Luan – Asllan Dibrani, Gjermani
UÇK-ja është emblema e çlirimit – por sot mbi këtë emblemë ra një hije e rëndë
16 shtator 2026
Sot nuk ishte një ditë e zakonshme për Kosovën.
Dhomat e Specializuara në Hagë shpallën aktgjykimin e shkallës së parë ndaj katër ish-krerëve të Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës: Hashim Thaçi dhe Jakup Krasniqi u dënuan me nga 25 vjet burgim, Kadri Veseli me 18 vjet dhe Rexhep Selimi me 13 vjet. Vendimi nuk është juridikisht përfundimtar dhe mund të ankimohet.
Ky është fakti juridik.
Por përtej tij ekziston edhe një plagë historike, politike dhe shpirtërore që nuk mund të futet në katër rreshta aktgjykimi.
Sepse UÇK-ja për shqiptarët nuk është një shkurtesë burokratike.
UÇK-ja është emblema e çlirimit të Kosovës.
Është emri nën të cilin mijëra burra e gra morën mbi vete barrën e luftës kundër pushtimit serb.
Është kujtesa e atyre që ranë.
Është ëndrra e atyre që mbijetuan.
Është kapitulli pa të cilin nuk mund të shkruhet historia e lirisë së Kosovës.
Dhe sot, sado që juridikisht thuhet se nuk po gjykohet UÇK-ja si organizatë, në ndërgjegjen e një pjese të madhe të shqiptarëve është e pamundur të ndahet plotësisht simboli nga njerëzit që e drejtuan atë.
Thaçi, Veseli, Krasniqi dhe Selimi janë katër figura qendrore të historisë së UÇK-së.
Prandaj sot, për mua, emblema e UÇK-së sikur u mbulua me një shami të zezë.
Jo sepse historia e saj u shua.
Jo sepse lufta për çlirim humbi kuptimin.
Por sepse katër prej njerëzve që përfaqësuan atë histori u dënuan në një gjykatë që vetë institucionet e Kosovës ndihmuan ta krijonin.
Dhe kjo dhemb.
Katër burra, katër emra – por pas tyre qëndron një epokë
Në gjuhën juridike ata janë katër individë.
Në kujtesën historike të Kosovës ata janë shumë më tepër.
Ata janë pjesë e një epoke.
Pjesë e një lufte.
Pjesë e një historie që nuk mund të shpjegohet vetëm me paragrafë penalë.
Gjykata deklaron se përgjegjësia penale është individuale dhe se nuk po gjykon UÇK-në si organizatë.
Kjo duhet thënë qartë.
Por duhet thënë po aq qartë edhe diçka tjetër:
në ndërgjegjen kombëtare, këta katër emra janë të lidhur pazgjidhshëm me historinë e UÇK-së.
Dhe për shumë shqiptarë ata përfaqësojnë luftëtarë dhe udhëheqës të një lufte që çoi drejt çlirimit.
Prandaj sot nuk mjafton të thuhet ftohtë:
“Mos u shqetësoni, nuk po gjykohet UÇK-ja.”
Sepse historia nuk funksionon si një dosje administrative.
Nuk mund t’i presësh me gërshërë emrat nga epoka e tyre.
Unë e njoh shijen e padrejtësisë
Ndoshta këtë ditë e kam përjetuar më rëndë se shumë të tjerë.
Unë e di çfarë do të thotë të qëndrosh pas grilave.
E di çfarë do të thotë kur mbi njeriun rëndon pushteti dhe kur dera metalike mbyllet pas tij.
Kam kaluar vite burgimi nën pushtimin serbo-sllav.
Prandaj natën para këtij vendimi dhe deri në orët e shpalljes së tij nuk e kam përjetuar si spektator të ftohtë.
E kam përjetuar me ankth.
Me shqetësim.
Me një peshë shpirtërore që ma riktheu kujtesën te vitet kur shqiptari duhej të luftonte jo vetëm për lirinë, por shpesh edhe për të drejtën që historia e tij të besohej.
Dhe gjatë gjithë natës një pyetje më sillej në kokë:
Çfarë do të ndodhë nesër me katër krerët e ushtrisë sonë çlirimtare?
Sot e morëm përgjigjen e shkallës së parë.
