Luan – Asllan Dibrani, Gjermani
17 shtator 2026
___
E ndoqa nga fillimi deri në fund shpalljen e aktgjykimit ndaj Hashim Thaçit, Kadri Veselit, Jakup Krasniqit dhe Rexhep Selimit.
Sa më gjatë vazhdonte leximi, aq më shumë krijohej përshtypja se një luftë e egër dhe tragjike po ngushtohej në ndalime, goditje, qortime, burgosje dhe kushte paraburgimi.
Në disa çaste, për mua, ajo sallë merrte pamjen e një skene të çuditshme juridike, ku drama e një populli të tërë rrezikonte të humbiste pas detajeve të një dosjeje.
Ligjet e luftës vlejnë edhe gjatë luftës. Tortura, vrasja dhe keqtrajtimi duhet të hetohen dhe askush nuk duhet të jetë mbi ligjin.
Por drejtësia duhet të shohë edhe kontekstin.
UÇK-ja nuk ishte administratë hoteli në një shtet të qetë. Ishte një ushtri guerile që vepronte në kushte lufte, mes ofensivave, dëbimeve, shkatërrimeve dhe mungesës së infrastrukturës.
Prandaj satira lind vetvetiu: a duhej UÇK-ja të kishte recepsion, katalog dyshekësh, garderobë sipas stinëve dhe shërbim dhome për personat që i konsideronte bashkëpunëtorë të regjimit serb?
Natyrisht, kjo është ironi.
Por pas ironisë qëndron një pyetje serioze: a mund të gjykohet drejt një episod lufte duke harruar realitetin e përgjithshëm në të cilin ai ka ndodhur?
UÇK-ja nuk lindi në paqe
UÇK-ja nuk lindi në një Kosovë të lirë dhe demokratike.
Ajo lindi në një realitet represioni, përplasjesh dhe më pas lufte të hapur.
Kosova përjetoi vrasje, dëbime, shkatërrime dhe një krizë të madhe humanitare. Më pas erdhi ndërhyrja e NATO-s dhe tërheqja e forcave serbe.
Për mua, UÇK-ja ishte, është dhe mbetet emblema e çlirimit të Kosovës.
Mund të gjykohen individë dhe mund të hetohen veprime konkrete. Por UÇK-ja nuk mund të nxirret nga historia e çlirimit të Kosovës.
Pa të nuk mund të shkruhet historia e viteve 1998–1999.
Edhe unë e njoh burgun
Këtë e shkruaj edhe si ish-i burgosur politik shqiptar.
Kam kaluar vite në burgjet e ish-Jugosllavisë, ku shqiptarët etiketoheshin si “kundërrevolucionarë”, “irredentistë”, “separatistë” dhe “terroristë”.
Kam njohur qelinë e betonit, të ftohtin, izolimin, dhunën dhe kushte që i kam përjetuar si çnjerëzore.
Atëherë askush nuk pyeste se çfarë dysheku kishim, nëse kishim veshmbathje të mjaftueshme apo nëse na futej të ftohtit në qeli.
Prandaj sot më lind natyrshëm pyetja: ku ishte kjo ndjeshmëri ndërkombëtare atëherë?
Kjo nuk justifikon asnjë shkelje të mundshme nga pala shqiptare. Por na jep të drejtën të kërkojmë drejtësi me të njëjtin standard për të gjithë.
Katër njerëz, por pas tyre një epokë
Thaçi, Veseli, Krasniqi dhe Selimi nuk janë katër emra të rastësishëm.
Ata janë të lidhur me një kapitull vendimtar të historisë së UÇK-së.
Gjykata trajton përgjegjësinë individuale dhe ky dallim juridik duhet respektuar.
Por është e pamundur të besohet se shqiptarët do t’i shohin këta katër njerëz të shkëputur nga epoka që përfaqësojnë.
Kur katër figura të asaj kohe ulen në bankën e të akuzuarve, në sallë hyn edhe hija e asaj epoke.
Dhe pikërisht për këtë arsye drejtësia duhet të jetë edhe më bindëse, më e argumentuar dhe më e kujdesshme.
Drejtësia duhet të bindë
Një gjykatë nuk duhet vetëm të shpallë një vendim.
Duhet të bindë me prova, arsyetim dhe standard të barabartë.
Aktgjykimi duhet analizuar faqe për faqe.
Duhet parë se cilat prova janë pranuar, si janë vlerësuar dëshmitë dhe ku mbrojtja konsideron se janë bërë gabime juridike.
Kjo është beteja që duhet zhvilluar në apel.
Jo vetëm me zemërim, por me argument.
Po ne, ku ishim?
Por kritika ime nuk është vetëm ndaj Hagës.
Është edhe ndaj institucioneve të Kosovës.
Ku ishin arkivat?
Ku ishin librat në anglisht, gjermanisht e frëngjisht?
Ku ishte dokumentimi sistematik?
Ku ishte diplomacia?
Serbia prej vitesh punonte me dosje, raporte, komunikata, ankesa dhe materiale të ndryshme.
Ne shpesh mendonim:
“Bota e di.”
Por bota nuk është e detyruar ta ruajë kujtesën tonë për ne.
Dhe këtu tragjedia bëhet satirë:
Beogradi prodhonte dosje.
Ne prodhonim statuse.
Ata punonin me vite.
Ne zgjoheshim kur binte çekani.
Pastaj pyesnim: si ndodhi?
Kështu ndodh kur historia lihet pa avokat.
Një aktgjykim nuk e burgos dot historinë
Mund të gjykohen individë.
Por nuk mund të burgoset Prekazi.
Nuk mund të burgoset Reçaku.
Nuk mund të burgosen kolonat e refugjatëve.
Nuk mund të burgoset kujtesa e një populli.
Dhe nuk mund të hiqet UÇK-ja nga historia e Kosovës.
Kosova duhet t’u jetë mirënjohëse NATO-s dhe aleatëve perëndimorë për rolin e tyre vendimtar në vitin 1999. Por mirënjohja ndaj aleatëve nuk kërkon që shqiptarët të harrojnë luftëtarët e tyre.
UÇK-ja rezistoi.
Aleatët ndërhynë.
Populli u kthye në vendin e vet.
Kosova ndryshoi përgjithmonë.
Kjo është tabloja e madhe.
Fjala e fundit
Historia e Kosovës nuk mund të përmblidhet vetëm në një dosje gjyqësore.
Ajo përmban burgjet politike, represionin, Prekazin, Reçakun, dëbimet, refugjatët, rezistencën, UÇK-në, Rambujenë, NATO-n dhe kthimin e popullit në vendin e vet.
Prandaj përfundimi im mbetet i thjeshtë:
Mund të gjykohen individë, por nuk mund të burgoset historia e një populli.
Drejtësi po, por drejtësi që sheh tërë skenën dhe jo vetëm cepin ku bie reflektori.
Kosova duhet të mësojë gjithashtu një mësim të dhimbshëm: historia nuk mbrohet vetëm me emocione dhe fjalime.
Ajo mbrohet me dokumente, arkiva, argumente, diplomaci dhe kujtesë.
Sepse, nëse ne nuk e dokumentojmë dhe nuk e shpjegojmë historinë tonë, të tjerët do të vazhdojnë të përpiqen ta shkruajnë atë për ne.
