INTERVISTË ME NUSHA ZHUBEN, STUDJUESEN E ARKIVAVE TË VATIKANIT DHE AUTOREN E DISA LIBRAVE ME PESHË PËR KULTURËN DHE HISTORINË KOMBËTARE
Studjuesja Dr. Nusha Zhuba ka kohë që jeton në Romë të Italisë, ku është doktoruar në “Teori e kërkim shoqëror” në Sapienza të Romës. Nusha Zhuba (Anna Hida) ka pesë vite që punon si kërkuese dhe studiuese në Arkivat e Vatikanit. Kjo edhe ishte arsyeja kryesore që mendova ta intervistoja Nushen për librin “Shqiptarët në luftë me Islamin Global”.
Nusha deri tash ka bërë punë të madhe hulumtuese nëpër arkiva, duke e zbuluar historinë e fshehur dhe të heshtur, atë histori që ruhet në librat e mëdhenj të arkivave të ndryshëm në mbarë Italinë.
Nusha është një studjuese dhe entuziaste e madhe dhe dëshiron t’u tregoj shqiptarëve historitë që nuk i dinin nga relacione burimore.
Nusha e nderuar, ju jeni e shkolluar në Itali, jetoni në Romë dhe shquheni për punën tuaj të madhe arkivore. A mund ta jipni një kronologji të shkollimit tuaj, që nga koha kur jeton në Itali…?
Nusha Zhuba: Jam lindur në Blinisht Zadrimë- Lezhë, një fshat me shumë tradita. Dikur ishte një qendër shumë e madhe dhe e pasur, kështu e përshkruan Frang Bardhi, Ipeshkv i Sapës (Zadrimës), në një relacion drejtuar Propaganda Fides. Blinishti i Princave Guljem e Vlad Blinishti që drejtuan Zadrimën para ardhjes në pushtet të Gjergj Kastriotit Skënderbeut. Ky është vendi i Gjimnazit të parë për djem e vajza në Shqipëri, në të cilën shkruhej e flitej vetëm shqip në vitet 1638-39. Në fshatin tim janë kishat më të vjetra shqiptare, që nga viti 1300 kisha e Shën Shtjefnit, e Shën Jakut, e Shenjtes Trini, e Shëndërtatit. I urave të vjetra të Shkinës e Lekës. I rilindasit Pjetër Zarishi (Zhuba), që lidhi Pjetër Budin e Bogdanin me rilandasit e ri. Nikollë Lindin, Ipeshkvin që hapi shkollat shqipe në Sapë. Vend i origjinës së Bendikt Blinishtit, përfaqësuesit shqiptar në Legatën e Kombeve, që nuk reshti asnjëherë së protestuari për masakrat e Serbo – Malazezëve kundër Shqiptarëve të Kosovës e Maqedonisë në vitet 1919- 1923. Ky është Blinishti, vendi im dhe Zadrima, toka ime, me mençurinë e saj, me veshjen e saj, sot trashëgimi kulturore kombëtare rrugës për në UNESCO.
Kam studiuar deri në tetëvjeçare në Blinisht, pastaj në Shkollën Pedagogjike në Shkodër, Universiteti Luigj Gurakuqi në Shkodër. Në Universitetin e Tiranës mbrojta italishten, Masterin në Urbaniana të Romës, kreva Master në mjekësi Izernia – Molise Itali, Master kundër trafikut të grave e fëmijëve në Pescara, si dhe Doktroraturën në “Teori e kërkim shoqëror” në Sapienza në Romë.
Prej pesë vjetësh edhe kërkuese dhe studiuese në Arkivat e Vatikanit.
Punoj pranë sindikatave italiane për Migracionet.
Librat që keni sjellë nga Vatikani janë “Pjetër Zarishi mes plagëve dhe tradhëtive të kohës, “Nga Zadrima për Sapën”, Rrëfimet e një Abati – Preng Doçi”, “Tmerret që panë sytë e Lazër Mjedës.”