Dhe ajo ishte e rëndë.
Por ku ishte Kosova?
Këtu fillon revolta ime e dytë.
E para është njerëzore.
E dyta është politike.
Sepse nuk mund të sillemi sikur kjo gjykatë ka zbritur sot nga qielli.
Dhomat e Specializuara u krijuan mbi bazën e ndryshimit kushtetues dhe ligjit të miratuar nga Kuvendi i Kosovës në vitin 2015.
Pra mekanizmin që sot po jep këto aktgjykime e pranoi vetë Kosova.
Dhe pikërisht këtu lind pyetja:
Pasi e krijuam, çfarë bëmë më pas?
A ndërtuam një sistem serioz dokumentimi?
A ngritëm ekipe historike, juridike dhe diplomatike?
A e dokumentuam luftën e Kosovës në gjuhët kryesore evropiane?
A i mbushëm bibliotekat, parlamentet dhe universitetet perëndimore me dokumente për krimet e regjimit të Millosheviqit?
A e shpjeguam çdo ditë se çfarë ishte UÇK-ja dhe nga çfarë realiteti historik lindi?
Apo pasi u shpall pavarësia, menduam se historia kishte mbaruar?
Beogradi nuk flinte
Këtu qëndron një nga tragjeditë tona më të mëdha.
Serbia e kuptoi prej kohësh se lufta nuk zhvillohet vetëm me ushtri.
Lufta zhvillohet edhe me letër.
Me arkiva.
Me ambasada.
Me dokumente.
Me fotografi.
Me konferenca.
Me libra.
Me broshura.
Me memorandume.
Me ankesa.
Me raporte.
Me dëshmi.
Me përsëritjen e një narrative një mijë herë, derisa dikush jashtë Ballkanit fillon ta marrë si pikënisje.
Dhe ndërsa Beogradi punonte për narrativën e vet, ne shpesh silleshim sikur bota e kishte obligim të na mbante mend përjetësisht.
Por bota nuk funksionon kështu.
Bota ka memorie politike të shkurtër.
Arkivi ka memorie të gjatë.
Tavolina serbe plot, tavolina jonë me filxhanin e kafesë
Këtu tragjedia bëhet edhe satirë.
Imagjinoni dy delegacione që hyjnë në një zyrë ndërkombëtare.
Njëri hap valixhen:
raporte.
libra.
fotografi.
ankesa.
dokumente.
memorandume.
materiale propagandistike.
Tjetri hyn duke thënë:
“Po këta duhet ta dinë vetë kush ka qenë agresori!”
Jo, zotërinj.
Diplomacia nuk funksionon me “duhet ta dinë”.
Diplomacia funksionon me:
ja dokumenti.
ja dëshmia.
ja fotografia.
ja arkivi.
ja kronologjia.
ja argumenti.
Ne shpesh kemi shkuar nëpër korridoret ndërkombëtare sikur historia jonë ishte aq e madhe sa nuk kishte nevojë të shpjegohej.
Në politikën ndërkombëtare edhe e vërteta duhet të ketë dosje.
Përndryshe propaganda ia vesh kostumin, kravatën dhe i ulet përballë diplomatit para se e vërteta të ketë gjetur parkingun.
Vetëkënaqësia pas pavarësisë
Pas vitit 2008, një pjesë e klasës politike shqiptare sikur u bind se misioni historik kishte përfunduar.
U shpall pavarësia.
U ngrit flamuri.
U hapën ambasadat.
Dhe pastaj filloi lufta jonë e preferuar:
kush bëhet ministër?
Kush kryetar?
Kush drejtor?
Kush ambasador?
Kush e kontrollon partinë?
Kush e merr postin tjetër?
Ndërkohë Beogradi vazhdonte punën e vet.
Dhe historia jonë rrinte nëpër sirtarë.
Sot e hapëm sirtarin dhe u habitëm pse kishte pluhur.
Kjo është pjesa groteske e tragjedisë.
Kosova duhet t’i nderojë njerëzit e vet
Një shtet serioz nuk ndërtohet duke harruar njerëzit që lidhen me kapitujt më vendimtarë të historisë së tij.
Kosova ka të drejtë të respektojë procesin juridik dhe njëkohësisht të nderojë historinë e luftës së saj çlirimtare.
