Kreu Blog Faqe 1182

Kryengritja e Lumës e 15 dhe 17 nëntorit 1912, përkujtim i 110 vjetorit të asaj lufte

Drini.us
-
0
Kryengritja e Lumës e 15 dhe 17 nëntorit 1912, përkujtim i 110 vjetorit të asaj lufte
Nga Sheradin Berisha
Në 110 vjetorin e luftës në Kullë Lumë
KRYENGRITJA E LUMËS, MË 15 – 17 NËNTOR 1912
Hyrje
Dihet mirëfilli se Lufta e Parë Ballkanike shpërtheu në tetor 1912 nga shtetet e “Aleancës Ballkanike” që e përbënin Serbia, Mali i Zi, Bullgaria dhe Greqia. Në këtë luftë Shqipëria akoma pa u çlirua përfundimisht nga pushtimi pesë shekullor i perandorisë osmane, u detyrua t´ia kthente armët pushtuesve të ri edhe pse për shqiptarët ishte një periudhë jashtëzakonisht e rëndë, pas kryengritjes së përgjithshme të verës 1912.
Mobilizimi i shqiptarëve kundër synimeve Serbe për dalje në detin adriatik
Në gjysmën e dytë të tetorit 1912, ndërsa vazhdonin operacionet pushtuese të ushtrisë serbe mbi tokat shqiptare, në Kosovë e gjetiu, në krahinën e Lumës, të Opojës, Vërrinit, Gorës, Hasit, Dibrës… u organizuan kuvende të shumta dhe në saje të kushtrimit të lëshuar nga mbledhja e jashtëzakonshme e komitetit ”Shpëtimi” të mbajtur në Shkup, me 14 tetor 1912, filloi mobilizimi i përgjithshëm për ta përballuar agresionin pushtues serb.
Në javën e parë të nëntorit, armata e III serbe pasi pushtoi Rrafshin e Kosovës dhe atë të Dukagjinit, synonte pushtimin e Shqipërisë Veriore dhe të Mesme për të dalur në brigjet e detit Adriatik. Qysh më 5 nëntor 1912 kur gjenerali famëkeq Bozhidar Jankoviq hyri në Prizren me regjimentet e Divizionit ”Shumadia-1”, nisi rigrupimin e forcave të tij, për operacionet drejt Adriatikut.
Për të realizuar këtë plan ushtarak, komanda serbe, kishte krijuar dy njësi të veçanta, që morën emrin si ”njësitë e bregdetit” dhe repartet e këtyre njësive u përzgjodhën nga divizionet ”Shumadia-1” dhe “Drina-2” të dislokuara në Prizren e Gjakovë.
Krijimi i reparteve serbe për nënshtrimin e Lumës me rrethinë
Për të evituar çdo rrezik që mund të kërcënonte të ashtuquajturit ”njësitë e bregdetit”, që do të operonin në drejtim të Adriatikut, nëpërmjet Luginës së Drinit (Lumës), komanda e armatës së tretë krijoi ”repartin e Lumës”, i cili mori për detyrë të pushtonte këtë krahinë dhe krahinën e Hasit, Vërrinit, Opojës, Gorës…, të çarmatoste shqiptarët dhe të godiste pa mëshirë çdo rezistencë të tyre.1
Në repartet ushtarake për pushtimin e Lumës u angazhuan rreth 16 mijë trupa, pasi sipas të dhënave të komandës serbe, pa “përuljen e Lumës” dhe zotrimin e brigjeve të Drinit nuk mund të realizoheshin planet strategjike të proklamuara nga qeveria serbe e Nikolla Pashiqit.
Për këtë qëllim gjenerali Jankoviq, iu drejtua popullit të Lumës me një letër ku kërkonte të plotësohen këto kërkesa:
1. Që paria, hoxhallarët dhe të pasurit të vijnë në bisedime pa armë;
2. Paria të garantojë dorëzimin e pushkëve nga fshatrat e veta, nëse duan të jetojnë në ”rehati” me ne, e ky është kushti kryesor;
3. T´i çarmatosin shqiptarët e ardhur nga Kosova, llapjanët, hasjanët, prizrenasit, dukagjinasit etj, të cilët ndodhen në mesin e tyre dhe ata që kanë luftuar kundër nesh;
4. Ta dorëzojnë, ose së paku të tregojnë ku ndodhet Isa Boletini, ta dorëzojnë Ramadan Zaskocin, Riza Beun, Islam Spahiun nga Kolesjani dhe Bajram Daklanin;
5. Që parija t´i prijë ushtrisë serbe dhe të informojnë për lëvizjen e rezistencës përreth, dhe
6. Që çdo fshatë t´i japë nga 5 vet peng e të qëndrojnë në Prizren, që të jemi më të sigurt. Nëse këto kushte nuk plotësohen, tërë pasuria dhe fshatrat kanë për t´u bombarduar.2
Këto kushte ultimative në asnjë mënyrë s´u pranuan nga populli dhe paria e Lumës dhe trevat tjera përreth, andaj si rrjedhim soldateska serbe nisi operacionet ushtarake për pushtimin e Lumës dhe të krahinave tjera përreth.
Qëndresa shqiptare përballë operacioneve pushtuese serbe
Përballë operacioneve pushtuese të ushtrisë serbe, u gjendën mijëra luftëtarë shqiptarë të krahinave të Lumës, Hasit, Vërrinit, Opojës e Gorës, si dhe të atyre që ishin tërhequr nga thellësitë e Kosovës, pas pushtimit të saj. Me këtë rast malet e larta të Pashtrikut, (ku shtrihej krahina e Hasit dhe Malësia e Gjakovës), si dhe degëzimet natyrore të Sharrit – /(malet e Gjalicës (Pikllimës) dhe të Koretnikut, matanë Drinit të Bardhë), ku gravitojnë fshatrat e trevës së Vërrinit, të Opojës dhe të Gorës/, nga fortesa natyrore u shndërruan në fortesa lufte.
Duke pas parasysh këto pozita gjeostrategjike, forcat shqiptare u pozicionuan në vijën frontale: Malësia e Gjakovës (Qafa e Morinës – Qafa e Prushit) – Has (Planej – Gorozhup) – Qafa e Zhurit – Vërri (Billushë – Jeshkovë – Lybeqevë – Lez) – Sharr (pjerrësit perëndimore të “Gurit të Zi” – Opojë (Gryka e Llapushnikut.)
Në organizimin e qëndresës shqiptare u shquan krerët:
– Ramadan Zaskoci,
– Ramadan Çejku,
– Qazim Lika,
– Islam e Sali Spahia,
– Hoxhë Mehmeti,
– Osman Lita,
– Cen Daci,
– Bajram Gjana,
– Dervish e Nezir Bajraktari,
– Myftar Nika,
– Nexhip agë Bilali,
– Sylë Elezi,
– Ahmet Ilaz Qehaja,
– Jemin Gjana të gjithë nga Luma,
– Elez Isufi,
– Cuf Xhelili e
– Xhafer Doda nga Dibra,
– Bajram Curri në Malësi të Gjakovës,
– Rexhë Ali Bajraktari nga Hasi,
– sheh Hasani nga Prizreni,
– Jahja Sait Sahiti nga Kuki i Opojës,
– Kapllan Opoja,
– Nail Hyseni – Dani i Rapçës së Gorës,
– Esat Berisha,
– Abdyl Osmani,
– Arif Krusha e shumë të tjerë.3
Qendrat komanduese të luftës u vendosën:
1. Në Llapushnik (Brezne) të Opojës, në krye me Qazim Likën;
2. Në Krumë të Hasit, në krye me Rexhë Ali Bajraktarin; dhe
3. Këshilli Qëndror i Luftës në krye me Ramadan Zaskocin u vendos në Qafë të Kolesjanit, në majën e quajtur Tabe, nga ku shihej qartë Rrafshi i Lumës…
Për të mos lejuar kalimin e trupave serbe matan lumit, përgjatë Drinit të Bardhë, këshilli i luftës, organizoi me kohë prita në fshatrat: Shalqin, Domaj, Gjinaj, Brut, Ura e Vezirit… Prita të tilla u ngritën edhe në brigjet perëndimore të Drinit të Zi si: në Kolsh, Mamëz, Surroj, Tejdrinë…4 Në këto pozicione ishin forcat mbrojtëse shqiptare, kur më 9 e 10 nëntor 1912 filluan operacionet e armatës III serbe në drejtim të Lumës.
Beteja e parë e përgjakshme në “Qafë të Zhurit”
Beteja e parë e përgjakshme në kufijtë e Lumës u zhvillua në “Qafë të Zhurit” dhe vijoi deri në grykën e Morinës. Në këtë lokalitet ushtria serbe për 2-3 ditë rresht pësoi goditje të rëndë, duke lënë në fushëbeteja shumë të vrarë e të plagosur dhe armë. Pas këtij dështimi, ushtria pushtuese serbe në shenjë hakmarrje, në fshatin Zhur i mori peng 37 shqiptarë, të cilët më pas i dërguan në Prizren me qëllim që të ushtrohet presion në popull, për të mos e përkrahur edhe mëtutje kryengritjen.
Ushtria serbe pas një riorganizimi me reparte të reja u nisë sërish në drejtim të Lumës. Forcat shqiptare, tani përballë reparteve të divizionit ”Shumadia-1”, për të mos u dëmtuar u tërhoqën duke zhvilluar luftime sporadike, përgjatë brigjeve të Drinit të Bardhë dhe shpateve të Koretnikut e të Gjallicës, në mënyrë që të bëhej një përgatitje sa më e mirë për një qëndresë më të fuqishme. Repartet serbe me goditjet e vazhdueshme që i bënin luftëtarëve lumjanë, nga fusha e Morinës e deri në Përbreg, hap pas hapi u futën në brendësi të Lumës, deri në Bicaj dhe u dislokuan në hapsirat fushore të këtij fshati.
Tërheqja taktike e luftëtarëve shqiptarë dhe pozicionimi i tyre në vendet kyqe për goditjen e forcave serbe
Tërheqja e luftëtarëve shqiptarë u bë jo vetëm për shkak të epërsisë serbe në numër të ushtarëve dhe në armatim të rëndë, por me këtë rast u përdorë procesi luftarak taktik: qëndresa – thyerja – tërheqja, si ligje objektive të luftës, për ta futur armikun nëpër kurthe, në mënyrë që ta ndëshkonin më pas me mënyrat e tyre origjinale të luftimit 5.
Këshilli komandues i luftës i përqëndruar në Tabe (Qafë të Kolesjanit), me kohë kishte siguruar prapavijën edhe në tërthoren: Përbreg – Gjegjën – Bardhoc – Morinë – Vërmicë – Shkozë – Dobrusht – Zhur – Vërri (Billushë – Jeshkovë – Lez…), e cila njëkohsisht luante rol të dyfishtë:
1. mbështetje të sulmit mbi forcat armike dhe
2. mbrojtje e prapavijës – të shpinës së luftëtarëve në Lumë, ndërsa fshatrat e Dollovishtit e të Opojës siguruan krahët e mbështetën veprimet në Grykën e Vanjave, në Qafën e Zbinecit e të Llapushnikut.6
Në mëngjesin e 15 nëntorit 1912, Këshilli i Luftës dha urdhër për të sulmuar repartet serbe nga disa drejtime të frontit. Falë konfiguracionit të terrenit malor, motit të keq (me shi e bubullim) edhe pse të varfër në mjete lufte, lumjanët të lëshuar si ortek mbi forcat armike, në kodrat e Kolesjanit arritën t’i asgjësojnë qindra ushtarë serbë, ndërsa nga radhët e tyre ranë dëshmorë: Ibrahim H. Zeqiri – bajraktar i Radomirës, Nexhip Dullë Visha nga Kolesjani, Rexhep Jonuz Taci, Selman Asllan Nërguti, Halim Shehu e Daut Basha nga Shtiqni etj.7
Ndërkohë për shkak të rezistencës së fuqishme, forcat serbe u tërhoqën nga Kolesjani dhe kodrat e Gabricës dhe u pozicionuan në brigjet jugore të Shejës dhe në brigjet lindore të Drinit të Zi, ndërsa forcat shqiptare kaluan në vijën: fshati Mustafaj – Osmanaj – Bushat (Kodra e Bushatit).
Rigrupimi i forcave shqiptare
Këshilli i luftës, pas një rigrupimi të forcave shqiptare në teren, më 16 nëntor pa ndërpre vazhdoi mësymjen drejt forcave serbe dhe përleshjet gjakosëse u zhvilluan kryesisht në krahun e majtë të përroit të Shejës. Pikërisht në këto çaste kritike për kurorëzimin e suksesit, në Lumë arritën qindra dibranë në krye me udhëheqësit e shquar Elez Isufin, Isuf Xhelilin, Xhafer Dodën etj, të cilët në fushat e betejës sollën edhe 2 – 3 topa që dikur ua kishin zënë turqve.8
Ushtria serbe e qëlluar (sulmuar) nga të gjitha anët, në panik braktisi fushëbetejën, duke lënë edhe shumë të vrarë e të mbytur në Dri dhe në përroin e Shejës. Për të përfituar nga situata e krijuar, Këshilli i luftës tashmë nga Kolesjani ishte zhvendosur në fushën e Zborit – Nangë, dhe aty përcaktoi dy drejtime sulmuese (me 3 grupe) për ndjekjen e mëtejshme të pushtuesve serbë:
– Grupi i parë: u drejtua, në krahun e majtë nëpër rrugën këmbësore që të shpiente nga Nanga në Gostilë – për në Kullë të Lumës;
– Grupi i dytë: në rrugën këmbësore që të çonte nga Nanga në Shtiqën, Përbreg e deri në Morinë,
– Grupi i tretë: (në rolin e rezervës) u përdorë si mbështetje për të dy krahët (grupet) e sulmit. 9
Ndërkaq forca tjetër goditëse që kishte të bënte me fatin e Betejës së Lumës, ishte organizimi i qendresës në të dy krahët e Drinit të Bardhë:
a. Në tërthoren Përbreg – Gjegjën – Bardhoc – Morinë – Qafa e Zhurit – Vërri (Billushë) – Guri i Zi (Opojë) – Sharr dhe
b. në krahun tjetër Has (Pashtrik) – Malësi e Gjakovës.
Për të penguar shkuarjen e forcave të reja serbe nga Prizreni në drejtim të Lumës, luftime të ashpra u zhvilluan edhe në trevën e Vërrinit. Në vijën Dobrusht – Qafa e Zhurit – Billushë – Lez – Leskovec, pati luftime ballore dhe anësore. Repartet serbe në këto luftime përpiqeshin që të shpërthejn vijën frontale në Vërri, me qëllim të depërtimit në Opojë e Gorë prej nga mendohej të sulmoheshin nga prapa lumjanët, mirëpo nuk patën sukses.
Vendimi i Këshillit Komandues për të goditur armikun në të gjitha frontet e luftës
Në kulmin e qëndresës për vdekje a liri, Këshilli Komandues i Luftës që përbëhej nga Ramadan Zaskoci, Islam Spahia, Hoxhë Mehmeti, Elez Isufi, Ramadan Çejku, Ramadan Kovaçi, Kadri Shahini, Jemin Gjana etj, sipas vendimeve të marra në një mbledhje, më 17 nëntor 1912 nisën operacionet goditëse në të gjitha frontet e luftës. Malësorët lumjanë, të ngujuar nëpër kullat e fshatrave: Nangë, Gostil, Shtiqën, Përbreg dhe në shpatet lindore të Gjallicës e Koretnikut (Pikllimës) si dhe në brigjet e të dy Drinave (të Ziut e të Bardhit), e të ngazllyer nga fitorja e bujshme e Qafës së Kolesjanit, forcat e armikut u sulmuan nga të dy krahët (lindje-perëndim) dhe u ndoqën këmba këmbës.
Repartet ushtarake serbe u përpoqën të rigrupohen e të pozicionohen sërish në Kodrën e Galipës e në Zbor të Nangëve, por këto përpjekje gjithashtu dështuan keq. Repartet shpartalluese serbe pasi humbën edhe në këtë fushëbetejë qindra ushtarë të tjerë, braktisën edhe vijën mbrojtëse Shtiqën – Drini i Zi. Në këto sulme lumjanët trima veprojnë rrufeshëm, dhe gjatë luftimeve bien dëshmorë: Abaz Zezi, Baftjar Tahiraj, Baki Maliq Domi, Bektash Gjoka, Dervish Trota, Dullë Dema, Halil Dema, Halil Himaj, Hasan Shabani, Ismail Neziri, Jashar Shehu, Mehmet Allaraj, Mehmet Limani, Muharrem Mema, Mustafë Dogjani, Ramadan Koldashi, Rrustem Shehu, Shaqir Basha, Shaqir Dauti, Tahir Smajli, Zenel Mema, Haziz Xhaferi, e shumë të tjerë.10