Po librat e sipërpërmendur janë libra të bërë me relacionet origjinale të Arkivave të Vatikanit. Dhe librin e fundit që kam në dorë është “Skutat e Shpirtit Zadrimor”, ku dhe aty nuk mungojnë në pjesën më të madhe të librit relacione të Propoganda Fides. Libri “Tmerret që panë sytë e Lazër Mjedës” është libri më i vështirë që kam hasur gjer tani… Më është dashur të ndaloj e të mos shkruaj edhe për disa javë, sepse dhimbja ishte e madhe tek traskriptoja ato fjalë që flisnin vetëm për terror.
Zonja Zhuba, ku ke arritur me zbulimet tuaja arkivore dhe si e sheh historinë tonë pas zbulimeve të tilla…?
Nusha Zhuba: Historinë e kanë shkruar gjithmonë fituesit, dhe ne si shqiptar nuk u ndodhëm pothuaj kurrë në anën e fituesit. Përpos kësaj, na ndanë na coptuan, por edhe më keq na mësuan si të shkrujmë historinë, do të thotë historinë që u interesonte atyre, të na bënin ardhacakë dhe të pa histori. Por, me hapjen e vendeve tona drejt Europës, vërshuam drejt arkivave të botës, aty ku gjendet e ruajtur në fshehtësinë arkivore historia jonë. Shumë studiues kanë sjellë shumë materiale, por fatkeqesisht nuk kanë qenë shumë të mirëpritur nga entet tona akademike. Puna në Vatikan ka qenë intensive dhe ndërsa punoja mbi librin “Tmerret që panë sytë e Lazër Mjedës”, më kanë lindur dy pyetje:
1- “Kaq të pamëshirshëm paskemi qenë ne shqiptarët me Serbët-“Servët” (hyzmeqarët) se në Arkivat e Vatikanit, Serbia nuk njihet si popull “Serb” po si “Serv”, që kanë një urretje kaq të madhe ndaj nesh, sa gjatë gjithë kohës në histori jemi sulmuar prej tyre, i kemi pasur si gjarpërin në gji, që na ka helmuar sa herë ka dashur, por prap kundërshtoja veten, sepse kthimi me forcë si nga ana e turqve i shqiptarëve në myslyman, dhe i shqiptarëve nga serbët në shizmatikë , e ka bërë të vetën. Kjo do të thoshte se ata na lakmonin, donin gjakun tonë, donin të ishin si ne, donin tokën tonë, historinë, por donin edhe të na poshtëronin, sepse janë ndjerë gjithmonë poshtë nesh, prandaj janë përpjekur gjithmonë të na vjedhin kulturën o ta imitojnë atë duke na shkatërruar me luftëra dhe me shpifje, duke krijuar dhe shtete artificialë në Ballkan.
Me përkthimet e shënimeve të tilla (letërkëmbimeve) e riktheni një kohë të harruar… Ku keni arritur me hulumtimet e tilla arkivore?
Nusha Zhuba: Kur lexova shkrimet e Pjetër Mazrekut mbi torturat në Janjevë, për nja një vit nuk i kam prekur ato dokumente, se aty e kuptova, cila ishte Janjeva, ardhja e punëtorëve të huaj në Minierat e saj, si u kthye Janjeva shqiptare në një qytet të imigrantëve, si shqiptarët folën gjuhën kroate. Nuk kishin rrugëzgjidhje tjetër. Serbët mësuan shumë nga vëllezërit e tyre turq. Kur turqit e pushtuan Janjevën, me bajoneta çanin barkun e nënave për të nxjerrë fmijët nga barku…, e po kështu vepronin serbët e malazezët dyqind vjet më vonë. Nuk përtuan të masakronin shqiptarët, sidomos të krishterët, edhe pse ishin të krishterë si ata, dhe e kuptoja në shkrimet që lexoja pse i urrenin kaq shumë të krishterët shqiptarë: Duke shfarosur të krishterët, do të shfarosnin historinë, sepse gjatë shekujve historia u shkrua nga të krishterët dhe u ruajt në Arkivat e Vatikanit dhe në arkiva të tjera.
Para pak kohësh në Itali ka filluar një fushatë e padëgjuar më parë kundër disa italianëve – “gjuetarë”, por kjo për veshët e sytë e mi nuk ishte hera e parë, sepse e kisha lexuar në Arkivat e Vatikanit .