Këto nuk janë domosdoshmërisht kundërshti.
Respekti për gjykatën nuk kërkon amnezi historike.
Dhe respekti për UÇK-në nuk kërkon mohimin e çdo përgjegjësie individuale që një gjykatë mund ta shqyrtojë.
Por ajo që nuk mund të pranohet është që një popull të sillet si i turpëruar nga historia që e solli deri te liria.
UÇK-ja mbetet emblema e çlirimit të Kosovës.
Dhe njerëzit që e drejtuan atë pjesë të historisë nuk duhet të trajtohen nga institucionet e Kosovës sikur janë emra të huaj.
Kosova duhet t’i njohë.
T’i kujtojë.
T’i mbrojë të drejtat e tyre juridike.
T’i çmojë për rolin historik që kanë pasur.
Dhe kur procesi juridik vazhdon, shteti duhet të kujdeset që historia e luftës së Kosovës të mos lihet pa zë.
“Nuk po gjykohet UÇK-ja”
Po.
Në aspektin juridik, përgjegjësia është individuale.
Por le të mos bëhemi naivë.
Kur në bankën e të akuzuarve ke ish-presidentin e Kosovës, ish-kryetarin e Kuvendit, një nga figurat drejtuese të UÇK-së dhe një tjetër figurë qendrore të saj, efekti politik dhe historik shkon shumë përtej katër karrigeve në sallë.
Prandaj lufta e narrativës është aq e rëndësishme.
Nëse ne heshtim, dikush tjetër do ta shpjegojë kuptimin e këtij aktgjykimi për ne.
Dhe mund ta shpjegojë sipas interesit të vet.
Për pretendimet mbi dëshmitarët duhet prova
Në opinionin shqiptar ka pasur shpesh pretendime se Serbia ka ndikuar dëshmitarë ose ka përdorur njerëz e materiale për të ndërtuar dosje kundër UÇK-së.
Por këtu duhet të jemi të kujdesshëm.
Nuk duhet të deklarojmë si fakt se dëshmitarë shqiptarë janë paguar nga Beogradi pa prova konkrete dhe të verifikueshme.
Sepse nëse luftojmë propagandën me pohime që nuk mund t’i provojmë, atëherë e dobësojmë vetë kauzën që duam të mbrojmë.
Kritika jonë është mjaft e fuqishme edhe pa këtë.
Sepse pyetja kryesore mbetet:
Sa seriozisht punoi Kosova për dokumentimin e së vërtetës së vet?
Ata sillnin dosje – ne sillnim optimizëm
Serbia punonte me dokumente.
Ne me shpresën se drejtësia ndërkombëtare do ta kuptonte vetë gjithçka.
Ata përsërisnin pretendimet.
Ne përsërisnim:
“Bota e di.”
Ata dërgonin materiale.
Ne dërgonim delegacione.
Ata ndërtonin narrativë.
Ne ndërtonim qeverinë e radhës.
Nëse kjo nuk është satirë politike, çfarë është?
Vetëm se kësaj radhe askush nuk qesh.
UÇK-ja nuk duhet të mbetet pa zërin e vet historik
Tani duhet filluar puna që duhej të ishte bërë shumë më herët.
Duhet një arkiv serioz shtetëror i luftës së Kosovës.
Duhet dokumentim ndërkombëtar.
Duhet literaturë në anglisht, gjermanisht, frëngjisht dhe gjuhë të tjera.
Duhet të dokumentohen masakrat, dëbimet, burgosjet, dhuna, shkatërrimi dhe gjithë mekanizmi represiv i regjimit serb.
Duhet të dokumentohen edhe zonat e luftës, strukturat, vendimet dhe konteksti në të cilin vepronte UÇK-ja.
Jo për propagandë.
Por që historia të mos mbetet peng i propagandës së askujt.
Kjo nuk është fundi
Aktgjykimi i 16 shtatorit 2026 është i shkallës së parë.
Mbrojtja dhe Prokuroria kanë të drejtë ankimi.
Prandaj askush nuk duhet ta trajtojë këtë ditë si pikën e fundit.
Procesi juridik vazhdon.
Por nga sot duhet të fillojë edhe një proces tjetër:
procesi i zgjimit institucional të Kosovës.