Luftimet përfundimtare u zhvilluan në brigjet e lumenjve Drini i Bardhë – Drini i Zi, ndërsa ato me të përgjakshmet në Kullë Lumë.
Mbeturinat e reparteve serbe që i shpëtuan asgjësimit në rajonin e Bicajt, së bashku me repartet e rajonit të Kullës së Lumës, kishin arritur të dilnin në bregun e kundërt të lumit Luma, poshtë Përbregut, dhe të pozicionohen në vijën: Përbreg – Kulla e Lumës. Për këto ngjarje, burimet serbe thonë se “gjatë tërë ditës së 17 nëntorit 1912 u zhvilluan luftime të rënda midis aradhave serbe e shqiptarëve, që sulmonin nga të gjitha anët, veçanërisht nga bregu i majtë i lumit Luma, duke rrezikuar forcat serbe që të hidhen në Dri e të shkëputeshin nga Prizreni. Më i forti qe zjarri i shqiptarëve nga bregu i djathtë i Drinit të Bardhë. Edhe togjet gjuajtëse që u dërguan në atë krah nuk mundën t´i largojnë prej andej lumjanët e hasjanët, të cilët me një zjarrë anësor të fuqishëm, u shkaktuan humbje të rënda forcave serbe. Në këto rrethana, bateria e gjymtuar e topave malorë nuk mundi të zinte pozicione e të aktivizohej në luftime”.11
Fitorja e kryengritësve shqiptarë në Lumë
Kapja e Kullës së Lumës me luftime të përgjakshme shënonte pragun e fitores së betejës. Forcat shqiptare, në mbrëmjen e ditës së 17 nëntorit, pasi arritën të pozicionohen në vijën: Drini i Bardhë – Uki i Vjerrë – Gjegjën – Shpati perëndimor i Koretnikut – Bardhoc, sulmuan karvanin me qerre, me kafsh tërheqëse të mbeturinave serbe që tentonin të tërhiqeshin në drejtim të Prizrenit.
Në këto luftime të përgjakshme kur hordhitë barbare serbe vërtet patën humbje të mëdha në ushtarë e në materiale lufte, u martirizuan edhe shumë lumjanë, si: Halil Taci (Gjegjën), Hamza Dema (Morinë), Hazir Mhola (Bicaj), Isuf Ramadani (Morin), Jemin Dema (Bardhoc), Jakup Tota (Barruç), Liman Çejku (Lusën), Ramadan Nerguti (Gjegjë), Rrahman Duraku (Morin), Selim Gërmizi (Bardhoc), Sinan Çejku (Lusën), Shaban Coka (Ujmisht), Shaqir Nerguti (Gjegjën), Zenel Nerguti (Gjegjën), Bajram Ramadani (Përbreg) e shumë të tjerë. Në Betejën te vendi i quajtur “Uki i Vjerrë” u plagos edhe udhëheqësi i moshuar lumjan Islam Spahia, i cili nuk iu nda luftës që nga Qafa e Kolesjanit e deri në Bardhoc.12
Me luftën te „Uki i vjerrë“ mbaron seria e betejave të përgjakshme në Lumë, ku rezultoi me shkatërrimin e forcave serbe dhe dëbimin e atyre pak mbeturinave (njësive serbe) deri afër Prizrenit. Humbjen e madhe të ushtrisë serbe, në Lumë më qartë e ka shprehur në kujtimet e veta Kosta Novakoviq, pjesëmarrës në ato luftime.
Novakoviq ka shkruar: ”Unë nuk do të zë në gojë detyrën e parë të repartit tonë të Lumës – çarmatimin e Lumës, që ai nuk arriti ta kryejë, kështu që në rastin tjetër do të kthehem në punën e tij dhe të komandantëve, punë të cilën e paguam me jetën e njerëzve, duke humbur shumë municione, ushqim dhe kafsh… pas disfatës së plotë në Lumë, pas katër netëve të pandërprera pa gjumë, pas tërheqjes nga pozita afër fshatit Bicaj, pas kalimit në ujë deri në brez, reparti i Lumës, i cili u përforcua edhe me një batalion, më 18 nëntor u detyrua të tërhiqet i shpartalluar e rraskapitur deri në pikën e fundit dhe mbërriti në fshatin Zhur, 8 km larg Prizrenit…” 13
“12 mijë ushtarë serbë kockat e tyre i lanë në Lumë!”
Sukseset e arritura në këto ditë luftimesh nxorën në pah aftësitë dhe taktikën e zgjuar të luftëtarëve shqiptarë, të cilët duke u mbështetur në kushtet konkrete të vendit dhe në traditat e të parëve tanë, shpartalluan pushtuesit serbë, të shumtë në numër dhe të armatosur me armë më moderne të kohës. Po kështu studimet e bëra, tradita gojore, por edhe folklori ynë popullor (këngët historike), japin disa të dhëna për numrin e ushtarëve serbë të vrarë në Lumë.
– Sipas opinionit të lumjanëve numri i serbëve të humbur ka qenë 16 mijë.
– Sipas të dhënave nga historia ushtarake serbe, ky numër shkon deri në 18 mijë.
– Sipas studiuesit Essat Bilali, në revistën ”Shqiptari i Lirë” dhe shumë studiuesve tjerë shqiptarë, shifra sillet në 12 mijë ushtarë serbë që i lanë kockat e tyre në Kullë Lumë .14
Përjetësimi i Betejës së Lumës nga rapsodi popullor
Rapsodi popullor këtë ngjarje historike e përjetësojë edhe përmes vargjeve si:
”Ka hi serbi n´at´Prizren,
po i thot`Lumës: ”Lirom ven!”
Nuk jam mbreti, po jam Luma,
t´mushi gjiksin plot me plumba!”
Kur vikati Islam spahija:
”Bini djem, se shkoi Shipnija!”
“Bini djem-thrret Ramadani
-bini djem se shkoi vatani!”
Gryka e Shejës po rredh gjak,
po i thot Drinit: ”Ndihmom pak
Ndihmom pak, n´dash me m´ndihmue,
kllade t´mdhaja jam tuj çue”.
Krajli i serbit ban: ”Medet,
m´faroi Luma askerin krejt!
ma faroi askerin e ngrat
burrat me pushk`e grat me spatë”.
“Kadal, krajl u mlofsh me morre,
dymdhetmi t`metën pa vorre!”
Djemt´e Lumës hiq s´kan dert,
ka ni luftë bajn´vjet për vjet,
luft´ me krajl e luft´ me mbret…”
(…)
Hasi shpat e gur e kep
vend për vend pushka kërset
shkoj kukuja shpi për shpi
I preu Hasi 3 mijë shkijë…”
(…)
Krejt Opoja u mlu n`zi
Prej Prizrenit ter n´Dri
Tre ditë luftë e tre ditë zi
u vranë shkije përmi tre mijë…” 15
Përfundim
Ndonëse në mëngjesin e 18 nëntorit 1912, mori fund beteja e Lumës, ku forcat shqiptare triumfuan kundër armatës III serbe, në Manastir zhvillohej një betejë tjetër ndërmjet forcave shqiptare dhe reparteve të armatës I-rë serbe, që në histori njihet si Beteja e Manastirit. Në këtë kuadër vlerësojmë se Beteja e Lumës, Beteja e Manastirit si dhe rezistenca shqiptare në veri (Shkodër) dhe në jug (Janinë) kanë rëndësi të madhe historike, për faktin sepse në një mënyrë a tjetër, krijuan rrethana të favorshme për mbajtjen e Kuvendit Kombëtar në Vlorë, më 28 nëntor 1912, ku u shpallë Pavarësia e Shqipërisë në kufijtë Etnik.
LISTA E TË RËNËVE NË QAFË TË DUHLES DHE NË LUMË (NËNTOR 1912)
1. Abaz Zezi, Lojme, Botat e Kuqe (Gostil) 2. Adem Cena, Kalis, Qafë e Duhles 3. Adem Halili, Skavicë, Qafë e Kolesjanit 4. Ahmet Cen Xhahu, Gjegjën, Zabeli i Branesë 5. Ahmet Iljazi, Brekijë? 6. Arif Allaraj, Topojan, Glloboçicë (Gore) 7. Avdi Hasan Avdia, Morin, Bregu i Drinit; 8. Baftjar Tahiraj, Topojan, Botat e Kuqe (Gostil) 9. Bajram Istref Avdia, Morin, Bregu i Drinit 10. Bajram Isuf Nerguti, Gjegjën, Uki i Vjerrë 11. Bajram Ramadani, Përbreg, Breglumë 12. Bal Musli Syla, Morin, Hani i Balës 13. Baki Maliqi, Ujmisht, Botat e Kuqe, (Gostil) 14. Bektash Gjoka, Ujmisht, Botat e Kuqe, (Gostil) 15. Beqir Misin Syla, Morin Hani i Balës 16. Beqir Zyberi, Bicaj, Gjomç 17. Brahim Allaraj, Topojan, Gjomç 18. Brahim Zeqiri Radomirë, Qafë e Kolesjanit 19. Cen Hajdin Xhahu, Gjegjën Zabeli i Branesë 20. Dem Hasë Mica, Gjegjën, Uki i Vjerrë 21. Dërvish Trota, Shtiqën, Botat e Kuqe (Gostil) 22. Dil Fana, Topojan, Qafë e Duhles 23. Djali i Ramadan Rexhepit, Bardhoc, Hani i Balës 24. Dostan Peposhi, Lusën, Qafë e Kolesjanit 25. Dullë Dema, Gostil, Botat e Kuqe (Gostil) 26. Dem Syla, Morin, Hani i Balës 27. Dem Hasë Mica, Gjegjën, Uki i Vjerrë 28. Emërllah Ahmet Dida, Përbreg, Gjomç 29. Elez Ramë Përzhita, Morin Bregu i Drinit 30. Esat Allaraj, Topojan, Glloboçicë (Gore) 31. Faruk Islamaj, Topojan, Qafë e Duhles 32. Fasli Brati, Bicaj, Bicaj 33. Feriz Ahmetaj, Topojan, Qafë e Kolesjanit 34. Hakik Dema, Bardhoc, Botat e Kuqe (Gostil) 35. Halil Ademaj, Bardhoc, Botat e Kuqe (Gostil) 36. Halil Krosi, Reç, Gjomç 37. Halil Musallari, Topojan, Qafë e Duhles 38. Halil Taci, Gjegjën, Ara e Mehmetit (Bardhoc) 39. Halim Shehu, Shtiqën Livadhet e Gjata, (Shtiqën) 40. Halit Billall Syla, Morin, Hani i Balës 41. Hamdi Zyberaj, Topojan, Qafë e Duhles 42. Hamz Dema, Morin, Breg Drini (Morin) 43. Hasan Çupi, Brekijë, Brekijë 44. Hasan Hajdari, Morin, Hani i Balës 45. Hasan Shabani, Shtiqën, Botat e Kuqe (Gostil) 46. Hazir Mehmet Nërguti, Gjegjën, Uki Vjerrë 47. Hazir Mhola, Bicaj (Mhole), Uki i Vjerrë (Bardhoc) 48. Idriz Bajraktari, Kalis, Qafë e Duhles 49. Idriz Demi, Ujmisht, Botat e Kuqe 50. Idriz Grosha, Bardhoc, Qafa e Zhurit 51. Idriz Istref Përzhita, Morin, Qafa e Zhurit 52. Imer Selimi, Morin, Hani i Balës 53. Islam Hazizi, Bicaj, Bicaj 54. Ismail Bajram Avdia, Morin Bregu i Drinit 55. Ismail Neziri, Shtiqën, Botat e Kuqe 56. Isuf Ramadani, Morin, Breg Drini (Morin) 57. Jakup Tota, Barruç, Uki i Vjerrë 58. Jemin Dema, Bardhoc, Qafë e Bardhocit 59. Jashar Nuhia, Gostil, Botat e Kuqe 60. Jashar Shehu, Shtiqën, Botat e Kuqe (Gostil) 61.Liman Çejku, Lusën, Uki i Vjerrë (Bardhoc) 62. Mehmet Allaraj, Topojan, Botat e Kuqe (Gostil) 63.Mehmet Limani, Lojme, Botat e Kuqe (Gostil) 64. Metali Dautllari, Topojan, Botat e Kuqe (Gostil) 65. Mitah Ahmeti, Kalis, Gjomç 66. Muharrem Allaraj, Topojan, Gjomç 67. Muharrem Mema, Skavicë, Shtiqën 68. Mulla Musa, Zapod, Gurra e Shkozës 69. Mustafë Dogjani, Shtiqën, Botat e Kuqe, (Gostil) 70. Mustafë Tahiraj, Topojan, Glloboçicë, (Gore) 71. Myftar Tahiraj, Topojan, Glloboçicë (Gore) 72. Nexhip Dulla, Kolesjan, Qafë e Kolesjanit 73. Osman Emërllah Përzhita, Morin, Bregu i Drinit 74. Osman Sula, Kalis, Qafë e Duhles 75. Qazim Allaraj, Topojan Glloboçicë 76. Ramadan Idriz Nerguti, Gjegjën, Ura e Gjegjënit 77. Ramadan Koldashi, Ujmisht, Bungajë (Kukës) 78. Ramadan Nerguti, Gjegjën, Kepat e Drinit (Bardhoc) 79. Rasim Meta, Bicaj, Bicaj 80. Rexhë Taci, Gjegjën, Gjomç (Osmanaj) 81. Rustem Shehu, Shtiqën, Rrihna (Shtiqën) 82. Rrahman Duraku, Morin, Breg Drini (Morin) 83. Sadik Dautllari, Topojan, Qafë e Duhles 84. Sadik Karanxha, Topojan, Zhur 85. Sait Bajram Avdia, Morin, Bregu i Drinit 86. Sali Uk Taci, Gjegjën, Uki Vjerrë 87. Selim Gërmizi, Bardhoc, Zalli i Bardhocit 88. Selman Nerguti, Gjegjën, Gjomç (Osmanaj) 89. Selman Sali Syla, Morin, Hani i Balës 90. Sinan Çejku, Lusën, Uki i Vjerrë (Bardhoc) 91. Shaban Taka, Ujmisht, Uki i Vjerrë (Bardhoc) 92. Shaqir Basha, Shishtavec, Bungajë (Kukës) 93. Shaqir Dauti, Shtiqën, Udha Pukë, (Shtiqën) 94. Sherif Koka Kalis, Gjomç 95. Shaqir Islamaj, Topojan, Glloboçicë (Gore) 96. Shaqir Nerguti, Gjegjën, Linat e Ademajve (Bardhoc) 97. Sheh Osmani, Bicaj, Bicaj 98. Sherif Rrahman Përzhita, Morin, Qafa e Zhurit 99. Vajza e Beqir Misinit, Morin, Hani i Balës 100. Tafil Istrefi, Kalis, Qafë e Duhles 101. Tahir Smajli, Ujmisht, Botat e Kuqe 102. Vëllezërit Rate (dy), Kolesjan, Qafë e Kolesjanit 103. Vëllezërit Rate, Kolesian, Qafa e Kolesianit 104. Xhemë Hajdini, Gjegjën, Pikllimë, (Koritnik) 105. Xhemë Isen Syla, Morin, Hani i Balës 106. Zaim Hamza, Topojan, Qafë e Duhles 107. Zenel Haziri, Gostil, Gurra e Shkozës 108. Zenel Mema, Skavicë, Bungajë (Kukës) 109. Zenel Nerguti, Gjegjën.16
________________
Referencat:
1. Th.Muzaku: Politika e serbisë Kundrejt Shqipërisë gjatë Luftës Ballkanike, Tiranë 1987, fq.145; /K.Novakoviq: Nëpër Shqipëri (Kujtime)
”Dy Drinat”, 1 ,1998, fq.32; /B.Ratkoviq: Prvi Ballkanski rat, Beograd 1978, fq.261. Sh.Hoxha: Luma në luftrat për liri, Tiranë 2002, fq.173.
2. Dr.Xh.Shala: Marrëdhëniet shqiptaro – serbe 1912-1918, Prishtinë 1990, fq.64
3. Sh.Hoxha:Luma në luftrat për liri, Tiranë 2002, fq182; /Sh.Braha: Gjenocidi serbomadh dhe qëndresa shqiptare (1884-1990), Gjakovë 1991, fq.148
4. Dr.V.Kasapi: Mrekulli e natyrës, Kështjellë e historisë, Tiranë 1998, fq.69
5. Po aty
6. Xh.Martini: Elez Isufi, Tiranë 1994, fq.29
7.Dr.V.Kasapi, vepër e cituar, fq.72
8. Xh.Martini, vep.e cit. fq. 29/Q.Mataj: Hoxhë Mehmeti 1867-1927, Kukës 2002, fq.135
9. Dr.V.Kasapi; vepër e cituar, fq.74. Q.Mataj:vepër e cituar, fq.114
10. Sh.Hoxha: Luma në luftrat për liri, Tiranë 2002, fq.187.
11. Borivoje Ratkoviq: Prvi Ballkanski Rat 1912-1913, Beograd 1978, fq. 262-275. Sh.Hoxha: vepër e cit. fq.188
12. Sh.Hoxha: vepër e cituar, fq.188;
13. K.Novakoviq: Nëpër Shqipëri ”Dy Drinat”, 1, 1999, fq.32 / Sh.Hoxha: vep. e cit. fq. 189.
14. T.Kolgjini: Luma dhe luftat e saj, Tiranë 1993, fq.38; Sh.Braha: Beteja e Drinit kundër agresionit serbë (nëntor 1912), Prizren 2000, fq.108.
15. Sh.Hoxha: vepër e cituar, fq.3. Sh.Braha: vepër e cituar, fq.151.
16. Izet Duraku: Për dëshmorët e harruar të luftës së Lumës. (Të dhënat për të rënët janë marrë nga librat e Nazif Dokles: Dëshmorët e rrethit të Kukësit 1984;
Naim Manit: “Jehona e Topojanit; Dr.Shefqet Hoxha: “Luma në luftrat për liri”, dhe Xhafer Kovaçi: “Tërthorja” – monografi. Në këtë listë nuk përfshihen emrat e të rënëve në fshatrat: Vërmicë, Shkozë, Dobrusht, Zhur, Vlashnje, Billushë, Poslisht, në fshatrat e Opojës, etj.