Në Itali kanë arrestuar një person , sot 80 vjeç, sepse në luftën e Bosnjës, sipas një dokumentari të bërë nga një gazetar investigativ, shumë italianë, gjermanë dhe amerikanë të pasur, shkonin në Bosnjë të ftuar nga qarqet serbe, jo për të mbështetur shpirtrat që po vuanin nën atë luftë jonjerëzore, por si “gjahtarë”, si gjahtarë njerëzish e jo kafshësh! Ata rrinin në hotele dhe nga aty vrisnin për qejf persona, sa më të rinj që ishin aq më shumë duhej t’i paguanin serbo -malazezët, dhe nëse vrisnin fëmijë edhe më shumë shtohej çmimi për vrasësin. Një biznes turpi dhe gjaku. Por, të njëjtën gjë bënin dhe Serbët në hotelet pranë Lumit Vardarnë Shkup gjatë Luftës Ballkanike, vrisnin për qejf shqiptarët që kalonin në rrugë e mbi urë vetëm pse ishin shqiptarë. Ndërsa në hotelet bordello të Shkupit hanin e pinin, gjuanin dhe vrisnin femijë, gra e burra shqiptarë, pastaj i zhduknin kufomat e tyre në muret e Kalasë së Shkupit.
Edhe pas 100 vjetësh serbët kanë bërë të njëjtën lojë të pistë në Bosnje, dhe tani po ju dalin sheshit vrasjet e tmerrshme të kryera mbi popullatën e pafaj, ashtu siç kanë bërë me shekuj ndaj shqiptarëve, sigurisht ashtu siç kanë bërë dhe ndaj Kosovës në vitin 1999 e më herët.
Nuk është e lehtë të kërkosh në Arkivat e Vatikanit, për arsye se aty janë shumë dokumente nga e gjithë bota, por edhe kur i gjen tek lexon ke vështirësi t’i lexosh, sepse ato bajoneta, thika dhe plumba që ngulen mbi mishin e pafajshëm të fëmijëve të duket sikur të ngulen në zemër. Shqiptarët vuanin edhe nga urrejtja e serbëve, grekëve malazezëve, të gjithë xhelozë edhe kur Austro- Hungaria i mori nën mbrojtje. Vuajta e shqiptarëve katolik ishte më e madhe: jo vetëm pse ishin me Austro- Hungarinë për interesat e mbijetesës kombëtare shqiptare, gjë që për këtë arsye ishin në shënjestër të Malazezëve, Serbëve dhe Bullgarëve, por duhet të themi të vërtetën ashti siç ishte, se kanë vuajtur dhe nga vëllezërit e tyre, myslymanët shqiptarë.
Historia jonë duhet rishkruar, dhe duhet rishkruar mbi bazën e dokumenteve që gjenden në arkivat e huaja. Problemi është se nuk është e lehtë. Akademikët tanë nuk mund të flakin diplomat e tyre të marra në atë kohë kur duhej të shkruhej historia sipas orientimeve të Partisë, dhe do ju duhet që të hedhin poshtë tezat e tyre. Më vjen keq të them, por derisa ata të jenë gjallë shumë studiues tonë të historisë shqiptare e kanë të zorshme të flasin të vërtetat. Jam e sigurtë që disa studiuesve kur të vdesin nuk do t’ua lexojë kush librat, por do t’i përdorin për “me ndez zjarrin”…, nuk dua të them më shumë se ku do i përdorin ato libra. Do kisha dashur që këta “akademikët” tanë të na nxisnin ne që kemi mundësinë të vizitojmë arkivat e vjetra, të na inkurajonin sepse jemi shumë kërkues që studiojmë në arkivat jashtë…, mirëpo kjo s’po ndodh, por të paktën të mos dalin e flasin marrina nëpër televizorë… pasi e drejta vonon po nuk harron… Jemi një ushtri studiuesish tani dhe s’na ndalin dot më për të vërtetën edhe 100 akademikë të rrejshëm. Por, përveç këtyre kemi dhe studiues lokalë, që s’kanë dalë as nga dhoma e tyre, por ju duket vetja si më të mirët dhe kush i prek pak në “kallo” shpërthejnë… Duhet të ndryshmojmë mendësi, të pranojmë të renë historike që gjendet në sunduqet botërorë.
