimin e ambientit tani më të shkatërruar nga lufta, në një kohë kur ishim më ishim të lodhur nga aktiviteti e puna vullnetare 10 vjeçare, në kushte të rënda okupimi hasi në vesh të shurdhër nga përgjegjësit institucional na solli në situatën që si kryesi e Lëvizjes të marrim vendim për ngrirjen e aktivitetit tone dhe lënien e përgjegjësisë ministrive përkatëse.
Këto veprime të papërgjegjshme të institucioneve kanë ndikuar drejtpërdrejt që sot, pothuajse çdo vit, të përballemi me vërshime të mëdha, të cilat shkaktojnë dëme kolosale për bujqit, për ekonominë e vendit dhe për jetën e qytetarëve.
Situata aktuale në Kosovë është dramatike. Ajo që është më shqetësuese është se kjo gjendje nuk është pasojë e një fatkeqësie natyrore të pashmangshme, por rezultat i drejtpërdrejtë i keqmenaxhimit, mungesës së vizionit dhe shpesh i korrupsionit. Fatkeqësisht, një situatë e ngjashme vërehet edhe në Shqipëri, gjë që tregon se kemi të bëjmë me një problem më të gjerë shoqëror dhe institucional.
Ky shkrim është një thirrje për reflektim dhe një qortim i sinqertë. Thirrje për qytetarët vet mos të jenë akterë të ndotjes dhe që të mos heshtin përballë shkatërrimit të mjedisit dhe të mos bëhen bashkëfajtorë përmes indiferencës. Qortim për institucionet që kanë për detyrë ligjore dhe morale të mbrojnë tokën, pyjet, ujin dhe ajrin – pasuritë më të çmuara që kemi. Mjedisi nuk është luks dhe as çështje dytësore.
Ai është baza e jetës, e shëndetit dhe e zhvillimit të qëndrueshëm. Nëse nuk veprojmë sot, nesër do të jetë tepër vonë. Kosova ka nevojë për një kthesë të menjëhershme: ligje që zbatohen, institucione që mbajnë përgjegjësi dhe qytetarë të ndërgjegjshëm që e duan dhe e mbrojnë vendin e tyre.
Kjo është thirrje për ta ndalur shkatërrimin dhe për ta rikthyer respektin ndaj mjedisit, sot, jo nesër.
- Prof. Dr. Sabri Tahiri (ish aktivist dhe udhëheqës i LGJK)
- Gjilan, më 8 janar 2026