Prof. Sami Repishti mbi rolin patriotik historiko-kulturor të Kishes Katolike Shqiptare

Drini.us
-
0
Prof. Sami Repishti mbi rolin patriotik historiko-kulturor të Kishes Katolike Shqiptare
________
* Inagurimi i Kishës Shqiptare në Harstdale, Nju York (Përshëndetje) Me 25 prill 1999

 

Vëllazen e motra shqiptare të besimit katolik!

Urimet e mia ma të përzemërta me rastin e kremtimit të konsakrimit të Kishës Katolike Shqiptare “Zoja e Shkodrës” këtu në Shtetet e Bashkueme të Amerikës. Suksesi i juej në një ndërmarrje kaq të madhe e kaq fisnike mbushen me gëzim zemrën e çdo shqiptari, kudo që ai ose ajo banon, dhe të çdo njeriu me vullnet të mirë. Sakrifica e juej për këtë sukses shpërblehet sot plotësisht. Në këtë ditë të shënueme kujtoj me nderim e dhembje të gjithë klerikët shqiptarë katolikë që njoha gjatë viteve të vështira të burgjeve dhe kampeve të terrorit komunist. Atje ku janë sot, përkrah Zotit të Madh që shërbyen me bindje dhe krenari deri në vdekje, ata gëzohen sot për këtë fitore të bashkësisë katolike shqiptaro-amerikane.

Kisha e re konsakrimin e së cilës kremtojmë të gjithë sot, ashtë nji tempull dhe nji permendore, njikohësisht.

Kisha e juej e “Zojes së Shkodrës” nuk asht thjesht nji ndërtesë për adhurimin e Zotit, për besimtarët e krishtenë.

Me karakterin e saj apostolik dhe misionin e saj për përhapjen e mbrojtjen e nji shoqnie të shkallës më të naltë morale, sambas mësimeve të apostujve të saj. Kisha juej katolike, me karakter universal, ka përqafue tanësinë dhe asht për të gjithë, kudo që jetojnë qëniet njerëzore dhe në çdo ditë, përqafim i pakufizuem në kohë dhe hapsinë.

Janë themelet e kësaj filozofie gjithëpërfshirëse, karakteri i saj ekumenik e apostolik që i kanë sigurue Kishës Katolike Apostolike Romake vazhdueshmëninë e saj dymijëvjeçare, dhe rolin e saj udhëheqës në vendet ma të qytetnueme të botës, me rezultatet që shohim dhe gëzojmë sot në fushën e të drejtave të njeriut, shenjtënimit të jetës, dhe dinjitetit të çdo individi pavarësisht nga raca, etniciteti, pozita ekonomike e shoqnore ose besimi fetar.

Qytetnimi i Europes Perëndimore, që asht baza dhe esenca e qytetnimit veri-atlantik, ka gjetë terrenin e vet në krishtënimin perendimor. Aty asht krijue atmosfera që ka lejue mendimin e lirë, shprehjen e lirë, kërkimin e lirë të së vërtetës dhe frymën e kritikës ndëramtare. Si rrjedhim, kemi sot milionet e njerëzve që e quajnë veten….. dhe me dinjitet dhe si të këtillë po ndërtojmë shoqëninë e lirë, shpresen e vetme për të gjithë njerëzimin.

Por Kisha e juej “Zoja e Shkodrës” këtu ashtë gjithashtu edhe nji monument i gjallë, nji permendore që ngrihet si dokumenti i një memoriali të shkruem, për karakterin e saj kombëtar gjithëshqiptar në kuadrin e universalizmit të Kishës nanë Katolike Apostolike Romake. Kisha e juej ashtë një vepër që po skalitet në gur, nji shkamb i shqiptarizmit, nji object që shënon punën tuej dhe vullnetin e të gjithë besimtarëve si ju, dhe të identitetit kombëtar gjithëshqiptar.

Shqiptarët katolikë kanë një histori dymijëvjeçare të lidhun në mënyrë të pazgjidhëshme me Europen Perendimore, me qytetnimin e saj, me përpjekjet e saj që të shpëtoj individin nga tentativat për t’a shtypë atë, të mos e lejojë atë të bahet viktima e teorive kolektiviste që u përpoqen të asgjesojnë frymën e lirë e qëniet që luftojnë për këtë liri sidomos gjatë shekullit tonë tragjik.

Shqiptarët Katolikë janë përpjekë për shekuj me rradhë të sjellin  në Shqipëri frymën civilizuese të Europës, mendjet e ndrituna të kontinentit, arritjet e pakrahasueshme në fushën e mendimit njerëzor, të krijimtarisë letrare artistike të shkencës dhe teknologjisë dhe të organizimit politik të shtetit modern që siguron zhvillimin e përparimin e njeriut të lirë..

Foto

Repozitori qenësor dhe ma i rëndësishëm që kemi trashëgue na shqiptarët ashtë gjuha shqipe. Nji komb i ndamë politikisht, gjeografikisht e fetarisht ka ruejtë të paprekun pasuninë e përbashkët të gjuhës shqipe. Ky visar i paçmueshëm u ruejt nga klerikët katolikë me edukim perendimor. Kuarteti (Katreshja) Buzuku, Budi, Bardhi e Bogdani, katër apostujt e shqipes së shkrueme, ka dalë nga gjiu i shqiptarëve katolik, nga kleri katolik që me Formulen e Pagëzimit nxori në dritë shkrimin shqip, e mbajti gjallë dhe e kultivoi atë deri në ditët e pavarësisë, në 1912. Të gjithë e dijmë mirë se mungesa e shqipes së shkrueme në kohët e hershme dhe mesjetare ka dëmtue shumë randë historinë tonë kombëtare gjithëshqiptare dhe ka lejue konfuzionin mbi Shqipërinë dhe shqiptarët, konfuzionin që u shfrytëzue shumë nga fqinjët tonë me gjuhë të shkrueme për shekuj të gjatë. Ishte e natyrshme që dy figurat ma të shqueme të historisë sonë, Skënderbeu kalorës i krishtërimit perendimor dhe Nana Tereza, mishnimi i idealeve të krishtena, shenjtorja e ardhme, të dalin nga gjiu i Kishës Katolike, sepse atje kanë marrë ata frymëzimin dhe kanë gjetë mbështetjen për punën e tyne në fushen e heroizmit ushtarak dhe shenjtënisë, respektivisht.