Ne keni një histori orale të larmishme. Populli jonë s’ka harruar asgjë dhe e ka transmetuar nëpëmjet baladave, këngëve dhe legjendave historinë e vet. Dihet se historia shkruhet prej fituesve, pra prej të mëdhenjve, por ne si studiues nëse arrijmë të gjejmë letrat, shkrimet , relacionet që përputhen me fjalën e popullit, atëherë kemi bërë histori. Në Itali po u kthehen rrëfimeve të vjetra, sepse ato janë e vërteta historike. Pak a shumë e njoh historinë që nga viti 1622 e deri tani, ndërsa vitin tjetër do i kushtohem më shumë Arkivit Apostolik (arkivit ish sekret të Vatikanit), për t’u shty më shumë në kohë, para vitit 1600.
Nga “Tmerret që panë sytë e Lazër Mjedës”, në Arkivat e Vatikanit, rishfaqen para lexuesit “oazet katolike” të Kosovës, si një borë që vazhdimisht tkurret dhe shkrihet nga rrezet e diellit. Shfaqet historia e dhimshme e shqiptarëve nën pushtime të ndryshme, përpjekjet e pushtuesve për t’i grindur mes vete dhe që shqiptarët që praktikonin religjione të ndryshme, mos ta duronin njëri – tjetrin. Përderisa e lexoja librin tënd të rrallë, të përkthyer, ndieja zhgënjim dhe dhimbje të madhe për rrugën e kaluar, për vështirësitë e përjetuara, për vrasjet, dhunën, plaçkitjet, thjeshtë për ndjekjet, terrorin dhe tortuarat e vazhdueshme të një populli. Keni në dorë zbulime të tjera, që nuk i njef opinioni publik?
Nusha Zhuba: “Tmerret që panë sytë e një Abati” të Lazër Mjedës, është një libër drejtuar krejt shqiptarëve, por në veçanti këtyre “oazeve” katolike, siç i quani ju. Kosova ishte e krishterë, por dalëngadalë u kthye në myslymane, që shpesh në këto ”oaze”, okultët ( të fshehurit) ditën ishin myslymanë e natën katolikë. Duke lexuar këto relacione i dhashë një përgjigje pyetjes tjetër që më mundonte: “Pse kemi qenë gjithmonë të varfër? Pse shtetet tjera janë para në kulturë, gjuhë dhe ekonomi” dhe përgjigjen e kam marrë në relacionet me të cilat punoj. Katolikët stërmundoheshin shumë, duhej të paguanin taksat më të mëdha në perandori, vriteshin, digjeshin, pa asjë lloj gjyqi, u rrëmbehej prona, duhej të punonin punë angari jo vetëm për padronët – shpesh herë myslymanë shqiptarë, por dhe për qeveritë lokale. Përdhunimet, ishin fjalë e ditës, kujtoj një grua të re që për të mos u përdhunuar nga malazezët u hodh në lumë dhe vdiq, por edhe aty barbarët qëlluan mbi të për ta vrarë, edhe pse ajo ishte e vdekur. Nuk kishin mëshirë, sllavët – “servë”, ata ishin tepër johuman. Ajo që më shkakton dhimbje ishin poshtërsitë që shpiknin pushtuesit, vetëm për të përfituar nga shqiptarët. Por nuk gënjenin vetëm shqiptarët, serbët gënjenin edhe Vatikanin. Malazezët arritën me gënjeshtra të formulonin një Akord me Vatikanin në vitin 1860, ku malazezët premtonin se do ndihmonin kishën katolike etj.
Por menjëherë ky akord ju dha liri malazezëve, të ndërronin priftërinjtë dhe ti zevëndësonte me popët ortodoksë , duke zhdukur priftërinjtë katolikë shumë fshatra katolike u kthyen me forcë në fshatra shizmatike apo në fshatra myslymane ose turke siç quheshin në atë kohë.
