Lyuan – Asllan Dibrani, Gjermani
Disa zëra që kundërshtuan shkrimin tim kërkuan fakte. Kërkesa është e drejtë: në një debat serioz nuk mjaftojnë metaforat, dyshimet dhe akuzat e përgjithshme. Nevojiten emra, data, aktakuza dhe vendime gjykatash.
Por transparenca duhet të jetë e dyanshme. Unë dal publikisht me emër, mbiemër dhe përgjegjësi për fjalën e shkruar. Të njëjtën gjë kërkoj edhe nga kundërshtarët: debatoni hapur, jo përmes nofkave dhe profileve të paqarta. Nëse emrat e përdorur në rrjete sociale nuk janë identitetet tuaja të vërteta, paraqituni me emër e mbiemër dhe përballuni me argumentet.
Kritika ime nuk drejtohet kundër shqiptarëve të besimit islam dhe as kundër lirisë së besimit. Ajo drejtohet kundër ekstremizmit, rekrutimit për luftëra të huaja, keqpërdorimit politik të fesë dhe çdo bashkëpunimi kundër Kosovës.
ZEKERIJA QAZIMI—DHJETË VJET BURGIM
Në vitin 2016, Gjykata Themelore në Ferizaj e dënoi ish-imamin Zekerija Qazimi me 10 vjet burgim për rekrutim për terrorizëm dhe nxitjen e të rinjve që t’u bashkoheshin organizatave terroriste në Siri.
Ky është vendim gjykate, jo shpifje dhe as metaforë politike. Rasti dëshmon se rekrutimi i të rinjve shqiptarë në emër të një ideologjie fetare ekstremiste ka ekzistuar dhe është trajtuar penalisht nga institucionet e Kosovës.
ARRESTIMET E VITIT 2014
Në operacionet e vitit 2014 u arrestuan ose u mbajtën në paraburgim disa imamë, ndër ta Shefqet Krasniqi, Enes Goga, Mazllam Mazllami, Ekrem Avdiu, Enis Rama, Bedri Robaj dhe Sabahudin Selimi.
Këta emra përmenden vetëm në kontekstin e arrestimeve të raportuara. Arrestimi nuk është dënim dhe nuk paraqitet si provë përfundimtare e fajësisë.
HYSRI SELIMI—NGA ISIS-I TE SPIUNAZHI PËR BIA-N
Në vitin 2022, Hysri Selimi u dënua me 4 vjet e 8 muaj burgim për pjesëmarrje në organizatën terroriste ISIS.
Më 15 qershor 2026, Gjykata Themelore në Prishtinë e dënoi në shkallën e parë edhe me gjashtë vjet burgim për spiunazh në favor të BIA-s serbe.
Sipas aktakuzës së Prokurorisë Speciale, ai ishte rekrutuar nga BIA dhe, kundrejt pagesave që arrinin deri në 700 euro në muaj, kishte mbledhur informacione për ish-pjesëtarët e UÇK-së, shqiptarët që kishin shkuar në Siri, personat e radikalizuar dhe veprimtarinë e rrymave fetare në Kosovë.
Vendimi për spiunazh duhet paraqitur si aktgjykim i shkallës së parë derisa të përfundojnë procedurat e ankimit. Hysri Selimi nuk duhet të quhet hoxhë pa dëshmi se e ka ushtruar atë detyrë.
BEDRI SHABANI DHE MUHARREM QERIMI
Në Ferizaj u arrestuan edhe Bedri Shabani dhe Muharrem Qerimi. Prokuroria Speciale i akuzon për spiunazh dhe bashkëpunim me BIA-n serbe.
Procesi gjyqësor vazhdon dhe të dy janë deklaruar të pafajshëm. Prandaj quhen të akuzuar, jo të dënuar, derisa gjykata të japë vendim përfundimtar.