Ashtë nji fenomen i veçantë i popullit tonë shqiptar të ketë si hero kombëtar, Skënderbeun kristian. Ashtë nji fenomen i veçantë i popullit tonë me Perendimin dhe botën e tij, me gjithë efektet negative të shkëputjes së gjatë që na imponoi historia jonë. Fenomeni bashkëkohor i kombit tonë shqiptar që mbas shpalljes së Pavarësisë, i gjithë populli ynë u kthye kah Perendimi, me nji bindje të thellë dhe nji dëshirë që siguronte për hymjen e Shqipërisë në familjen e madhe të qytetnimit perendimor, asht manifestim i lidhjeve të pakëputuna shpitënore me Perendimin të mbajtuna gjallë për shekuj.

Sot si asnji herë ma parë, para milleniumit të tretë, kjo bindje dhe kjo dëshirë janë transformue në nji forcë të pandalshme për bashkimin me Europën. Dhe ashtu duhet të jetë! Në këtë orientim dhe në marshin që jemi angazhue sot, shqiptarët katolikë janë seksioni ma perendimor i shoqnisë shqiptare për hir të traditës së tyne dymijëvjeçare, besnikënisë së tyne ndaj kësaj tradite, si dhe të përpjekjeve e sakrificave të bame për ruajtjen e kësaj tradite. Shqiptarët katolikë mbeten pararoja e hymjes shqiptare në Europë.

Foto

Sot unë ju baj thirrje të gjithëve ju, vëllazen e motra shqiptarë të besimit katolik që të përfitoni nga momenti historik që jetojmë dhe që na ofron bota sot dhe të pranoni sfidën që del para jush për të luejtë rolin udhëheqës drejt integrimit shqiptar, politik dhe kulturor, në Europën Perendimore, aty ku ka vendin Shqipnia, aty ku duhet të jetë shtëpia e dhjetë milionë shqiptarëve.

  Nji Shqipëni e lirë, e pavarun, demokatike, e bashkueme dhe europiane ashtë andrra jonë, ashtë e ardhmja e jonë. Çdo zgjidhje tjetër ashtë nji botë pa vision, nji tunel pa perspektivë.

Sami Repishti, 25 prill 1999

SHHK “Salih Çekaj” nderi dhe krenaria jonë kombëtare

Drini.us
-
0
SHHK “Salih Çekaj” nderi dhe krenaria jonë kombëtare

Shkruan: Florim Zeqa

Shoqata Kulturore Humanitare “Salih Çekaj“ më 12.11.2022, në Büron afër Lucernit (Zvicër), në 13 vjetorin e themelimit të saj, në mënyrë madhështore organizoj manifestimin tradicional të Darkës së Lamës, të kësaj tradite të lashtë Iliro-Dardane.

Vazhdimësi e një krenarie kombëtare

Në 13 vjetorin e themelimit, Shoqata Humanitare dhe Kulturore “Salih Çekaj” në Zvicër, në vigjilje të 110 vjetorit të Pavarësisë së Shqipërisë, manifestimin tradicional të “Darkës së Lamës” e mbajti në një ambient impozant, të ngrohtë dhe vëllazëror, me një pjesëmarrje enorme të bashkatdhetarëve të ardhur nga të gjitha anët e shtetit zviceran, nga Gjermania, Italia, etj.

Sikurse herave të tjera, edhe kësaj radhe, salla e madhe në Büron ishte tepër e ngusht për pjesëmarrjen masive të mërgimtarëve të ardhur në këtë aktivitet kulturor nga të gjitha kantonet e Zvicrës dhe shteteve përreth.

Pas intonimit të himnit kombëtarë, moderatori i kësaj mbrëmje, sekretari i shoqatës z.Qamil Çekaj e hapi manifestimin me përshendetjen e zakonshme, duke ju uruar mirëseardhje të gjithë pjesëmarrësve dhe mysafirëve të këtij aktiviteti tradicional.

Në mënyrë të veçantë moderatori i përshendeti mysafirët; Florim Zeqa (Gazetarë dhe Analist politik nga Italia), Kolonel Xhavit Sadrijaj (Atashe i parë i Republikës së Kosovës në Evropë, i ardhur enkas për këtë mbrëmje nga Berlini), Osman Ferizi (Kryetar i Degës së LDK-së në Gjermani, Gazmend Dashi (Kryetar i Shoqatës “Salih Çekaj” në Gjermani) dhe Idriz Zeqiraj (Publicist dhe veprimtar nga Gjermania).

Prezent në këtë aktivitet ishin edhe eprorët e Forcave të Armatosura të Republikës së Kosovës (FARK); Skënder Budakova, Zymer Tahiraj dhe Islam Sadiki.

Pjesëmarrës në këtë aktivitet ishin edhe familjarët e Heroit Salih Çekaj nga Shtutgarti i Gjermanisë, të cilët me prezencën e tyre e madhështuan Darkën e Lamës në Büron.

Forhåndsvisning av bilde

Humanitet dhe atdhedashuri në vepër

Më pas, moderatori për një fjalë rasti e ftoi në skenë kryetarin e SH.H.“Salih Çekaj“, z. Xhemajl Haxhiu, i cili pas përshendetjes së të pranishmëve dhe mysafirëve, falenderoj,të gjitha nënat dhe motra tona që përgaditën ushqimet tradicionale enkas për Darkën e Lamës.

Kryetari Haxhiu i falenderoj të gjithë kontributdhënësit, donatorët dhe antarësinë e gjërë të shoqatës për ndihmat e pakursyera në shërbim të bashkatdhetarëve në Kosovë dhe trojet tjera etnike.

Raporti vjetor i punës së shoqatës, i prezantuar nga arkëtari Lushi Mulaj e dëshmoi humanitetin dhe atdhedashurinë në vepër të drejtuesve, antarësisë së gjërë dhe donatorëve të rregulltë pranë kësaj shoqate.

Për të mos u ndalur veç e veç dhe në secilin rast që e prezantoj arkëtari Lushi Mulaj, SHHK “Salih Çekaj” ka ndihmuar për shërimin e të sëmuarëve, ndërtimin e shtëpive dhe blerjen e banesave për të pastrehët, ka ndihmuar studentët, ka ndihmuar të prekurit nga tërmeti në Shqipëri dhe secilin rast social që i është paraqitur.

Shuma e përgjithshme mjeteve të grumbulluara e arrinë totalin prej 98.957,80 Fr- dhe 177.075 Euro.

Transparenca dhe llogaridhënja e drejtuesve para antarësisë së gjërë dhe donatorëve, paraqet çelësin e suksesit të kësaj shoqate me traditë 13 vjeçare të veprimtarisë humanitare dhe atdhetare. Ishin shifrat e mjeteve të grumbulluara dhe shpërndara financiare që e dëshmuan shpirtin human të bashkatdhetarëve të tubuar rreth shoqatës e cila me nder dhe krenari bartë emrin e kryeheroit kombëtar, intelektualit dhe komandantit të luftës çlirimtare në vijën institucionale të presidentit historik Ibrahim Rugova, të madhit Salih Çekaj.

Pas prezantimit të aspekteve financiare, gjegjësisht shumave të grumbulluara, arkëtari Lushi Mulaj falenderoj të gjithë donatorët dhe anëtarësinë e shoqatës.

Vlenë për të theksuar se ky është rezultat i një pune ekipore, i një uniteti dhe bashkrendimi të veprimeve të kryesisë me anëtarësinë shoqatës.

Njëherit, kjo ishte kënaqësi e veqantë e shpalosjes dhe shijimit të vlerave rugoviane, ashtu siq i shijuan veprimtarët e viteve të ’90-ta në Kosovë, ku secili ndante kafshatën e gojës me ata që kishin nevojë për ndihmë dhe përkujdesje vëllazërore.

Forhåndsvisning av bilde

Humanizmi dhe atdhedashuria ndjenja të thella shpirtërore

Të ndihmosh vëllëzërit e një gjaku është ndjenja më e thellë shpirtërore që mund të përjetojë një qenje njerëzore. Të lumtë ata që kanë privilegjin të shijojnë këtë ndjenjë kulmore në jetën e tyre.

Pas raportit financiar të përgatitur nga arkëtari i shoqatës Lushi Mulaj, moderatori për një fjalë rasti e ftoi analistin politik Florim Zeqa, i cili e vlerësoj me notat më të larta veprimtarinë humanitare dhe atdhetare të shoqatës më emblematike të mërgatës sonë, e cila me nderë dhe krenari e mbanë emrin e kryeheroit Salih Çekaj, veprimtarit dhe komandantit legjendar të vijës institucionale të luftës çlirimtare.

Pas analistit Zeqa, për një fjalë rasti u ftua edhe veprimtari Idriz Zeqiraj, i cili foli për historikun dhe simbolikën e Darkës së Lamës.

Më pas, me një monolog për Darkën e Lamës u paraqit edhe poeti Mentor Thaqi. Me të përfunduar monologu, moderatori Qamil Çekaj, njëherit sekretar i shoqatës “Salih Çekaj” vazhdoi me ndarjen e mirënjohjeve për donatorët dhe kontributdhënësit e rregulltë.

Forhåndsvisning av bilde

Darkë e begatë me gatime tradicionale

Pas pjesës së parë të programit muzikorë radha i erdhi momentit më kulmor i kësaj mbrëmje, ai i shtrimit të sofrës për “Darkën e Lamës” me ushqime të llojllojshme tradicionale nga të gjitha trevat dardane, të përgatitura nga nënat dhe motrat tona që sollën gatesa dhe ushqime të shijshme nga kuzhina jonë tradicionale.

Shtruarja e “Sofres Dardane” me të gjitha llojet e ushqimeve tradicionale, ishte meritë e familjeve atdhetare, grave, nënave dhe motrave tona dardane, të cilat edhe këtu në mërgim po e ruajnë me kujdes të veçantë dhe fanatizëm traditën e lashtë të gatimit të ushqimeve nga kuzhina tradicionale shqiptare.

Forhåndsvisning av bilde

Argëtim dhe kënaqësi shpirtërore

Pjesa e dytë e programit artistik fillojë me këngëtarët mirënjohur Sami e Avni Alimusaj, me kolazh të këngëve patriotike dhe popullore shqiptare, të shoqëruara me vallëzim të përbashkët të bashkatdhetarëve, vëllëzërve dhe motrave dardane.

Kur jemi tek pjesa muzikore, vlenë për të theksuar se ishte koinçidencë rasti ditëlindja e këngëtarit Avni Alimusaj, të cilit në mënyrë publike moderatori Qamil Çekaj i uroj shëndet dhe jetë të gjatë, vijimësi dhe suksese të pandalshme zërit të bukur prej bilbili të këngëtarit të mirënjohur dukagjinas me qëndrim në shtetin helvetik

Forhåndsvisning av bilde

Bashkimi i burrave rreth Sofres, simbolikë unifikimi i gjakut të pastër dardan

Bashkimi i grupit të burrave rreth Sofres së bekuar dardane, ishte simbolika e unifikimit të gjakut të pastër dardan, e bashkimit të shpirtërave dhe zemrave rreth vizionit rugovian.

Kësaj radhe, salla e madhe në Büron ishte tepër e ngushtë për pjesmarrjen masive të mërgimtarëve të ardhur në këtë aktivitet nga të gjitha kantonet e Zvicrës dhe shteteve përreth, si Gjermania, Italia, etj.

Progarmi muzikor me këngë e vallëzim të përbashkët vazhdoi deri pas orës 22.00, kur edhe u përcjellën mysafirët sipas zakoneve dhe traditave tona nga anëtarët e kryesisë së shoqatës “Salih Cekaj”.

SHHK ”Salih Çekaj” në Zvicër, me nder dhe krenari është duke mbajtur emrin e kryeheroit kombëtar, intelektualit të shquar, veprimtarit të orëve të para dhe komandantit të luftës çlirimtare në vijen institucionale të presidentit historik Dr.Ibrahim Rugova.

Forhåndsvisning av bilde

Sinonim uniteti dhe humanizmi në mërgatën tonë

Shoqata “Salih Çekaj” në Zvicër, gjegjësisht veprimtarët dhe anëtarësia e gjërë, me shpirtin e tyre human, me dashuri dhe solidaritet të lartë njerëzorë kanë hyrë në zemrat e çdo shqiptari. Me ndihmat e pakursyera humanitare ua kanë kthyer buzëqeshjen shumë familjeve shqiptare, ua kanë kthyer shpresën dhe besimin për jetë në trojet e tyre stërgjyshore.

Jo vetëm kaq, me punën vlerëmadhe dhe transparencën e plotë në veprime, shoqata “Salih Çekaj”, e ka fituar besimin e mërgatës edhe jashtë kufijve të shtetit zviceran, duke kaluar edhe përmasat e një shoqate, për të marrë keshtu formën e një institucioni të përgjegjshëm që kujdeset dhe ndihmon bashkatdhetarët në Kosovë dhe trojet etnike shqiptare, duke u bërë shëmbulli më i mirë i organizimit dhe sinonim i unitetit në mërgatën shqiptare.

