Lexim i një meditimi filozofik nga Luljeta Aliu
Në shkrimin e saj të datës 10 qershor 2026, Luljeta Aliu ndërton një dialog të brendshëm që, nën thjeshtësinë e formës, prek një nga konfliktet më të vjetra të mendimit njerëzor: përplasjen ndërmjet nihilizmit dhe afirmimit të jetës.
Teksti hapet me një zë skeptik dhe rebel:
“Mendja, rebele e paskrupullt, furishëm e pa pardon tha: Jeta është e pakuptimtë.”
Kjo fjali e parë e vendos menjëherë lexuesin përballë një sfide filozofike. Nuk kemi të bëjmë me një ankth të zakonshëm personal, por me një dyshim radikal mbi vetë themelin e ekzistencës. Kur autorja pyet: “E pse, çka shkrepi?”, mendja e saj ka tashmë një përgjigje të gatshme. Sipas këtij zëri skeptik, universi nuk ka ndonjë mision, ndonjë arsye të fshehtë apo ndonjë qëllim final. Gjithçka është produkt i rastësisë.
Aliu e shtjellon këtë logjikë me një ndershmëri intelektuale të admirueshme:
“Universi pra, komplet, me të gjitha galaksitë, yjet, planetet dhe jetën në të nuk paskësh ndonjë arsye, as fillestare, as finale, as fare fare. Kështu që, rrjedhimisht, asgjë nuk paskësh kuptim!”
Kjo pjesë përbën momentin më të fortë filozofik të tekstit. Autorja nuk e karikaturon nihilizmin dhe nuk e paraqet atë si një pozicion absurd. Përkundrazi, ajo i lejon këtij këndvështrimi të shpaloset deri në fund të logjikës së vet. Pikërisht kjo i jep tekstit seriozitet dhe besueshmëri.
Por vlera e shkrimit nuk qëndron vetëm te formulimi i pyetjes. Ajo që e bën interesant është mënyra se si ndërtohet kundërpërgjigjja. Në vend të një dogme fetare, të një argumenti metafizik apo të një ideologjie shpëtuese, përgjigjja vjen nga vetë përvoja e ekzistimit.
Në një kthesë sa poetike aq edhe filozofike, autorja shkruan:
“Qëllimi i të qenit është në të qenit vetë: Vetëm të jesh, ashtu siç është ajri, siç është uji, siç është zjarri e dheu e lisat e shkëmbinjtë.”
Këtu teksti kalon nga argumentimi në meditim. Renditja e elementeve të natyrës vazhdon me një ritëm pothuajse liturgjik:
“Siç është deti, oqeani, fusha, lulet, barishtet. Apo drita, hija, agimi, muzgu. E delet, macet, minjtë, kuajt, shqiponjat, bilbilat e fluturat. Siç është pikëllimi, vaji, buzëqeshja, mirësia, mirënjohja e dashuria.”
Ky fragment është zemra poetike e shkrimit. Përmes përsëritjes dhe enumeracionit, Aliu krijon një ndjenjë bashkësie ontologjike ndërmjet njeriut, natyrës dhe emocioneve. Lexuesi nuk bindet përmes një prove logjike; ai ftohet të ndiejë. Pikërisht këtu shkrimi afrohet më shumë me traditën poetike të Walt Whitmanit sesa me diskursin akademik të filozofisë sistematike.
Megjithatë, pikërisht në këtë pikë lind edhe pyetja më interesante kritike. A mjafton vetë ekzistenca si përgjigje ndaj problemit të kuptimit? Një nihilist i vendosur mund të kundërshtonte se bukuria e natyrës dhe pasuria e përvojës njerëzore nuk përbëjnë domosdoshmërisht një argument kundër mungesës së qëllimit. Përshkrimi i botës mund të jetë poetikisht bindës pa qenë filozofikisht përfundimtar.
Por ndoshta ky kundërshtim e humb qëllimin e autores. Luljeta Aliu nuk duket se po përpiqet të fitojë një debat logjik. Ajo synon të tregojë se pyetja mbi kuptimin e jetës nuk zgjidhet vetëm nëpërmjet arsyetimit abstrakt. Ka diçka në përvojën e të qenit që i paraprin çdo teorie.
Prandaj fjalia e fundit:
“Vetëm të jesh. Të mos kërkosh qëllim jashtë teje. Qëllimi je ti.”
duhet lexuar jo si një tezë filozofike në kuptimin e ngushtë të fjalës, por si një pohim poetik dhe ekzistencial. Është një ftesë për ta zhvendosur vëmendjen nga kërkimi obsesiv i një arsyeje të jashtme drejt vetë mrekullisë së të qenit.
Vlera e këtij teksti qëndron pikërisht këtu. Ai arrin ta shndërrojë një pyetje filozofike mijëravjeçare në një bisedë intime mes njeriut dhe vetes së tij. Dhe kjo është një arritje e rrallë letrare. Në fund, lexuesi nuk largohet me një sistem të ri mendimi, por me një ndjenjë më të thellë për misterin e ekzistencës. Kjo është forca e vërtetë e shkrimit të Luljeta Aliut.
Ja këtu e keni shkrimin origjinal të Luljetës:
“Mendja, rebele e paskrupullt, furishëm e pa pardon tha: Jeta është e pakuptimtë. E pse, çka shkrepi, e pyeta. E kishte të gatshme përgjigjen: Më kërkoi të mos shtiresha (meqë sipas saj e dinim edhe ajo edhe unë), se unë e dija qëmoti që ekzistenca nuk kishte ndonjë mision, ndonjë motiv të veçantë, e rrjedhimisht as në jetën time nuk do të shpalosej befas një qëllim për të cilin natyra më paskësh krijuar mua enkas. Prandaj e gjitha nuk paskësh kurrfar kuptimi, as mundi, as vuajtjet, as përpjekjet për të mësuar, për të kuptuar apo për të qenë njeri i mirë. Sepse në fund e gjithë ekzistenca, jeta, universi nuk paskën pasur asnjëherë ndonjë qëllim, por janë zhvilluar rastësisht, kot së koti, pa ndonjë arsye më të thellë spirituale. Universi pra, komplet, me të gjitha galaksitë, yjet, planetet dhe jetën në të nuk paskësh ndonjë arsye, as fillestare, as finale, as fare fare. Kështu që, rrjedhimisht, asgjë nuk paskësh kuptim!
E në po të njëjtin çast, ia ktheu mendja mendjes, se pikërisht kjo është mrekullia, gjegjësisht, që qëllimi i të qenit është në të qenit vetë: Vetëm të jesh, ashtu siç është ajri, siç është uji, siç është zjarri e dheu e lisat e shkëmbinjtë. Siç është deti, oqeani, fusha, lulet, barishtet. Apo drita, hija, agimi, muzgu. E delet, macet, minjtë, kuajt, shqiponjat, bilbilat e fluturat. Siç është pikëllimi, vaji, buzëqeshja, mirësia, mirënjohja e dashuria. Vetëm të jesh. Të mos kërkosh qëllim jashtë teje. Qëllimi je ti.”
L.A. , 10 qershor 2026