Sepse nuk mjafton që populli të emocionohet për dy ditë.
Nuk mjafton një status në Facebook.
Nuk mjafton një deklaratë parlamentare.
Nuk mjafton që politikanët të dalin para kamerave vetëm kur shpallet dënimi.
Ku ishit dje?
Ku ishit pesë vjet më parë?
Ku ishit dhjetë vjet më parë?
Katër heronj të gjallë në ndërgjegjen e shumë shqiptarëve
Për mua dhe për shumë shqiptarë, Hashim Thaçi, Kadri Veseli, Jakup Krasniqi dhe Rexhep Selimi mbeten figura të lidhura me luftën çlirimtare dhe me një epokë në të cilën Kosova luftonte për ekzistencën dhe lirinë e vet.
Unë i shoh si katër heronj të gjallë të një kapitulli historik të Kosovës.
Kjo është një vlerësim politik dhe historik, jo një zëvendësim i gjykimit juridik.
Por një popull ka të drejtë të ruajë kujtesën e vet historike.
Dhe shteti duhet të dijë t’i nderojë njerëzit e historisë së vet pa ndërhyrë në pavarësinë e gjykatës.
Kjo pjekuri na ka munguar.
Shpesh ose kemi heshtur plotësisht, ose kemi bërtitur pa argument.
Na duhet diçka tjetër:
dinjitet, dokumente, argumente dhe kujtesë.
Shamia e zezë mbi emblemën e UÇK-së
Sot, simbolikisht, mbi emblemën e UÇK-së ra një shami e zezë.
Por ajo nuk është flamur dorëzimi.
Është shenjë dhembjeje.
Sepse katër burra që lidhen me udhëheqjen e luftës çlirimtare sot dëgjuan dënime të rënda.
Por emblema nën atë shami mbetet aty.
Sepse UÇK-ja nuk lindi në Hagë.
Ajo lindi nga realiteti i Kosovës së pushtuar.
Nga familjet e vrara.
Nga fshatrat e djegura.
Nga burgjet.
Nga përndjekjet.
Nga një popull që kërkonte lirinë.
Këtë histori nuk mund ta ndryshojë një fjali e vetme gjyqësore.
Dhe pyetja më e rëndë nuk është vetëm për Hagën
Pyetja është për ne.
A dimë t’i mbrojmë njerëzit dhe historinë tonë me mjete demokratike, juridike dhe dokumentare?
A dimë të ndërtojmë arkiv?
A dimë të ndërtojmë diplomaci?
A dimë të ndërtojmë historiografi?
A dimë të reagojmë para se të vijë aktgjykimi dhe jo vetëm pasi gjyqtari ta ketë mbyllur dosjen?
Sepse propaganda nuk pushon kur ne flemë.
Ajo punon.
Shkruan.
Përkthen.
Fotokopjon.
Dërgon.
Bind.
Dhe një ditë kthehet si “material ndërkombëtar”.
Ndërsa ne zgjohemi dhe pyesim:
“Si ndodhi kjo?”
Kështu ndodhi.
Kosova e fitoi lirinë – tani duhet të mbrojë edhe kujtesën e saj
UÇK-ja mbetet një nga simbolet themelore të çlirimit të Kosovës.
Katër ish-krerët e saj sot përballen me një aktgjykim të rëndë të shkallës së parë.
Procesi juridik do të vazhdojë.
Por historia nuk mund të lihet në pushim derisa të përfundojë apeli.
Kosova duhet të mësojë njëherë e përgjithmonë:
liria fitohet në fushëbetejë, por kujtesa historike mbrohet në arkiva, universitete, parlamente, media, gjykata dhe diplomaci.
Nëse këtë nuk e bëjmë ne, do ta bëjnë të tjerët.
Dhe atëherë mos u habisni kur na e sjellin historinë tonë të përkthyer, të redaktuar dhe të paketuar sipas interesave të tyre.
Sot mbajmë zi për një goditje të rëndë.
Por nuk kemi të drejtë të dorëzojmë kujtesën.
UÇK-ja ishte dhe mbetet emblema e çlirimit të Kosovës.
Dhe historia e saj duhet mbrojtur jo me britma boshe, por me të vërteta, dokumente dhe argumente që i qëndrojnë kohës.