Forhåndsvisning av bilde

Shoqata Humanitare dhe Kulturore “Salih Çekaj” krahas ndihmave të pakursyera për bashkatdhetarët, në mënyrë të veçantë po e bënë edhe promovimin e vlerave të trashëgimisë kulturore siq është “Darka e Lamës”, e ripërtërirë për herë të parë nga ana e saj në diasporën shqiptare, festë kjo e lashtë iliro-dardane e cila ishte rikthyer në kujtesën tonë nga presidenti historik Ibrahim Rugova.

Si rezultat i kësaj, sot shoqata humanitare “Salih Çekaj” në Zvicër, konsiderohet shoqata më e organizuar dhe më unike, më humanitare dhe më emblematike në mbarë diasporën shqiptare.

Prandaj, nderi dhe respekti u takonë drejtuesve, aktivistëve, veprimtarëve, sponsorëve, donatorëve dhe anëtarësisë së gjërë, që e ngriten në piedestalin më të lartë shoqatën “Salih Çekaj” në Zvicër.

Forhåndsvisning av bilde

Në fund ia vlenë të theskojë kontributin vlerëmadh dhe shumëdimensional të themeltarit, të kryetarit të parë të shoqatës, z. Saim Tahiraj (bashkëluftëtar i kryeheroit të Kosovës, të madhit Salih Çekaj.

Forhåndsvisning av bilde

Zoti i bekoftë shpirtërat human të mërgatës sonë!

Zoti e shtoftë begatinë dhe rritën kontributit humanitar të SHHK “Sali Çekaj” në Zvicër!

Forhåndsvisning av bilde

P.S. Për fotografitë u përkujdes fotografi i shoqatës, z. Vesel Xhaferi

Shqiptarët, “kokë turku” i politikave urryese migratore

Drini.us
-
0
Shqiptarët, “kokë turku” i politikave urryese migratore

Nga: Marsela Koçi, Londër

______

“30 vite fallso demokraci qe rikthejne shqiptaret protagoniste te kronikave te zeza ne mediat e huaja” Mediat Angleze buçasin nga cdo ane pushtim shqiptaresh, kriminelet shqiptare po mberrijne ne brigjet Angleze, Sekretaria e Ministrise se Brendshme, Suela Braverman , therret ne Parlament per ndihme kunder gangstereve shqiptare ! Mbi 12 mije shqiptare kane arritur ne Britani brenda pak muajsh nga brigjet e La Manchit , pjesa me e madhe e tyre jane djem te rinj te cilet arrijne te depertojne me gomone. Asnjehere me pare si kete radhe shqiptaret nuk kishin tentuar rrugen detare per te hyre ne Angli. Cila eshte arsyeja e kesaj rruge me te shkurter por me te rrezikshme qe ata po nderrmarin? Sigurisht çmimi me i ulet rreth 3.500 pound kundrejt pages minimale qe arriti shifren e 25 mije paundeve me kamion. Indiferenca apo mosmarrevshjet qe Britania pati me Francen normalisht qe krijoi nje perçarje nga e cila u perfitua per te depertuar ne ishullin Britanik .

Te mos harrojme se nga 2021 ne Britani kane hyre mbi 41,000 emigrante me ane te gomoneve nga kanali i La Manchit nder ta shume emigrante nga Shqiperia. Shqiptaret nuk e njohin emigrimin vetem sot , ka 30 vite qe nga renia e sistemit komunist qe ne Shqiperi , nje vend tashme demokratik dhe qe nuk konsiderohet me nje vend tranzicioni , emigrojne me mijera shqiptare ne mbare Europen dhe jo vetem . Emigracioni Shqiptar ka njohur disa faza te rendesishme si ajo e viteve ‘90 ku pjesa me e madhe moren rrugen ne kembe neper malet e Greqise, mbushen anijet ne portet e Durresit dhe te Vlores per t’u nisur ne Itali dhe masivisht ambasadat gjermane apo franceze ne Tiranë. Ne vitin ‘97 me luften civile ne kanalin e Otrantos kalonin me qindra skafe bregdetin Jon dhe Adriatik , miliona shqiptare u bene objekt i kronikave te lajmeve italiane ku shqiptari shpesh stigmatizohej si pushtuesi , i ligu , hajduti dhe krimineli, atehere kur kishte nje ikje masive te te rinjve shqiptare me ane te vizave per studim por per fat te keq nuk per benin akoma asnje ndryshim ne imazhin e popullates shqiptare ne sy te mediave italiane qe ngjyrosnin cdo shqiptar me epitetet me te rendomta dhe te shemtuara se kedo .

Nderkohe ne ‘98/99 me luften e Kosoves ne Ballkan nje vale e re emigrimi nisi nga Shqiperia kesaj radhe drejt nje vëndi te ri Britania e Madhe! Pikerisht Ketu Duhet te ndalem. Ku jane shqiptaret qe u priten me entuziazem ne ‘98-99 gjate luftes se Kosoves Ndersa NATO me aprovim te Anglise bombardoi Serbine ? Edhe atehere ata qytetare ishin shqiptare te Kosoves. U integruan , punuan fort dhe nxorren nga radhet e tyre punetore te ndershem , drejtues kompanish te suksesshme, artiste qe i ka zili gjithe Bota dhe qe sot perfaqesojne krenar emrin e Britanise dhe Shqiperise ne Botë. Ku jane te gjithe ata emigrante qe priten dhe akoma presin vite me radhe te marrin nje leje qendrimi ketu ne Britani? Ku ishte diferenca e nje shqiptari nga Shqiperia dhe nje shqiptari nga Kosova nderkohe qe lufta e pergjakshme pushtoi gjithe trojet shqiptare po , sepse te gjithe ne jemi shqiptare edhe pse na quani kosovare , preshevare apo maqedonas.

Ah, por kjo nuk kishte rendesi ? Me vite duke pritur nje dokument qe t’ju jepte te drejten e punes , per te ndertuar nje te ardhme me te mire, per te filluar qe te enderronin serish nje jete me te mire per femijet e tyre! Dikush la prinderit, dikush la femijet dhe gruan te gjithe u larguan nga nje vendlindje qe pas renies se sistemit komunist enderronin qe te rindertohej dhe ti jepte nje te ardhme te qete te gjitheve . U larguan per tu kthyer serish por sa here qe riktheheshin nuk gjenin te per mbushur shpresen te cilen enderronin vite atje ne emigrim. Sa here e moren gomonen shqiptaret nga Vlora apo Durresi per ne brigjet e Italise? Sa herë u rikthyen dhe serish e moren, serish ashtu si edhe kamionin qe nder vite i ka sjelle nga kanali i La Manchit per ne Angli?

Ka njerez qe akoma edhe pas 20 vitesh emigrim nuk kane akoma ne dore nje dokument , shqiptare qe s’mund te rikthehen te shohin familjet e tyre sepse kane mbetur peng i politikave migratore qe nuk ja u lehteson aspak as qendrimin dhe as kthimin. Sigurisht ka edhe shume nga ata qe sot pas 20 vitesh emigrim kane ndertuar nje te ardhme te sigurte per femijet dhe familjet e tyre, qe jane pasuruar me mundesite e punesimit qe ky vend te ofron me shume se gati te gjithe vëndet e tjera te Europes dhe te gjithe e dime se Anglia ka qene dhe mbetet endrra e cdo shqiptari. Sot mediat Britanike flasin per nje problem qe ka alarmuar nder vite , ne keto 30 vitet e fundit shume here opinion publik . Ne vitet ‘90 ishin shqiptaret e Italise ata qe me cdo lloj mjeti arrinin ne token e premtuar per ta ku emigruan dhe sot jetojne mbi 600 mije shqiptare. Shume prej tyre po perjetojne nje emigrim te dyte, ne vënde ku kriza ekonomike nuk u ndje aq shume sa u ndje ne Greqi apo ne Itali dhe nje prej tyre eshte Britania ne mes te vendeve perendimore si ato te beneluksit ku shume shqiptare e shohin si nje alternative te dyte , sot si qytetare Europian dhe sigurisht te shkolluar dhe integruar ne mentalitetin Europian.

Sot ne Britani pjesa me e madhe e shqiptareve vijne nga vënde si Italia dhe Greqia ne te cilat Kane jetuar mbi me shume se 15 vite , ku studiuan , punuan dhe u integruan ne mentalitetin Europian. Jane ata qe sot neper Londer sjellin kulturen dhe traditat mediterranee me ane te guzhines, muzikes dhe traditave te shumta kulturore qe pasurojne multikulturalizmin britanik i cili ka qene i hapur kundrejt cdo kulture dhe gjuhe te re. Vete fytyra e emigrantit shqiptar sot ka ndryshuar emigracionin ne Britani Nese para 10 vitesh ketu hasje vetem ne shqiptar te trevave veriore sot gjithe trevat shqiptare jane ketu sepse shumica e atyre qyteteve te jugut shqiptare te rritur e te emigruar ne Greqi dhe Itali , kane ardhur ketu si qytetare tashme me nacionalitet Europian. Shqiptaret jane ata qe me shume krenari se hedhin kurre poshte gjuhen e tyre , as kulturen e tyre nuk e fshehin dot. Jane popull qe kane luftuar gjithmone per te mbrojtur identitetin e tyre dhe asnjehere nuk jane skllaverizuar kunder cdo lloj pushtuesi pa luftuar deri ne fund . Nuk e ka shqiptari mentalitetin e skllavit dhe kurre s’do ta lejoje qe t’ju perdhoset emri e te perdoret si mish per top per problemet qe shtetet europiane, por edhe vete vëndi i tyre nuk mund te zgjidhe edhe kur zgjidhjet jane shume te lehta .

Nga te dhenat e Home Office jane aprovuar mbi 53% e kerkesave per azil nga shqiptaret shumica e azil kerkueseve jane gra. Perse ? Ne shqiperi ka 30 vite qe sundojne njejta politike e cila ne vend se te ndertoje dhe te punoje per te rikthyer qytetaret e saj i ben qe te largohen per ne nje emigracion te dyte pa asnje lloj projekti terheqes per investitore apo krahe pune qe vete shqiptaret do te ishin ne gjendje te mbulonin vete ! Shqiperia ka mbi 10 vite qe kerkon te jete pjese e Europes asnjehere s arrin te permbushi kerkesat per te qene pjese e saj . Korrupsioni politik nga e djathta ne te majte ne 30 vite e ka lene vendin ne nje situate aq dramatike sa gjithkush mendon vetem se ai te largohet qe aty. Gjithcka e dhene me koncesion kompanive te huaja per 99 vite me radhe nga te cilat te vetmit qe perfitojne jane politikanet shqiptare qe bejne akordet me ta, ndertime abuzive apo ndertime ne zona te mbrojtura me Ligjin e pasurise kulturore natyrore qe shkaterron komplet faunen e natyres shqiptare, e dhene gjithcka ne duart e disa rrugaceve qe vene emrin dhe drejtojne kompani te paligjshme me koncesione dhe afere korruptive , te rinj qe mund te punojne ne administrate vetem nese behen pjese e politikes drejtuese dhe anetare te Partive politike !

Nga Shqiperia vetem ne 8 vitet e fundit qe e drejton vendin Partia Socialste, jane larguar me shume se 700 mije persona , 79% e te rinjve kerkojne te largohen nga nje Shqiperi ku politikat per te rinjte jane te paekzistueshme dhe mundesia per punesim gati e pa mundur. Nderkohe qe Kryeministri jone flet se gjithsecili eshte i lire te shkoje ku te doje dhe eshte deshira e secilit per te udhetuar dhe t’u larguar jashte vendit . I njejti qe ne cdo mbledhje qe shkon me te rinjte fillon edhe shperndan tesera partie. Ne nje vend ku cdo prone dhe aktivitet eshte i drejtuar nga privat te pa shkolle apo te lidhur me politiken , ku gjykatat nuk e cojne ne vend kurre drejtesine dhe gjykatesit blihen me para nga sigurimet apo privatet qe paguajne me shume , ku neper burgje rrine ata qe s’kane te paguajne dhe bejne tre vite burg per nje cigare hashash nderkohe qe ata qe importojne banane me kokaine nga Ekuadori humbasin gjurmet. Ne nje vend ku spitalet private kane lulezuar kudo dhe te bejne operim apo te japin ilace vetem per te fituar para sepse spitalet shteterore nuk e kane fuqine as teknologjine per te perballuar pacientet dhe shumica e doktorave shteterore kane prane spitalit , mos te themi fare brenda, edhe nje studio private . Cfare duhet ti numerojme akoma kesaj Shqiperie?

Keto Jane disa nga ato pyetjet qe shume shpesh te behen kur je duke perkthyer per nje shqiptar ne qendrat e emigrimit apo ne gjykate se perse ikin shqiptaret nga vëndi i tyre akoma edhe sot mbas 30 vitesh “demokraci”?! Shqiperia ehste nje burg i hapur ne te Cilin Nese nuk je brenda me ndonje godine burgu ose je ushtar i tij ose do te shkosh jashte sepse nuk duron dot padrejtesine e te qenit skllav i politikes antishqiptare 30 vjecare qe aty mbizetoron sot! Tentakujt e politikes dhe pushtetit jane hedhur per fat te keq edhe jashte vendit me ane te ambasada e dhe konsullatave tona reklutohen shqiptare qe jetojne jashte vendit te cilet per favore personale dhe protagonizem dalin si kali i trojes duke mbrojtur gjasme shqiptaret nga epitetet e shemtuara qe te huajt leshojne neper komunikata shtypi nderkohe qe deri dje as qe i kane pyetur ndonjehere klishene politike shqiptare se perse kemi arritur ne kete gjendje? Perfitojne nga situata te tilla per te promovuar figura riciklimi te politikave trasheguese te tyret.