I gënjenin edhe austriakët sa herë mundeshin, këtë e shohim me vrasjen Atë Luigj Palit. Bënë një Akord me Vatikanin, se do paguanin priftërinjtë, por me kushte se ata s’duhej të predikonin shqip. Moslejimi i marrjes së kufomave, pushkatimet pa ligj, ishin disa nga torturat më ç’njerëzore, them plotësisht e bindur sidomos në Kosovë, katolikët shqiptarë ishin thjeshtë mish për top, ishin personat që me të vërtetë mik e mbrojtës kishin vetëm Zotin.
Në librin e Ipeshkvit Lazër Mjeda, shfaqen goditjet mizore të pushtimit të Perendorisë Osmane në vitin 1911 , e pak pastaj të pushtimit të Serbisë. Për të krishterët vazhdoi e njejta dhunë e mizori, në forma të ndryshme; nën osmanët dhuna për t’i bërë myslimanë dhe nën serbët e malazezët dhuna “për fajin austriak”. Prapëseprapë ato “oaze” katolikesh, mbetën për të dëshmuar deri në ditën e sotshme…?
Nusha Zhuba: Metodat e tmerrshme kundër shqiptarëve nuk kishin ndryshuar shumë pas 1911, pas humbjes dhe tërheqjes së pushtimit shumëshekullor të Perandorisë Otomane, kishin ndërruar vetëm padronët, por jo metodat. Nuk quheshin më padronë turqit, por “Servët” – hyzmeqarët e dikurshëm, që ishin kthyer në padronë të shqiptarëve dhe çdo ushtri serbe që kalonte i çarmatoste shqiptarët, por dhe ata që nuk kishin armë ishin të detyruar të blinin armët tek qeveritarët malazes për t’i prezantuar si armë shqiptare. Ajo që kam vënë re dhe mendoj se pas vdekje së Gjergj Kastriotit Skëndërbeut, otomanët zunë mend nuk sillnin më ushtri nga larg, por rekrutonin shqiptarët dhe i dërgonin të luftonin, po kundër shqiptarëve. Shqiptarët nuk luftuan kundër turkut, por kundër vetvetes, sepse në anën tjetër të llogores ishin po djemtë shqiptarë të veshur si osmanllinj, dhe kjo zgjati më shumë se 400 vjet që shqiptarët i kanë ngrënë kokën njëri – tjetrit. Turku e serbi s’u kënaqën asnjëherë, sepse kishin zgjedhur ligjin e vjetër për shfarosjen e shqiptarëve, ligjin e vjetër romak Divide et impera (Përçaj e sundo).
Lufta mbi të krishterët ishte e pamëmishirshme nga të gjithë dhe ata u zvogëluan aq shumë, por nuk u sosën dhe prandaj shpesh kemi këto “oaza” (sidomos në Kosovë) të të krishterëve që mbartën historinë, mbrojtën fenë, tokat dhe nuk u asimiluan.
Përveç këtij libri që pritet të botohet së shpejti, a keni arritur t’i gjeni në arkivat e Vatikanit e të tjera faktet historike se kush ishin “shizmatikët”, pasi është e qartë se ata nuk ishin sllav-serbë?
Nusha Zhuba: Termi shizmatik i referohet dikujt që shkakton ose merr pjesë në një përçarje, domethënë, një ndarje ose çarje formale brenda një organizate fetare, duke u ndarë nga autoriteti i konstituuar dhe bashkësia e kishës mëmë. Pra shizmatik nuk janë vetëm ata që i ndajnë, por dhe ato që ndahen nga kisha mëmë (katolikja). Flitet shumë për shizmatikët në të gjithë Shqipërinë , që në vitin 1626 u kthyen shumë shqiptarë bizanto – latin të jugut, shizmatikët pasi u vërsulën në tokat shqiptare, sidomos të gjithë murgjërit e Malit të Shenjtë për t’i kthyer shqiptarët e Himarës e jugut të Shqipërisë në ortodoksë. Shizmatikët shqiptarë të jugut u detyruan të përqafonin fenë ortodokse. Shizmatikët ishin sllavë – serbë, por fatkeqesisht kishte edhe të krishterë dhe myslymanë shqiptarë që ju bashkuan shizmatikëve. Ata ne sot i dallojmë lehtësisht, sidomos nga emrat e vjetër shqiptarë , vetëm se këtyre emrave ju është shtuar prapashetesa “viç”, ose nga mbiemrat. Atëherë, hulumtimet e deritashme nëpër arkiva na kanë dhënë shumë. Na është thënë se ne nuk kishim një alfabet, na është thënë se alfabeti ynë daton me vitin 1908.
