Luan – Asllan Dibrani, Durrës
Ka raste kur një deklaratë nuk e ndriçon një çështje, por e mbështjell me mjegull.
Ka raste kur fjala “zbardhje” përsëritet aq shumë, sa fillon të tingëllojë si përpjekje për ta zbehur pikërisht atë që duhet zbardhur.
Këtë përshtypje ma la deklarata e Naim Tërnavës rreth dokumentit “Top Secret 2” dhe zhvillimeve që lidhen me aktakuzën ndaj Fatmir Shehollit.
Në vend se të dëgjojmë një qëndrim të prerë: “Hetoni gjithçka, ndiqni çdo gjurmë dhe mos kurseni askënd, as neve”, dëgjojmë një ligjërim të gjatë për reputacionin, denigrimin, bashkëjetesën dhe dëmtimin e emrit të Bashkësisë Islame.
Por problemi nuk lindi nga reputacioni.
Nuk lindi nga një koment në Facebook.
Nuk lindi nga një polemikë mes intelektualësh.
Problemi lindi kur në një çështje penale për spiunazh u shfaqën materiale me pretendime shumë të rënda për ndikim të huaj, financime, institucione fetare dhe interesa që mund të prekin sigurinë kombëtare.
Dhe këtu, zoti Tërnava, nuk mjafton të kërkoni që të hetohet letra.
Duhet të kërkoni të hetohet gjithçka që ajo letër pretendon se përshkruan.
Mos e lini Beogradin të dalë nga dera e pasme
Ajo që më shqetëson më shumë është rreziku që debati të zhvendoset nga përmbajtja te forma.
Nga pyetja:
A ka pasur ndikim të huaj, rrjete financimi, ndërmjetësim politik apo instrumentalizim të fesë?
te pyetja:
Kush e ka shkruar dokumentin?
Sigurisht që duhet ditur kush e ka shkruar.
Duhet ditur nëse është autentik.
Duhet ditur nga cili burim ka ardhur.
Por nëse gjithë debati reduktohet në autenticitetin e një dokumenti, atëherë ekziston rreziku që Beogradi, si faktor historik i ndërhyrjes dhe destabilizimit në Kosovë, të dalë nga skena si spektator.
Kjo nuk duhet lejuar.
Nëse dokumenti është fals, të zbulohet kush e fabrikoi dhe përse.
Nëse është autentik, të zbulohet kush e hartoi dhe për çfarë qëllimi.
Nëse disa nga elementet që përshkruhen aty përputhen me veprime konkrete, financime, ndërtime apo rrjete reale, atëherë ato duhet të hetohen një nga një.
Sepse problemi nuk është vetëm letra.
Problemi është nëse dikush ka shkruar planin — dhe dikush tjetër e ka zbatuar.
BIK-u nuk është feja, dhe Tërnava nuk është Islami
Këtë dallim duhet ta bëjmë pa frikë.
Të kritikosh Naim Tërnavën nuk do të thotë të sulmosh fenë islame.
Të kërkosh transparencë nga Bashkësia Islame nuk do të thotë të denigrosh qytetarët e besimit islam.
Të kërkosh hetim të financimeve të huaja nuk është urrejtje fetare.
Është përgjegjësi shtetërore.
Feja mund të jetë çështje e ndërgjegjes.
Por institucioni është çështje e ligjit.
Besimi është i lirë.
Paraja duhet të jetë e gjurmueshme.
Predikimi është i lirë.
Thirrja për ekstremizëm nuk është.
Objekti fetar mund të jetë i shenjtë për besimtarin.
Por leja e ndërtimit, financimi dhe dokumentacioni i tij nuk janë jashtë ligjit.
Atëherë le të hapen dosjet e xhamive
Nëse tashmë kemi një material të përfshirë në një dosje penale që flet për ndërtimin e xhamive në vende të dukshme apo strategjike, atëherë shteti duhet të bëjë atë që duhet të kishte bërë prej kohësh:
të hapë dokumentet.
Jo kundër fesë.
Jo kundër besimtarëve.
Por për të ndarë të ligjshmen nga e paligjshmja.
Të kontrollohet:
Kush e kërkoi ndërtimin?
Kush e financoi?
Nga cili shtet, ambasadë, fondacion apo organizatë erdhën paratë?
Nëpër cilat llogari kaluan?
Kush e dha lejen urbanistike?
Kush e nënshkroi lejen e ndërtimit?
A kishte leje fare?
A janë respektuar kriteret urbanistike?
Kush ndryshoi destinimin e tokës?
Kush në komunë apo në institucion e hodhi firmën?
Nëse ka objekte të ndërtuara pa leje, nuk mund të shpallen të paprekshme vetëm sepse janë objekte fetare.
Ndërtimi pa leje është çështje ligjore, pavarësisht nëse objekti është shtëpi, hotel, objekt biznesi, kishë apo xhami.
Nëse diku dalin falsifikim, korrupsion, shpërdorim detyre, financim i padeklaruar apo ndikim i huaj, duhet ndjekur zinxhiri i plotë i përgjegjësisë.