Ashtu sikurse ne Europe po eliminohet e majta , edhe ne Shqiperi aty ku ajo drejton prej dy mandatesh, nuk ka opozite sepse nuk ka te majte , nuk ka as te djathte. Ka vetem nje politike korrupsioni te shitur dhe te blere vetem me emra ne teori dhe ne praktike ka 30 vite qe bene te njejten loje. Qe kur e majta ka mbaruar se ekzistuari duke eliminuar vetveten , si pasoje u eliminuan edhe kerkesat e popullit dhe u eliminua vete populli. Ne nje Europe qe po tregohet e pa bese edhe me Republiken e dyte shqiptare , Kosova , e cila i ka plotesuar me kohe te gjitha kerkesat per anetaresim ne zonen shengen por qe akoma nuk e lejuan qe te behet pjese me vendime te Frances.

Ne nje Europe qe nuk aprovon nje ligj te perbashket emigracioni per ti bere balle fluksit te emigranteve ketu e 30 vite qe nga fillimi i eksodeve te medha pas renies se murit te Berlinit, Britania e Madhe eshte ajo qe duhet te jape shembullin e vendit me eksperienca te medha emigratore dhe asnjehere te ulet ne nivelin e atyre qe perdorin stigmatizimin e nje komuniteti emigrantesh per te bere propagande anti raciste . Emigracioni nuk do te rresht e kurre se ekzistuari nese emigrantet nuk do te perdoren nga shume shtete per propaganda politike , per pune te rendomta apo per mish per top te fajeve te një politikë jo korrekte migratore.

Jepini lejet e qendrimeve emigranteve dhe ta shohim nese ata nuk do duan te punojne. Krijoni mundesine e pare per ta dhe te dytes ata vete ja gjejne zgjidhjen. Ka ardhur koha qe te ndertohet nje opozite e mirefillte popullore dhe ate opozite sot ne perqindje e kane vete emigrantet ne dore por, me kusht qe te mos harrojne historine e tyre!

Presidentja Osmani takoi ambasadorin amerikan Jeffrey Hovenier dhe përfaqësues të ambasadave të Shteteve të Bashkuara në rajon 

Drini.us
-
0
Presidentja Osmani takoi ambasadorin amerikan Jeffrey Hovenier dhe përfaqësues të ambasadave të Shteteve të Bashkuara në rajon 

Presidentja e Republikës së Kosovës, Vjosa Osmani, ka pritur në takim pune ambasadorin amerikan në Kosovë, Jeffrey Hovenier dhe përfaqësues të ambasadave të Shteteve të Bashkuara në vendet e rajonit. 

Në fokus të takimit ishte partneriteti me Shtetet e Bashkuara, rëndësia e forcimit të bashkëpunimit ekonomik dhe në fushën e energjisë, bashkëpunimi rajonal, si dhe zhvillimet e fundit në vend, rajon dhe më gjerë. 

Në lidhje me zhvillimet e fundit, Presidentja Osmani ka theksuar se institucionet tona mbeten plotësisht të angazhuara për të kontribuar në mënyrë aktive për paqe dhe siguri të qëndrueshme në vend dhe rajon, në bashkëpunim dhe koordinim me partnerët tanë ndërkombëtar. 

Presidentja Osmani ka nënvizuar përkushtimin e institucioneve të Republikës për partneritetin e palëkundur me Shtetet e Bashkuara, aleaten kryesore të vendit dhe popullit tonë. Në këtë drejtim, Presidentja ka theksuar rëndësinë e thellimit të bashkëpunimit ekonomik dhe atë në fushën e sigurisë në mes të dy vendeve. Në takim u diskutua edhe për forcimin e bashkëpunimit rajonal. 

Rusët protestojnë kundër luftës, letra e një rusje

Drini.us
-
0
Rusët protestojnë kundër luftës, letra e një rusje

Ditar lufte 

Letër nga Moska 

Shkruan A.A. 

2 tetor 2022 

Rusët protestojnë kundër luftës 

Nga revista Monato, dhjetor 2022 

Nuk dua t’iu mërzis, por ngjarjet e ardhëshme do ta trondisin botën. Popullsia e Rusisë po përgatitet për “sulmin” atomik, jo për luftën bërthamore, sepse kjo do qe tepër frikësuese për popullsinë. Truri im është lodhur nga befasitë dhe është i shokuar nga lajmet. Mora furnizime me ujë për shtëpi, i paketova teshat dhe u regjistrova për të blerë jod kaliumi (që nuk gjendet tani në farmacitë).  

Në gazeta është shkruar që në orën e saktë të rrezikut bërthamor, do lajmërohemi të gjithë përmes radios dhe televizionit.  Por nuk e kuptoj, se çfarë do bëjë ai që është në udhëtim e sipër ose nuk ka radio. Nuk e besoj se mendojnë për ata. Dhe në se këpurdha bërthamore do më kapë në shtëpi, ende nuk kam vendosur, a duhet të ruhem në apartament apo të hyj në ndonjë vendstrehim nëntokësor mbi të cilin do binin të 22 katet e pallatit tonë..  

Për presidentin tonë jeta e tij vetiake dhe ajo e njerëzve të tjerë është pluhur. Atij s’i vjen keq dhe nuk ka frikë. Putini përgatitet t’i vrasë të gjithë.  

Jam e lodhur nga kujdesi dhe  kam frikë dhe me interesim do vëzhgoj dy-tri muajt e ardhëshëm, mbase gjashtë muaj. Mendoj se Putini është gati t’i vrasë të gjithë njerëzit- ukrainasit, rusët, britanikët, amerikanët, japonezët- me të gjitha mjetet që ka . Ai  e urren botën dhe nuk mund të lejojë të jetojnë të tjerët.  Jeta ime, edhe jeta e të afërmëve të mij dhe e miqve të mij nuk është në dorën time. Disa do të vriten, disa do mbijetojnë.  

Mobilizimi i përgjithshëm gjatë pothuaj dhjetë ditëve kaloi në ethe. Shumë të njohur ia mbathën jashtë vendit. Të tjerë janë fshehur dhe kanë vendosur të mos luftojnë, edhe sikur t’i burgosin. Krenohem  që rrethi im u tregua jo konformist, i gatshëm të veprojë kundër rrezikut. Disa nga miqtë e mij të largët më kanë kërkuar këshilla, qysh ta shmangim mobilizimin. Po, vetë kam përhapur njoftime ne rrjetet sociale dhe nëpërmet listave emërore se çfarë shancesh ka , përse nuk ia vlen të luftojmë.  

Është një burrë që punon përkohësisht te ne, është 40 vjeç dhe ka tre fëmijë të vegjël, njeri shumë simpatik. Kur e pyeta, a do luftojë, më tha: Kam tre fëmijë të vegjël, por në se atdheu më thërret, kuptohet se do shkoj. Përse është e nevojshme të vrasim fëmijët ukrainas, këtë ai nuk e kupton. Por ai thotë, se atdheu e di këtë më mirë, se çfarë duhet bërë. Një mik tjetër e ka gruan invalide, që varet prej tij. Sipas tij, nuk duhet të shërbejë në ushtri, por është i detyruar të paraqesë shumë dëshmi për këtë. I duket më lehtë të shkojë të luftojë se sa t’ia mbathë ose të qendrojë në radhë dhe të paguajë avokatin. Mori leje dy ditë që të mblidhte dokumentet, por nuk ia arriti dot. Pas dy ditësh ai duhet ta lerë gruan invalide dhe do të mobilizohet.  

Në lajmet dhe mjetet e komunikimit ende po flitet shumë për të shtënat në vendregjistrimin e rekrutëve në Ust- Ilimsk. Një punëtor i thjeshtë, Aleksander Zimin, djalosh, ishte shqetësuar shumë për mikun, që ishte I detyruar të shkonte në qendrën e rekrutimit, ndonëse ai e kishte kryer ushtrinë dhe nuk ishte vënë në shërbim. Kur komisari ushtarak kundërshtoi të kthehej ndonjë në shtëpi, Aleksandër Zimin tha: “Tani të gjithë do shkojnë në shtëpi” dhe e qëlloi komisarin ushtarak.  

Personi që kundërshton të shkojë për të vrarë gjatë “operacionit special” duhet të futet në burg për 10 vjet. (Putini e nxori këtë ligj).  

Sot bisedova me shitësen e qumështit. Ajo ka punuar në poste të larta në ministri, por i shoqi I ka vdekur. Kur ishte koha e pensionit dhe ajo nuk donte të rrinte në shtëpi, vendosi të shesë qumësht. Dyqani i saj është mjaft larg shtëpisë sime dhe unë e shoh rrallë atë, por kisha kënaqësi të flisja nga njëherë me të, sepse edhe ajo ka lindur në Ukrainë. Këtë rradhë ajo më qëlloi edhe në mendimet e mia. Më tha se moti sot është i bukur dhe shumë njerëz kanë dalë të shëtisin dhe të blejnë qumësht. Iu përgjigja që njerëzit e ndershëm nuk mund të jenë në rrugë, ata ose duhet t’ia mbathin, ose duhet të jenë në burg. Ajo më kundërshtoi butë. Më tha se të gjithë burrat duan të shkojnë në front, vetëm se ende nuk i kanë thirrë. Se ukrainasit i urrejnë rusët prandaj duhet të luftojmë. U befasova. Ajo vjen nga Ukraina, dhe cili më mirë se ajo mund t’i njohë ukrainasit? Ajo shtoi se shpesh sheh televizor dhe është në dijeni për të gjitha lajmet.  

Ky shembull është diçka klasike për atë që po ndodh në Rusi. Në televizor në të gjitha kanalet flasin nga mëngjesi në mbrëmje për mizoritë e ukrainasve. Si rrjedhojë ata vetë janë me nenvetëdije të gatshëm të vrasin njerëz të tjerë sipas urdhërit të Putinit dhe ko zgjon shtazërinë. Nënat dhe gjyshet janë për luftën. Burrat janë më të moderuar në dëshirat e tyre. Ata e kuptojnë se do paguajnë për kërkesat e bashkëshorteve të tyre me jetën e vet, por ata shkojnë. Kryebashkiaku i Vorkutës, Jaroslav Shapozhnikov tha në një intervistë se sipas vëzhgimeve të tij, më tepër se 10 % e ushtarëve shkojnë në luftë për shkak të bashkëshorteve. Nga një herë nuk bëhet fjalë për bashkëshortet por për prindët. E di nga një mik i imi, se prindët e tij kërkojnë që ai të luftojë, ndonëse ai vetë nuk do kategorikisht. Prindët mund ta kallëzojnë atë.  

Njoh tregime të pilotëve që u duhej të divorcoheshin nga bashkëshortet që u kërkonin të merrnin pjesë në luftë. Gënjeshtrat, gënjeshtrat. Për befasi janë plakat- nënat dhe gjyshet- që janë bërë elektorati aktiv i Putinit dhe këmbëngulin për vrasjet. Ato, që duhet ta pëlqejnë dhe ta mbajnë jetën, e djegin atë. Pjesërisht është vështirë t’i fajësosh ato për diçka tjetër nga budallalëku dhe të menduarit primitiv.  

Për 20 vjet nuk ka pasë televizion të pavarur në Rusi. Për 20 vjet gratë që kanë nevojë të marrin pjesë në jetën publike, shohin programe helmuese nga të pesë kanalet e ndryshme, të gjitha të financuara nga Kremlini.  Paga e spikerit kryesor të vendit, Vladimir Solovjovit, vlerësohet në shumë mijëra dolalrë në muaj. Por gratë thonë, që ai e meriton atë para.  

Të gjitha kanalet e pavarura janë shkatërruar prej kohësh. Në pesë kanalet e tjera u tregojnë grave për gjërat e neveritshme të fashistëve ukrainas. Gratë nuk kanë antidote, nuk kuptojnë, se i gënjejnë në të pesë kanalet. Dhe ato nuk kanë burime të tjera informimi për shoqërinë. Për shkak të budallallëkut të gjithë këtyre grave pro-putiniste, burrat rusë dhe ukrainas e paguajnë me jetën e vet. Gratë qajnë dhe hidhërohen, por kur i vënë re gabimet e tyre tragjike, është tepër vonë. Dhe disa madje nuk e vënë re këtë, sepse jo çdo tru mundet ta trajtojë këtë.  

Pas mobilizimit niveli i ankthit në Rusi u shtua nga 37 % në 65 %, dmth thuajse u dyfishua. Në kohët më të vështira të Kovid-it ai sillej rreth 30 %. Lufta e shqetëson psiqikën. Që nga muaji maj rusët kanë nisur të marrin më shumë sedativë, dhe natyrisht kjo ëhtë shtuar shumëfish. Do vdesin qindra mijera.  

Njerëzit do mund ta shprehnin mospranimin  e tyre, zhgënjimin dhe agresionin me mitingje paqësore. Por jo në vendin tonë. Ditën e parë pas lajmit të mobilizimit, grupe të vogla të pakënaqurish thirrën njerëzit të vinë në qendrën e qytetit dhe të tregojnë pozicionin qytetar me një procesion. Në këtë ditë, unë duhet të qendroja në vendin e punës, por kur kalova në vendtakimin duke u kthyer në shtëpi, pashë pesë kamionë policorë bosh dhe shumë policë, që po i fusnin protestuesit në to.  