Gabim i madh. Arkivat na thonë gjëra të tjera.
Rilindasit arbëresh nuk kanë pushuar asnjëherë së kërkuari dhe hulumtuari. Në librat e Skirojt në Vatikan dhe të Francesco Maria Da Lece lexova se ne kishim një alfabet, dhe ai ishte i vitit 1635, kjo nuk na u tha kurrë. Në Propaganda Fide janë shumë letra të dërguara në shqip me këtë alfabet. Dhe kjo përkon me të vërtetën e mbajtur fshehur, sepse Frang Bardhi, student i atyre viteve në Universitetin Urbaniana të Vatikanit, ka shkruar fjalorin, më pas Pjetër Budi, Pjetër Bogdani dhe Pjetër Mazreku, do shkruanin në shqip libra të tërë. Alfabeti i asaj kohe ishte i bërë nga 28 shkronja, dhe studiuesit arbëresh në shumë nga librat e tyre kushtuar gjuhës, na thonë që ai alfabeti i vitit 1635 u përgatit nga Propaganda Fide. Dhe personalisht i kam pyetur për këtë gjë që ma vërtetuan me fjalët: “Në vendet ku Propaganda Fide kishte misionarë, dhe nuk kishte një alfabet latin, ata propozonin një alfabet. Ne shqiptarëve nuk na lejohej alfabeti, nuk na lejohej prej otomanëve të shkruanim me alfabetin e vjetër shqip.
A ekzistonte alfabeti i vjetër shqip?
Nusha Zhuba: Po, se nga 28 shkronjat e këtij alfabeti gjashtë i morën nga alfabeti i vjetër shqip. Kështu thonë librat në Vatikan, pra ka egzistuar alfabeti ship edhe më përpara, se ndryshe ku i mori Propoganda Fide shkronjat për Alfabetin shqiptar? Gjashtë shkronja nga alfabeti shqiptar janë shkronja Pellazge. Pra, ne e kishim një alfabet edhe më të vjetër se ai i vitit 1635, sepse gjashtë shkronjat e alfabetit shqiptar janë marrë nga aty. Sigurisht Roma qe detyruar të bënte një alfabet të ri, jo vetëm për punë shtypshkronjash apo për lehtësi të shtypshkronjave latine, por edhe turku nuk mund t’i ndalonte librat shqip të cilat mund të botoheshin vetëm jashtë Shqipërisë. Do ishte viti 1901 kur nga Austria i thonë Ipeshkvit të Shkodrës, Guerrinit: “O beni një alfabet të vetëm (kishin lindur shumë alfabete, turqit donin të vetin, grekët te vetin, serbo- malazezët të vetin), o nuk do ju financojmë më”.
Kongresin e Manastirit e financuan austriakët, se tashmë kishte ardhur koha për një alfabet të ri. Alfabeti i kryqëzuar latino shqiptar nuk përmbushte më nevojat për shkrim, sepse ne kishim më shumë se 28 fonema.
Hulumtimet arkivore nuk të “ndalojnë” në një gjeografi të vetme të hapësirës së Gadishullit Ilirik, por të japin informatat më të shumëta, qoftë për hapësirën gjeografike të Malit të Zi të sotshëm, për periudhat e humbjes së gjuhës shqipe dhe katolicizmit dhe kalimit në ortodoksizmin sllav. Keni të dhëna e shënime rreth kësaj tragjedie të atyre banorëve?