Kush solli paratë.
Kush i pranoi.
Kush i legalizoi.
Kush ndërmjetësoi.
Kush firmosi.
Kush heshti.
Dhe nëse faktet çojnë drejt veprave penale më të rënda, atëherë le të veprojë Prokuroria.
Publicisti nuk vendos prangat.
Gjykata i vendos.
Por publicisti dhe qytetari kanë të drejtë të kërkojnë që dosja të mos mbyllet para se të jetë hapur.
Xhami pa besimtarë, por me rëndësi “strategjike”?
Kjo është një pyetje që duhet bërë me gjakftohtësi.
A ka objekte fetare të ngritura në zona ku numri real i besimtarëve nuk e ka justifikuar madhësinë, dendësinë apo ritmin e ndërtimeve?
Nëse po, pse?
Nëse ka xhami që qëndrojnë pothuajse të zbrazëta, ndërsa investimet kanë qenë të mëdha, shteti ka të drejtë të pyesë:
A ka qenë nevoja shpirtërore arsyeja e vetme?
Apo ka pasur edhe interesa të tjera?
Këto pyetje nuk i poshtërojnë besimtarët.
Përkundrazi.
Ato i mbrojnë nga mundësia që dikush ta ketë përdorur fenë e tyre si dekor për projekte të tjera.
Sepse minarja nuk mund të bëhet perde ndaj hetimit.
Dhe gjysmëhëna nuk e anulon ligjin e Republikës.
Kush i indoktrinoi të rinjtë që shkuan në luftëra të huaja?
Këtu është një kapitull tjetër që nuk mund të harrohet.
Kosova ka kaluar edhe nëpër fenomenin e të rinjve që shkuan në luftëra të huaja dhe iu bashkuan organizatave ekstremiste.
Prandaj duhen pyetje.
Të rënda.
Të pakëndshme.
Por të domosdoshme.
Kush i radikalizoi?
Ku u rekrutuan?
Çfarë literature lexuan?
Kush i frymëzoi?
Cilët predikues ushtruan ndikim?
A kishte rrjete financimi?
A kishte organizata të jashtme?
A kishte struktura vendore që i dinin shenjat dhe heshtën?
A kishte institucione që reaguan me vonesë?
Nëse BIK-u ka luftuar seriozisht radikalizimin, atëherë le t’i nxjerrë dokumentet.
Le të tregojë:
cilët imamë u disiplinuan,
cilat raste iu raportuan institucioneve,
cilat organizata u denoncuan,
çfarë masash u morën,
çfarë bashkëpunimi pati me policinë dhe organet e sigurisë.
Kjo do ta ndihmonte edhe vetë BIK-un.
Por përgjegjësia nuk mund të zëvendësohet me një deklaratë të përgjithshme për “bashkëjetesën”.
Myftiu i përhershëm dhe kujtesa e shkurtër
Naim Tërnava nuk ka ardhur dje në krye të institucionit.
Ai ka qenë aty për vite të gjata.
Ka pasur autoritet.
Ka pasur ndikim.
Ka pasur qasje institucionale.
Prandaj nuk mund të paraqitet sot si kalimtar që pyet:
“Po kush i bëri gjithë këto?”
Karrigia e gjatë sjell edhe faturë të gjatë përgjegjësie.
Nuk mund të jesh myfti i Kosovës kur kërkohet autoritet, por vetëm qytetar i zakonshëm kur kërkohet llogari.
Nuk mund të kërkosh mikrofonin kur flitet për paqe dhe respekt, ndërsa kur pyetet për financime, ndikim dhe përgjegjësi, ta quash pyetjen “denigrim”.
Reputacioni nuk mbrohet duke mbyllur dosjet.
Mbrohet duke i hapur.
Mos na jepni vetëm ligjërata — jepni dokumente
Zoti Tërnava,
mos kërkoni vetëm që të zbardhet dokumenti.
Hapni edhe institucionin.
Hapni financimet.
Hapni marrëveshjet.
Hapni raportet me fondacionet.
Hapni dokumentacionin e ndërtimeve.
Hapni burimet e donacioneve.
Hapni të dhënat për predikuesit që kanë qenë problematikë.
Hapni çdo informacion që mund ta ndihmojë shtetin të kuptojë se ku mbaron besimi dhe ku fillon ndikimi politik.
Nëse gjithçka është në rregull, hetimi do t’ju pastrojë emrin më mirë se njëqind deklarata.
Nëse ka probleme, atëherë populli ka të drejtë t’i dijë.
Mos e ktheni kritikën ndaj institucionit në luftë fetare
Kosovës nuk i duhet një përplasje ndërfetare.
Kjo do të ishte një marrëzi.
Dhe do t’u shërbente pikërisht atyre që duan ta dobësojnë shoqërinë tonë.
Kritika ime nuk është kundër shqiptarëve të besimit islam.
Përkundrazi.