Sipas ministrit të mbrojtjes, 300 000 njerëz janë thirrë për mobilizim dhe rekrutim. Por disa saktësojnë se i gjithë numri mbase do variojë nga 1 deri në 4 milionë. Shoh filmime të zyrave të regjistrimit dhe listimit ku duket qartë se disa nga ushtarët janë të dehur. Njerëzit që duken si udhëheqës u sqarojnë atyre se rekrutët duhet t’i blejnë vetë shumicën e uniformave dhe sendeve, me shpenzimet e veta. Në filmime të tjera mund të shihet që ushtarët janë në mot të ftohtë në çadra të ftohta ose flenë mbi pllaka qeramike ose mbi krevatë hekuri pa dyshekë. Mendoj se këta njerëz nuk mund të luftojnë, ata nuk janë stërvitur dhe nuk e kuptojnë përse. Me shumë gjasë ata do vdesin dhe banorët e tjerë do të çmenden krejt për shkak të humbjeve dhe zemërimit të madh.  Dhe mendoj se kjo do bëhet e qartë në muajt që do vijnë. Dhe atëhere ka të ngjatë të dëgjojmë në lajme për sulmin atomik.  

Mbase do na thonë që Ukraina na ka sulmuar.  Pardje një turmë njerëzish në Sheshin e Kuq u mblodh për të duartrokitur  bashkimin me Rusinë të shumë rajoneve të Ukrainës. Këta njerëz ishin shpënë që më parë me autobuzë me qera nga rajoni i Moskës, mbase edhe qytete të tjera. Nuk e di a janë paguar për këtë, por përvoja më thotë se mosprania në ngjarje të tilla nga nëpunësot shtetërorë sjell në pushimin e tyre nga puna.  

Të provojmë të përjetojmë. Në se do mbijetojmë, kemi nevojë për një mjet që do t’i mbrojë mjetet masivë të komunikimit, gjyqtarët, opozitarët, organizatat. Do jetë i nevojshëm reagimi. Tani shurdhëria publike u bë e mundur për shkak të parasë së lehtë nga nafta dhe gazi. Këta ushqejnë mafien qeveritare dhe rojet e tyre në të gjitha nivelet. Një pjesë e vogël shkon për nëpunësit shtetërorë besnikë të gjitha niveleve,  ndërsa ata që nuk janë besnikë bien në skajin e mbijetesës, sepse nuk mbetet tregti e ndershme në vend. Megjithatë janë e qetë. Duhet vetëm ta përjetojmë sulmin atomik dhe rrjedhojat e tij dhe pas kësaj çështjet do përmirësohen.  

Ka të ngjarë që Rusia të nisë përvojën e të dëbuarve, lypësve por kjo në fund të fundit do na mësojë ta kuptojmë dhimbjen e Ukrainës dhe të njerëzve të tjerë. Shumë nga të njohuri e mij (dhe unë) jemi gati ta humbim jetën, vetëm në se kjo mafie e tmerrshme që po e  torturon Ukrainën dhe popullin e saj të zhduket si klasë. Në se nuk mundemi ta përmbajmë përbindëshin, atëhere do ishte më mirë që ai të vdesë bashkë me ne, se sa ta gjymtojë gjithë botën. 

Perktheu: Bardhyl Selimi, Tiranë 15 nentor 2022 

Erika Bruçi nga Prishtina, një storie suksesi në Kanada!

Drini.us
-
0
Erika Bruçi nga Prishtina, një storie suksesi në Kanada!
Në foto: Erika Bruçi 

Kjo u lind ne Kanada  dhe pikerisht eshte nga Vankuveri  , u formua ne Kosovë (shkollën fillore e kreu në Prishtinë,të mesmën dhe fakultetin në Vancuver) dhe sot luan filma ne vende te tjera (Kanda) fal aftësisë  së  profesionit  aktore dhe ingjiniere.

https://www.backstage.com/u/erika-bruci/

Ne foto eshte ashtu sepse e luajti rolin   e një filmi në kinematografinë kanadeze në Vankuverë.

Pse duhet të krenohem ne si  shqiptar qe lindin nëpër botë dhe  flasin shkëlqyeshëm gjuhën shqipe dhe angleze !

https://www.imdb.com/title/tt2709446/mediaviewer/rm256960513/

Dhe këte duhët   vlerësuar!!!

Erika.e fletë anglishtë n si shqipën    Është një aktore   që  ka luajt ne fillimin e karrjeres së sajë në Kosovë  dhe në Kanada, është shumë e re(2000) dhe sot sot ajo në botë  ka realizuar  2 filma të metrazhit të gjatë më  aktoret më më famë botërore( Canada, United States)

https://www.blogger.com/blog/post/edit/8422905568708046283/5257823380190840691?hl=enAjo shifet   në filma kandezë  si një Yll që po aktron në shumë  me rrole  të mira .

https://www.imdb.com/title/tt2709446/mediaviewer/rm491841537/Erika, është e vecantë në llojin e vet i perket një gjenerate e brumosur më fisnikeri dhe karakter të fortë të gjenit shqiptar  qe e bënë  atë  fisnike  që do të përmendet  në dhjetë vjetshn e fundit në kinematografinë botërore si një artiste më famë botërore   shqiptaro-kanadezë…

https://www.imdb.com/title/tt2709446/mediaviewer/rm2580214017/

Filmi Psycho Intern :

Një grua menaxhere projekti punëson një praktikant të ri dhe kur ai fillon të qëndrojë  deri vonë  në zyrë për të ndihmuar, ata bijnë në dashuri   për një natë. Gruja e  turpëruar nga incidenti, i kërkon falje praktikantit dhe i ndërpret dashurickat  shpejt, por praktikanti nuk është ende gati ta lëshojë atë…https://www.imdb.com/title/tt2709446/mediaviewer/rm3955945729/?ref_=tt_md_2

Asajë i urojmë suksese!

Dy dekada kulturore e letrare të shkrimtarëve në Amerikë

Drini.us
-
0
Dy dekada kulturore e letrare të shkrimtarëve në Amerikë

Nga: Shefqet DIBRANI 

VITRINA E LIBRIT: 

Adnan Mehmeti, “SHOQATA E SHKRIMTARËVE SHQIPTARO AMERIKANË”, monografi, Vëllimi I, (2001-2011) dhe Vëllimi II, (2012-2021), secili vëllim është me 336 faqe. Botoi Shtëpia Botuese “ADRIATIC PRESS”, New York 2022. ISBN 978-1-958057-05-6 

Sivjet në Amerikë është botuar në dy vellime e tërë  veprimtaria kulturore e letrare e “Shoqatës së Shkrimtarëve Shqiptaro-Amerikanë”. Në këto dy vëllime janë përfshirë shkrime kronologjike, kumtesa e referate, njoftime për ose rreth aktivitetit kulturor e letrar që ka bërë në këta 20 Vjet ShShSHA, duke dhënë shembullim intelektual se si është dashur të veprojnë secila shoqatë kulturore a politike që ka vepruar diku në diasporë, e pse jo këta dy libra të mos merren model se si duhet të mblidhet e sistemohet veprimtaria e shoqatave dhe asociacioneve të organizuara kudo në hapësirën shqiptare dhe në mërgim. Vëllimi i parë përfshinë shkrime e kumtesa të periudhës 2001-2011, kurse vëllimi i dytë përfshinë shkrime dhe kumtesa në perudhën kohre 2012-2022. Ky dy vëllimësh ka për autor Adnan Mehmetin, autor librash të shumtë dhe President i Shoqatës. 

Po ashtu edhe ky libër i botuar në dy vëllime, me titull “SHOQATA E SHKRIMTARËVE SHQIPTARO-AMERIKANË”, është përgatitur nga Presidenti i Shoqatës z. Adnan Mehmeti, i cili në vitet e nëntëdhjeta ka jetuar dhe vepruar në Zvicër, madje ka qenë mësimëdhënës pranë Shkollës Shqipe në Zvicër. Më pas Adnan Mehmeti ka emigruar në Amerikë: Edhe atje ai gjithmonë ka qenë i angazhuar në aktivitete të shumta që i bënte komuniteti shqiptar i atjeshëm. Dy vëllimëshi në fjalë, padyshim është një libër me vlerë kronologjike e dokumentuese për komunitetin e krijuesve shqiptarë në Amerikë dhe më gjerë. Siç thuhet në një shënim se “Ky botim është pjesë e veprimtarive në fushën e botimeve që kjo Shoqatë i bën për të regjistruar e bërë të njohur tërë krijimtarinë letrare e kulturore të anëtarëve të Shoqatës së Shkrimtarëve Shqiptaro-Amerikanë”. 

Në vëllimin e parë, 2001-2011, janë përfshirë shkrime nga: Beqir Sina, me 14 shkrime, Këze (Kozeta) Zylo, me 6 shkrime,  Dr. Gjekë Marinaj, me 5 shkrime, Dalip Greca, me 4 shkrime, Mëhill Velaj dhe Raimonda Moisiu, me nga 3 shkrime, kurse me nga dy shkrime janë përfshirë Adnan Mehmeti dhe Vlashi Fili. Ndërsa me nga një shkrim janë përfshirë: Albana Melyshi Lifschin, Ardian Murraj, Dalan Luzaj, Dr. Fatmir Terziu, Eduard M. Dilo, Eleonora K. Gjoka, Fation Pajo, Kostaq Duka, Merita Bajraktari McCormack, Pierre-Pandeli Simsia, Ramiz Gjini, Sotir Pani, Shefqet Dibrani, Shpresa Vranari dhe Vasil Filipi. Kurse në gjuhën angleze janë përfshirë edhe dy shkrime të tjera nga Brent Flynn dhe Justin Stock, e ndonjë tjetër që mund të më jetë përvjedhur pa qëllime. 

Ndërsa në vëllimin e dytë përfshihen shkrime në periudhën, 2012-2021, nga: Adnan Mehmeti, me 15 shkrime, Raimonda Moisiu, me 6 shkrime, Beqir Sina, me 5 shkrime, kurse Dalip Greca, Dr. Arjeta Ferlushkaj, Dr. Yllka Filipi, Fuat Memelli dhe Namik Selmani, me nga 3 shkrime, kurse Dr. Besim Muhadri, me 2 shkrime. Autorët tjerë janë me nga një shkrim: Anton Çefa, Carrie Hooper, Dr. Agron F. Fico, Dr. Gjekë Marinaj, Dr. Sami Repishti, Frank Shkreli, Këze (Kozeta) Zylo, Kozeta Zavalani, Mëhill Velaj, Përparim Hysi, Pierre-Pandeli Simsia, Rozi Theohari, Sokol Paja, Shani Pnishi, Veneta Çallpani dhe Visar Zhiti. 

Vlenë të theksohet se në pjesën e dytë janë dhënë edhe shënime për Kryesinë e Shoqatës nëpër mandate udhëheqëse nga viti 2001 kur është themeluar dhe gjerë në mandatin e fundit 2021-2023, si dhe janë dhënë shënimet për çmimet letrare dhe mirënjojet e caktuara të cilat i ka ndarë kjo shoqatë, duke e bërë këtë botim dokument edhe më autentik dhe më historiografik.  

Në mbështjellësin e librit, (ana e pasme), do të lexojmë vlerësimet për Shoqatën e Shkrimtarëve Shqiptaro-Amerikan nga kandidatët për Çmimin “NOBËL” për letërsi siç janë Ismail Kadare dhe Frederick Turner, si dhe përshtypjet nga emra të njohur të letërsisë botërore siç është Constance Rooke, shkrimtare dhe kritike letrare nga Kanadaja dhe  nga dy profesorët shqiptarë në Amerikë: Dr. Peter Prifti dhe Dr. Sami Repishti. 

Dy vëllimet kanë nga 336 faqe secili vëllim, dhe janë të shoqëruar me shumë fotografi me ngjyra. Libri është botuar me një cilësi teknike të lartë bashkëkohore, thuhet në një njoftim për këta libra të cilët janë  botuar nga Shtëpia Botuese “ADRIATIC PRESS”, New York, 2022. 

St. Gallen, 15 nëntor 2022. 