FATMIR SHEHOLLI—AKTAKUZË PËR SPIUNAZH DHE SHANTAZH
Dëshmive të mësipërme u shtohet rasti i Fatmir Shehollit. Më 25 gusht 2026, Prokuroria Speciale ngriti aktakuzë ndaj tij për veprat penale “spiunazh” dhe “shantazh”.
Sipas aktakuzës, Sheholli dyshohet se ka mbledhur dhe transmetuar informacione në dobi të strukturave serbe. Në pikën tjetër pretendohet se ka kërkuar mbi 13 mijë euro në rrethana që Prokuroria i ka cilësuar si shantazh.
Sheholli është deklaruar i pafajshëm dhe fajësinë ose pafajësinë e tij duhet ta përcaktojë gjykata. Por ekzistenca e aktakuzës tregon se kërkesa për hetimin e lidhjeve me shërbimet serbe është çështje institucionale dhe jo një trillim i debatit në Facebook.
PASOJAT E RADIKALIZIMIT JASHTË KOSOVËS
Rreziku i propagandës ekstremiste është dëshmuar edhe jashtë Kosovës.
Më 2 mars 2011, Arid Uka, shqiptar nga Kosova, vrau dy ushtarë amerikanë dhe plagosi dy të tjerë në aeroportin e Frankfurtit. Në gjykim ai pranoi se ishte ndikuar nga propaganda islamiste në internet. U dënua me burgim të përjetshëm.
Më 2 nëntor 2020, Kujtim Fejzullahu, shtetas austriak me prejardhje shqiptare nga Maqedonia e Veriut, vrau katër persona dhe plagosi shumë të tjerë në sulmin terrorist të Vjenës. Autoritetet e lidhën radikalizimin e tij me ideologjinë e ISIS-it.
Këto krime janë përgjegjësi individuale. Ato nuk e bëjnë fajtor një popull apo një fe, por dëshmojnë se propaganda ekstremiste mund të shndërrohet në dhunë vdekjeprurëse.
Për raste të tjera në Suedi, Zvicër, Gjermani dhe SHBA duhet të jepen emrat, aktakuzat dhe vendimet përkatëse. Nuk duhet të bashkojmë ngjarje të palidhura vetëm për të rritur numrin e akuzave.
NUK JANË LËNDË E PARË PËR FABRIKAT E INDOKTRINIMIT
Në disa qendra fetare, fëmijët e njomë futen në laboratorët e memorizimit mekanik, ku përgatitja e hafizëve paraqitet si arritje madhështore, edhe kur fëmija ende nuk e zotëron alfabetin e gjuhës amtare.
Kur mësimi fetar zhvillohet me presion, me orare të tepruara, pa mbikëqyrje pedagogjike dhe në dëm të shkollimit, ai nuk është më edukim shpirtëror. Ai shndërrohet në makineri të bindjes së verbër, në arsim paralel të mjegullës dhe në potencial për abuzim me zhvillimin e fëmijës.
Kosova vazhdon të fundoset në rezultatet e PISA-s, ndërsa disa predikues krenohen me numrin e fëmijëve që recitojnë mekanikisht një gjuhë të cilën shpesh nuk e kuptojnë. Nuk është provuar se përgatitja e hafizëve është shkaku i drejtpërdrejtë i dështimit në PISA. Megjithatë, kjo pedagogji e gjunjëzimit, kur vendoset përpara shqipes, matematikës, shkencës dhe mendimit kritik, mund ta rëndojë krizën tonë arsimore.
Fëmija shqiptar duhet së pari ta njohë ABC-në, gjuhën, historinë dhe kulturën e vet. Ai duhet të mësojë të arsyetojë, jo vetëm të përsërisë; të bëjë pyetje, jo të edukohet në heshtje; të ndërtojë të ardhmen, jo të burgoset në bodrumet mendore të fanatizmit.
Mësimi fetar është e drejtë vullnetare, por nuk duhet të bëhet uzurpues i fëmijërisë, zëvendësues i arsimit ose mjet për prodhimin e ushtarëve të bindjes ideologjike.