Besimtari i ndershëm nuk duhet të mbajë mbi shpinë barrën e gabimeve të një institucioni.
Imami i ndershëm nuk duhet të identifikohet me ekstremistin.
Qytetari i ndershëm nuk duhet të bëhet mburojë e askujt.
Ne po flasim për institucione.
Për financime.
Për ligj.
Për ndikim të huaj.
Për siguri kombëtare.
Dhe, nëse provohet, për spiunazh.
Nuk flas si spektator — flas si njeri që e ka paguar lirinë me burg, zjarr dhe humbje
Unë nuk e shkruaj këtë reagim nga komoditeti i një zyre.
Nuk flas si njeri që e ka njohur represionin serb nga librat.
Flas si ish i burgosur politik.
Si njeri që ka parë aktakuza politike kundër rinisë shqiptare, studentëve, profesorëve, intelektualëve dhe veprimtarëve.
Si njeri që e di se çfarë do të thotë kur shteti serb të shpall armik sepse kërkon të drejta kombëtare.
Në atë kohë nuk na pyesnin çfarë feje kishim.
Na godisnin sepse ishim shqiptarë.
Na burgosnin sepse kërkonim liri.
Na ndiqnin sepse kërkonim Republikë.
Nga përvoja ime, represioni godiste studentë, profesorë, punëtorë, intelektualë e veprimtarë kombëtarë.
Pikërisht për këtë arsye sot më dhemb kur shoh çdo përpjekje për ta zhvendosur debatin nga siguria e Kosovës te një konflikt artificial për fenë.
Familja ime e njeh zjarrin
Familja Dibrani nuk e njeh dhunën serbe nga kronikat televizive.
E kemi përjetuar.
Babai im ka përjetuar tri herë djegien dhe shkatërrimin e pasurisë familjare.
Shtëpitë.
Kapitalin.
Punën.
Sigurinë e familjes.
Kur digjet një shtëpi nuk digjen vetëm tullat.
Digjen kujtimet.
Fotografitë.
Djersa e prindërve.
Puna e brezave.
Por një gjë nuk digjet:
kujtesa se kush ta ka bërë.
Prandaj unë nuk mund të pranoj që në një debat ku shfaqet hija e ndikimit serb, Beogradi të tretet në fund të faqes dhe kritiku shqiptar të vendoset në qendër të akuzës.
Kjo do të ishte përmbysje e historisë.
Lufta jonë nuk ishte luftë fetare
Kosova nuk u çlirua për të krijuar luftë mes besimeve.
Lufta jonë ishte për ekzistencë kombëtare, liri dhe shtet.
Prandaj askush nuk duhet ta përdorë fenë si bunker kundër pyetjeve.
Feja nuk është në bankën e të akuzuarve.
Por askush që drejton një institucion fetar nuk mund të jetë mbi ligjin.
As politikani.
As biznesmeni.
As gazetari.
As imami.
As myftiu.
Republika duhet të jetë më e madhe se çdo karrige.
Përmbyllja ime për Naim Tërnavën
Zoti Tërnava,
nuk po ju kërkoj të pranoni një faj që ende nuk është provuar.
Po ju kërkoj të pranoni diçka shumë më të thjeshtë:
hetimin pa kufij institucionalë.
Jo vetëm hetimin e dokumentit.
Por hetimin e realitetit.
Nëse nuk ka asgjë, faktet do ta tregojnë.
Nëse ka pasur keqpërdorime, faktet do t’i zbulojnë.
Nëse ka pasur ndikim të huaj, faktet do ta ndjekin.
Nëse ka pasur krim, drejtësia duhet të veprojë.
Kosova na ka kushtuar shumë.
Mua personalisht më ka kushtuar burg.
Familjes sime i ka kushtuar zjarr dhe shkatërrim.
Brezit tim i ka kushtuar rrahje, përndjekje, burgje, varre dhe sakrifica të panumërta.
Prandaj nuk mund të hesht vetëm që dikush të ruajë rehatinë e karriges së vet.
Kosova është më e madhe se reputacioni i një individi.
Më e madhe se një institucion.
Më e madhe se një minare.
Më e madhe se çdo parti.
Dhe më e madhe se çdo interes i huaj.
Prandaj sot kërkoj:
hapni dosjet.
Ndiqni paratë.
Kontrolloni lejet.
Hetoni rrjetet.
Shikoni kush ka financuar, kush ka lejuar, kush ka heshtur dhe kush ka përfituar.
Dhe mbi të gjitha:
mos e lini Beogradin të largohet nga skena përmes mjegullës së një polemike fetare.
Nëse dokumenti është gënjeshtër, le të shembet me prova.
Nëse është e vërtetë, le të dridhen ata që kanë arsye të dridhen.
Sepse e vërteta nuk ka nevojë për minare që ta mbrojë.
As për kolltuk.
As për titull.
Ajo ka nevojë vetëm për një shtet që nuk trembet të hapë derën.
Luan – Asllan Dibrani
Ish i burgosur politik dhe veprimtar për çështjen kombëtare shqiptare
