SI I HIPA TRENIT QË DUKEJ SI DUDA BALJE E VITIT 1954 ?
(satirë me spec në shqip dhe serbisht)
Para 15 minutash më doli para syve një model “retro-luksoz” i Duda Baljes — një edicion special i vitit 1954, që koha vetë e kishte “restauruar” sipas shijes së saj, pa e pyetur mjeshtrin dhe pa asnjë garanci. 
Mollëzat paksa të lodhura nga “teknologjia plastike e kohës së Jugoplastikës”, por, për çudi, pikërisht kjo i jepte një karizmë të çuditshme, thuajse artistike — si ta shikoje një ekspozitë që nuk e dije nëse ishte muze apo një legjendë e gjallë.
Dukej si ai treni i lashtë Akropolis — që nuk nxitonte dhe nuk tundej kot, por kishte një elegancë që të detyronte të ulesh, ta ndezësh një cigare dhe të fillosh të mendosh për kuptimin e jetës… ose të paktën për kuptimin e biletës që sapo ke blerë.
Nuk e kishte më atë freskinë dhe shpejtësinë rinore që ta merrte frymën — përkundrazi, ishte nostalgji e pastër:
Sepse e kishte një ritëm te ngadaltë që zgjon kujtime, provokon imagjinatën dhe të pëshpërit: “Ngadalë, o trim… ku po nxiton sikur të të ndiqte inspektorati tatimor?”
Sepse, në fund të fundit, disa “udhëtime” nuk bëhen për të arritur shpejt… por për ta kuptuar pse je hipur fare në tren.
Dhe aty filloi dialogu ynë historik — i tillë që edhe Akademia Serbe e Arteve dhe Shkencave do të thoshte: “Këtë nuk e fusim në arkiv, këtë e çojmë direkt në kafene!”
Unë: “Zonjë, a je ‘version deluxe’ apo ‘nostalgji me garanci të zgjatur’?”
Ajo (me një buzëqeshje që ka mbijetuar tri shtete dhe pesë palë zgjedhje):
“Bir, unë jam si vera e kuqe… sa më shumë vite që kalojnë, aq më të mençur bëhen njerëzit kur më shikojnë dhe kur binden se kam mbetur po ajo që isha!”
Unë: “Po këto mollëza… duken si një airbag që ka parë më shumë përplasje makinash se një autoshkollë në Beograd?”
Ajo: “Mos u merr me detaje teknike bir.
Makina e vjetër nuk është për sprint — por për xhiro romantike nëpër kujtime.”
Unë: “Domethënë nuk je për sprint, por për maratonë?”
Ajo: “Çfarë maratone! Unë jam për piknik — historik, politik, filozofik, letrar, erotik, etik dhe moral… të gjitha në një paketë, si ofertat në supermarket!”
Unë (tashmë paksa i hutuar): “Po nëse një qytetar i çmendur si unë s’ka kohë dhe kërkon zgjidhje urgjente të problemit ?”
Ajo (me një vështrim që ka parë më shumë fushata se televizori): “Atëherë, bir, ke hipur në trenin e gabuar. Unë jam për ata që dinë të presin… dhe që nuk kanë frikë nga vonesat historike.”
Unë: “Domethënë kush të hipën… zbret më i mençur?”
Ajo: “Jo domosdoshmërisht më i mençur… por patjetër më i durueshëm — e durimi sot është luks më i madh se sa vetë mençuria!”
Dhe aty e kuptova:
disa udhëtime nuk janë për të mbërritur shpejt… por për të qeshur gjatë rrugës, për t’u habitur me vetveten dhe në fund për të thënë:
“Çfarë kam pirë sot që trenat po më mbajnë ligjërata filozofike?!”
KAKO SAM UZJAHAO VOZ KOJI JE LIČIO NA DUDA BALJE IZ 1954. GODINE?
Autor : Lirim Gashi
(satira za dobre duše)
Pre 15 minuta mi je pred očima iskrsao jedan “retro-luksuzni” model Duda Balje — specijalno izdanje iz 1954. godine, koji je vreme samo “restauriralo” po sopstvenom ukusu, bez pitanja majstora i bez ikakve garancije.
Jagodice su bile pomalo umorne od “plastične tehnologije iz vremena Jugoplastike”, ali, čudno, upravo joj to davalo neku posebnu karizmu, gotovo umetničku — kao da gledaš izložbu za koju ne znaš da li je muzej ili živa legenda.
Delovala je kao onaj stari voz Akropolis — koji ne žuri i ne trese se bez razloga, ali ima eleganciju koja te natera da sedneš, zapališ cigaretu i počneš da razmišljaš o smislu života… ili barem o smislu karte koju si upravo kupio.
Nije više imala onu mladalačku svježinu i brzinu koja oduzima dah — naprotiv, bila je čista nostalgija:
Jer je imala spor ritam koji budi uspomene, provocira maštu i šapuće: “Polako, junače… kuda juriš kao da te juri poreska inspekcija?”
Jer, na kraju krajeva, neka “putovanja” ne služe da se stigne brzo… nego da se shvati zašto si uopšte ušao u voz.
I tu je počeo naš istorijski dijalog — takav da bi i Srpska Akademija Nauka i Umjetnosti rekla: “Ovo ne ide u arhivu, ovo ide direktno u kafanu!”
Ja: “Gospođo, da li si ‘deluxe verzija’ ili ‘nostalgija sa produženom garancijom’?”
Ona (sa osmehom koji je preživeo tri države i pet izbornih ciklusa):
“Sinko, ja sam kao crveno vino… što više godina prolazi, ljudi postaju mudriji kada me gledaju i shvate da sam ostala ista kao i pre!”
Ja: “A te jagodice… deluju kao vazdušni jastuci koji su videli više sudara nego auto-škola u Beogradu?”
Ona: “Nemoj se baviti tehničkim detaljima, sinko.
Stara mašina nije za sprint — već za romantičnu vožnju kroz uspomene.”
Ja: “Znači nisi za sprint, nego za maraton?”
Ona: “Ma kakav maraton! Ja sam za piknik — istorijski, politički, filozofski, književni, erotski, etički i moralni… sve u jednom paketu, kao akcije u supermarketu!”
Ja (već pomalo zbunjen): “A ako ludi građanin poput mene nema vremena i traži hitno rešenje problema?”
Ona (sa pogledom koji je video više kampanja nego televizor):
“Onda si, sinko, ušao u pogrešan voz. Ja sam za one koji znaju da čekaju… i koji se ne boje istorijskih kašnjenja.”
Ja: “Znači ko uđe u tebe… izlazi mudriji?”
Ona: “Ne nužno mudriji… ali svakako strpljiviji — a strpljenje je danas veći luksuz od same mudrosti!”
I tada sam shvatio:
neka putovanja nisu da bi se brzo stiglo… nego da bi se usput smejalo, da bi se čovek iznenadio samim sobom i na kraju rekao:
“Šta sam ja danas pio, kad mi vozovi drže filozofska predavanja?!”