Prandaj kërkojmë transparencë dhe kontroll shtetëror mbi çdo qendër që punon me të mitur: kush i mëson, me çfarë programi, me financimin e kujt, sa orë qëndrojnë fëmijët dhe si mbrohen nga presioni, dhuna dhe indoktrinimi.
Kosova nuk shpëton me ushtri recituesish mekanikë, por me breza që zotërojnë shqipen, shkencën, teknologjinë dhe mendimin e lirë.
XHAMITË DHE FINANCIMI—KËRKOHET TRANSPARENCË
Pretendimi se “mijëra xhami kanë mbetur bosh” nuk mund të paraqitet si fakt pa regjistër të plotë dhe statistika të pjesëmarrjes. Megjithatë, është legjitime të kërkohet transparencë për numrin, përdorimin, pronësinë dhe financimin e objekteve fetare.
Publiku ka të drejtë të dijë:
- sa objekte janë ndërtuar dhe sa përdoren rregullisht;
- kush i ka financuar dhe me çfarë kushtesh;
- a janë ndërtuar me leje;
- kush kontrollon predikuesit dhe programet;
- sa fonde investohen në objekte dhe sa në arsim, kulturë e mirëqenie sociale.
Nëse ndërtohen objekte pa nevojë reale ndërsa shkollat, bibliotekat dhe qendrat kulturore mbeten pa mjete, kjo duhet të diskutohet me shifra dhe dokumente.
FIGURAT KOMBËTARE NUK JANË ARMIQ TË BESIMIT
Në hapësirën publike janë shfaqur sulme dhe përbuzje ndaj Gjergj Kastriotit–Skënderbeut, Pjetër Bogdanit, Nënë Terezës, At Gjergj Fishtës, Ismail Kadares, Ibrahim Rugovës dhe personaliteteve të njohura të Rilindjes Kombëtare Shqiptare. Këto qëndrime duhet të kundërshtohen me histori dhe argumente.
Por edhe këtu nevojiten emrat, deklaratat e sakta, datat dhe burimet. Nuk mund t’ia atribuojmë çdo fyerje të një individi të gjithë besimtarëve ose një institucioni pa dëshmi.
Flamuri kombëtar, gjuha shqipe dhe figurat tona historike nuk i përkasin një feje. Ato janë trashëgimi e përbashkët e shqiptarëve myslimanë, katolikë, ortodoksë, bektashinj dhe jobesimtarë.
KËRKOJMË TRANSPARENCË TË DYANSHME
Kritika jonë nuk është kundër besimit, por kundër:
- terrorizmit dhe ekstremizmit;
- rekrutimit për luftëra të huaja;
- instrumentalizimit politik të fesë;
- financimeve të fshehta nga jashtë;
- cenimit të arsimit dhe të drejtave të fëmijëve;
- përbuzjes së gjuhës, flamurit dhe figurave kombëtare;
- bashkëpunimit me shërbimet e huaja kundër Kosovës.
Ne kërkojmë hapjen e dosjeve, auditimin e financimeve dhe hetimin e çdo lidhjeje me BIA-n serbe apo me rrjete ekstremiste. Njëkohësisht respektojmë prezumimin e pafajësisë dhe nuk fajësojmë kolektivisht besimtarët.
Unë dal me emër, mbiemër dhe përgjegjësi publike. Këtë standard ua kërkoj edhe kundërshtarëve: dilni nga nofkat, paraqituni me identitet të vërtetë dhe debatoni me dokumente.
Kërkuat fakte—ja ku janë ato…! Tani radha është për transparencë dhe përgjigje me argumente.
Luan – Asllan Dibrani
Gazetar, shkrimtar, publicist, piktor dhe skulptor; veprimtar shumëvjeçar i çështjes kombëtare dhe ish-i burgosur politik i regjimit serbo-jugosllav.