Shefqet DIBRANI 

Romani “Arkivi i letrave të djegura” i Arif Molliqit, një ngizje e natyrshme e letërsisë dhe historisë

Drini.us
-
0
Romani “Arkivi i letrave të djegura” i Arif Molliqit, një ngizje e natyrshme e letërsisë dhe historisë
Roamanin e ri të Arif Molliqit “Arkici i letrave të djegura” , e botoi Shtëpia Botuese Armagedoni e Berat Dakajt.
***
Arif Molliqi ka mbledhur, ka inspektuar dhe pastaj ka hapur arkivin e vendlindjes. Sapo ka bërë këtë punë, ka trazuar mendjen dhe zemrën e shumë njerëzve të qytetit të vet. Ai i shpreh në roman pakënaqësitë e veta dhe të bashkëvendësve ndaj politikanëve dhe ministrave për shkatërrimin e qytetit. Me romanin dokumentar Arkivi i letrave të djegura, sipas bindjes sime, më të mirin nga krijimtaria e tij, ka bërë bashkë letërsinë dhe historinë. Ka treguar çfarë ka ndodhur dhe çfarë ka mundur të ndodhë. Ka ecur paralelisht me to në gjithë romanin jo vetëm në qytetin e lindjes, por deri në betejën e Fushë-Kosovës. Historia, dëshmitë e dëshmitarëve, rrëfimet e tyre, letrat, dosjet, gjykimet e protagonistit të romanit për djegien e arkivit të qytetit, i cili ka tipare autobiografike, i kanë dhënë romanit karakter të dokumentarit. Jo vetëm historia, jo vetëm të ndodhurat në qytezën rrëzë bjeshkëve, jo vetëm dosjet, por prapaskenat e personave për ta penguar kërkimin këmbëngulës të protagonistit në arkiv, e kanë bërë të veçantë këtë roman. Çfarë i shqetëson ata se çfarë pune bën protagonisti në arkiv? Pse i shkojnë pas kudo që shkon? Pse interesohen për punën e tij? Kush përpiqet ta frikësojë? Pse dhe kush e ka djegur arkivin? Çfarë ka djegur në arkiv? Çfarë dëshmish ka gjetur protagonisti në arkiv? Çfarë dëshmish janë ato? Pse kërkojnë njerëzit mëshirë prej tij? Çfarë i rrëfejnë ata? Këto dhe mijëra pyetjeve të tjera u jepet përgjigje në roman. Përpos këtyre pyetjeve të panënkuptuara, në këtë roman me ngjarje historike mësojmë për luftën dhe për pasluftën. Mësojmë për shumë ndodhi dhe mbrapshti në Manastirin e Deçanit. Mësojmë, po ashtu, dhe mezi gëlltitemi, kur shohim varrin e xhelatit pranë viktimës. Arkivi i letrave të djegura, edhe pse nuk e ka, na duket sikur e ka një kryeagjent që përpiqet të zbulojë shumëçka të agjentëve dhe të miqësisë së shqiptarëve me serbë. Se sa punë të mirë bën ai e se ç’ gërshetim mes historisë dhe letërsisë ka bërë Molliqi, mund të gjykoni vetë. Lexojeni këtë roman.
Armagedoni

Studim i rëndësishëm historiografik nga këndvështrimi arkeologjik

Drini.us
-
0
Studim i rëndësishëm historiografik nga këndvështrimi arkeologjik
Jusuf Buxhovi, shkrimtar dhe historian nga Prishtina
____
-Neritan Ceka: “Ilirët deri te shqiptarët”,Tiranë, 2014.
Me librin “Ilirët deri te shqiptarët”, arkeologu i njohur, Neritan Ceka, historiografisë sonë i dha një vepër kornizë thuajse fundamentale nga sfondi arkeologjik, fokusimi i së cilës nis te parahistoria, koha historike, për të vazhduar, me qëndrime dhe konkluzione gjithëpërfshirëse, deri te koha jonë. Kundrimi bazik mbi antikitetin si themel të një etnosi historik, i cili nëpërmes dëshmive materiale nxjerr në pah kompleksitetet etno-socale, ato etno-kulturore e deri te definimet politike, pasqyron vazhdimësinë ilire deri te ajo shqiptare jashtë klisheve të njohura të shekullit të kaluar, atyre sllaviste të Vjenës dhe të ilirologëve jugosllavë, të cilat, për arsye objektive (mungesa e hulumtimeve gjithëpërfshirëse arkeologjike dhe të disciplinave të tjera nga shqiptarët) si dhe limiteve ideologjike (atyre serbomëdha edhe më tutje të pranishme), e kanë shtrembëruar atë në përputhje me konceptet e njohura shtetomëdha nga Kriza Lindore e këndej me ç’rast vendi i shqiparëve në hartën e re europiane duhej të ishte i mjegulluar dhe sa më i margjinalizuar, në mënyrë që të mos e fitonte dividentën e merituar shtetërore.
Në këtë studim, përnga metodologjia – sintetik, bie në sy pretendimi i autorit, që reliefi i trashëgimisë materiale, të kapërcejë kornizat shtetërore dhe kufizimet e njohura tek ajo e një shtrirje gjeografike çfarë i kishte nga antikiteti e deri te koha jonë.
Natyrisht, se zgjerimi i kësaj game, që ishte i domosdoshme, me konceptin e qartë që të ndërtohet një diskurs historiografik te një fizionomie te Ilirëve, si një etni ndër më të rëndësishmet e antikitetit dhe rolit të saj vendimtar në kohën historike në të gjitha fazat e zhvillimeve politike, shoqërore dhe kulturore që përcaktuan elementet identitare të qytetërimeve që njihen për deri te shqiptarët e sotëm, ka për fokus dëshmimin e rrënjëve të kombit shqipar nga gërmimet e para arkeologjike në vitet 1916-1924, të ndërmarra nga arkeologë të huaj, për të vazhduar me ato të viteve 1947-2014. Kjo ecuri ishte e domosdoshme për të participuar në sfondin e përgjithshëm të trashëgimisë europiane dhe për të aticipuar në të.
Përcaktimi i tillë, pra që arkeologjia shqiptare të nxjerrë në syprinë lashtësinë ilire nga prehistoria, nga koha historike e deri te ditët tona, kërkonte përkushtim institucional si dhe infrastrukturë të caktuar profesionale, e cila mungonte në fazat e hershme të themelimit të shtetit shqiptar. Profesor Ceka, jo rastësisht ndalet te ky zhvillim, me ç’rast pasqyrohet rruga nëpër të cilin kaloi nga viti 1947 deri në vitin 2014, kur arkeologët shqiptarë (Hasan Ceka, Prendi e të tjerë) në bashkëpunim me arkeologë të jashtëm, i vunë themelet arkeologjisë shqiptare. Me gërmimet në lokalitetet e njohura në disa pjesë të Shqipërisë, harta arkeologjike shqiptare filloi ta plotësojë mozaikun e pamjes së neolitit dhe të asaj në eneolitit në Shqipëri (midis viteve 6000-2100 para Kr.), pamje kjo e ndërlidhur me preilirët dhe protoilirët, me ç’rast, dëshmitë arkeologjike në trevat brenda shtetit shqiptar, do të inkorporohen në tablon e përgjithshme europiane, duke i dhënë asaj dëshmi tepër të rëndësishme. Me eksponatet e gjetura në shumë vendbanime (Koman, Fier, Apolloni dhe pjesë të tjera), protoilirët (nga epoka e bronzit 2100-1200 p.kr) si dhe Ilirët e Epokës së Hekurit nga vitet 1200-450 para Kr.), shfaqen si faktor dominant i qytetërimit antik të kohës. Duke u mbështetur mbi këto gërmime, profesor Ceka, rekonstruon fizionomin e etnosit ilir në kuadër të strukturave shoqërore, politike dhe kulturore nga koha e formësimit të tyre, me ç’rast ato dalin në përputhje me modelet e njohura të organizimeve fillimisht fisnore e deri te ato mbrtërore. Gjithnjë duke u bazuar në zbulimet arkeologjike në Shqipëri si dhe ato të njohura përreth e deri te tërësia euro-aziatike, Ceka, ndryshon diskursin e deritanishëm të ilirëve “të shkapërderdhur” dhe nën ndikimin e helenëve dhe të kulturave të tjera mediterane, tek ajo e një etnosi të organizuar me një shtrirje të gjerë euro-aziatike, që edhe e ka ndikuar atë. Ky përcaktim, gjithësesi se ndryshon edhe imazhin e deritanishme pseudoshkencor të shumë qendrave, të cilat etninë ilire e kanë pasqyruar si të shkëputur nga vazhdimësia me arbërorët (në mesjetën e vonshme) dhe me atë shqiptare, etni kjo e cila, përkundër proceseve të njohura të etnocideve dhe të gjenocideve që përjetoi në shekullin e XIX dhe XX, përkundër rrudhjes së saj shtetërore dhe shkapërderdhjes në shtetet të tjera (Greqi, Serbi e Mal të Zi), ia doli që në masë të madhe të ruajë faktorin etnik thuajse në përmasat që kishte nga trinomi i njohur i mbretërive ilire në antikitet: Maqedonisë, Dardanisë dhe Epirit. Në këtë perceptim të Cekës, të mbështetur mbi gjurmimet arkelogjike në Shqipëri, po edhe atyre në Kosovë, Maqedoni dhe Serbi që ruajnë kredibilitetin shkencor, konfirmohen dy teza të rëndësishme.
E para, ka të bëjë me atë se vazhdimësia ilire për te arbërit në mesjetë e deri te shqiptarët, si një kapërcim, shihet si zhvillim i natyrshëm i një etnie historike, politike dhe kulturore, që u transformua në përputhje me rrethanat identitare kulturore dhe gjuhësore, të ndikuara nga krishtërimi, të ngjashme nëpër të cilat kaluan italianët, francezët, rumunët e të tjerë nga latinët; grekët nga helenët; gjermanët nga germanët. Pra, shqiptarët dhe shqipja dolën nga ilirët, ndërkohë që edhe lashtësia e ilirëve nuk përjashtohet nga ajo e preilirëve dhe protoilirëve që ndërlidhet edhe me atë pellazge. Në këtë perceptim, bota ilire, shfaqet e formësuar me dy “shtresime”: atë bregdetar (ku kolonitë luajnë një rol të rëndësishëm) dhe atë të brendisë, njëherësh pjesë të epiqendrës që lidhin mediteranin me Europën Qendrore dhe lindore. Këto sfera gjithësesi kanë ndikuar edhe jetën shoqërore, politike dhe atë kulturore.
E dyta, ka të bëjë me atë, se karakterin e shtresimit të brendshëm të botës ilire me shtrirje të gjërë hapsinore nga qendra deri te pjesët lindore, e ka përcaktuar faktori dardan, si epiqendër tepër e rëndësishme, që nga mbretëria dardane (shekulli IV para erës sonë deri në shekullin I pas erës sonë) kur Iliriku bie nën pushtimin romak. Nuk është e rastësishme që Ceka një pjesë të mirë të librit (kapitulli IX) ia kushton Dardanëve si ilirë të parë dhe të fundit.
Te sintagma “Dardanët – ilirët e parë dhe të fundit” gjithësesi gjendet ajo që paraqet kthesë në historiografinë shqipare, por jo vetëm shqiptare, meqë si mbretëri nga shfaqja e tyre në shekullin IV para erës sonë e deri te shekulli I pas erës sonë, Dardanët luajtën një rol të rëndësishëm në zhvillimin e gjithmbarshëm të rrethanave të kohës. Me këtë rast, Ceka, tumir vlerësimet e deritanishme të F. Paspazogllu, M. Garashaninit, Georgievit, Budimirit, Mirditës e së voni edhe të Përzhitës, të cilët mbretërinë dardane e shohin si epiqendër të botës ilire dhe të qytetërimit të saj, që ndikoi gjithë antikitetin, po edhe mesjetën e hershme dhe atë të vonë, veçmas pas shfaqejs së krishterimit, ku edhe u zyrtarizua në shekullin IV nga perandori Konstandin i Madh me prejardhje ilire-dardane.
Për ndryshim nga studimet e deritanishme dardane, që atë ose e kanë anashkaluar, ose minimizuar në përputhje me konceptin e shkollës sllaviste të Vjenës ose të disa ilirologëve jugosllavë, të cilët në mjesjetë konstruaan të ashtuquajturin “Shtet mesjetar serb”, Ceka, duke u mbështetur në faktet arkeologjike, mbretërinë Dardane e portreton si ndër më të zhvilluarat e kohës, me qytete, xehetari dhe prodhime bujqëre. Madje, sipas Cekës, xehetarët dardanë ishin ndër më të njohurit e kohës, të shpërndarë edhe nëpër xeherorët tutje mbretërisë dardane, deri në Daci, gjë që demanton në tërësi tezën antishkencore se në mesjetë, xeherorët e Dardanisë (Novobërdo, Zveçani e të tjera) u shfrytëzuan nga kolonët sas ose rraguzianë. Apropo kësaj, Ceka, rrëzon edhe tezën se disa ngulime katolike në disa pjesë të Kosovës (Novobërd) dali si “koloni” të shkëputura raguziane kur ato datojnë në kuadër të krishtërimit të përbashkët në këtë pjesë. Po ashtu, Ceka, gjithnjë duke u mbështetur mbi zbulimet e deritanishme arkeologjike (tumave ilire, kështjellave si dhe kulteve fetare) nxjerr përfundimin se të gjitha kishat e ndërtuara në pjesën e Dardanisë në mesjetën e vonë dhe veçmas pas ndarjes së krishterimit në shek. XI, janë ndërtuar mbi ato paleokristianje, gjë që si të tilla i takojnë trashëgimisë kishtare ilire-dardane.
Ky interpretim, po ashtu, përjashton çfarëdo ndikimi të kulturës sllave në epiqendër të Dardanisë. Madje, edhe në pjesët ku ajo ruan disa gjurmë toponomastike, Ceka përjashton çfarëdo ndikimi sllav në strukturat urbane. Shtrija e disa enklavave sllave në Zahumle, Pohumle dhe Posavinë (sipas Porfirogentit), dhe të paraqitjes së tyre fragmentare në pjesën e Dalmacisë, gjithnjë sipas gjurmimeve arkeolgjike, pra mungesa e tyre në Dardani, shpjegohet me atë se Dardanët në vazhdimësi penguan depërtimet avarë-sllave. Ndërkohë që edhe akomodimi i tyre në krishterim u bë nëpërmes faktorit dardan.
Në përgjithësi për librin “Ilrët deri te shqipatarët” mund të thuhet se është një kontribut i rëndësishëm i pamjes historike, shoqërore, politike dhe kulturore të shqipatarëve, në një vazhdimësi të përhershme, nga antikiteti deri te koha jonë i fokusuar mbi faktorin arekeologjik si më kredibilin në përcaktimin e lashtësisë.
1...1,1811,1821,183...1,743Faqja 1,182 nga 1,743