Nusha Zhuba: Në arkivat e Vatikanit hapësira shqiptare është e ndarë në shumë Ipeshkvi, që të gjitha quhen shqiptare; nga Janina deri në Tivar, Shkup, Prizren, Mitrovicë e Nish. Serbia ka vetëm 5 pëmbledhje Relacionesh në Vatikan (shumë pak), edhe këto janë megjithatë për vendet shqipfolëse, do të thotë se arqipeshkvitë kishin territoret e tyre, dhe ishin të gjitha të banuara nga shqiptarët me kufinj të përcaktuar mirë, dhe të gjithë relacionet në Vatikan flasin për shqiptarët, si zotër të atyre tokave.
Historiografia serbe thekson një fakt, më mirë të themi një përvetësim historik sikur kishat dhe manastiret e lashta të Dardanisë, si Manastiri Deçanit, Manastiri i Graçanicës, Patriarkana e Pejës etj, “janë serbe”. Çka thonë burimet arkivore rreth kësaj, nëse i ke hulumtuar?
Nusha Zhuba: Në relacionet që dërgonin drejt Vatikanit ka dhe informacion rreth pagëzimeve e krezmive, por më shumë relacionet përfaqësojnë anën sociale të shqiptarëve, anën historike, kufinjtë etj. E dijmë se Shqipëria pas ndarjeve mes Romës dhe Bizantit mbeti nën Bizantin për shumë kohë, me përjashtim të disa zonave. Nga shekulli i katërt pas Krishit u formuan Basilianët. Rreth vitit 1004 ata erdhën dhe u përhapën në Ballkan dhe në Italinë e Jugut, ata ishin të ritit Bizantino – Latin dhe drejtoheshin nga priftërinjtë shqiptarë.
(Sot Grotta Ferrata është Vatikani i shqiptarëve, sepse në urdhërin Bazilian është kusht gjuha shqipe, nëse nuk di shqip, atëher nuk hyn dot në atë Urdhër.)
Në një relacion të tij Abat Doçi thotë se vetë Lekë Dukagjini mori nga Deçani kokën e Shën Aleksandrit dhe e solli në Orosh. Kjo do të thotë se deri në kohën e Gjergj Kastriotit ai manastir ishte i Arbnorëve, pavarësisht se aty është varrosur Car Dushani, një mbret “Serb” – Shizmatik me origjinë shqiptare. Kjo do të thotë se kisha e Deçanit dhe kisha të tjera kanë qenë shqiptare. Sigurisht duhet të studiohen më shumë edhe kishat e tjera arbnore si dhe Patrikana e Pejës dhe për këtë duhet vizituar Arkivi Sekret i Vatikanit, ku duhet të jenë më shumë të dhëna, por Manastiri i Deçanit ka qenë manastir Bazilian që në vitin 1004.
Dikur dhe tash historiografia serbe shpifte se “shqiptarët janë ardhacak” në viset Dardanisë, ndërsa tash edhe islamistët “shqiptarë” e thonë këtë, sikur qenkan osmanët (Perandoria Osmane) që i paska sjellë shqiptarët në Dardani. Çka thonë arkivat për historinë e Arbërisë e Arbnorëve, për historinë e Dardanëve…?
Nusha Zhuba: Deri tani s’kam takuar këto shprehje e fjalë në relacionet e Vatikanit, kush duhej të quheshin “shqiptarë ardhacak”, ata që i kishin kufinjt e mirëcaktuar saktësisht, kur në në të gjitha relacionet thuhet kështu: Nga Janina e Shqipërisë, nga Antibari (Tivari) i Albanisë, nga Prizrendi e Jakova e Albanisë, nga Uscubi (Shkupi) i Albanisë etj. S’ka nevojë për komente. Në librat e Bibliotekës Apostolike të Vatikanit ka libra të sponsorizuar nga akademitë që janë kundër kulturës e historisë sonë, nga studiues që gjuhën serbe për ca shekuj u përpoqën ta prezantonin si gjuhë “illirike”, por si mund të jetë gjuhë illirike gjuha serbe, kur dihet mirë se “servët” erdhën në Ballkan në shekullin e VII , e kur gjuha pellazgo – illirike flitej e mbartej brez pas brezi vetëm prej shqiptarëve. Studiues të ndryshëm u përpoqën t’i jepnin prejardhjes shqiptare një drejtim nga Kaukazi, kjo në fillim u përqafua edhe nga ndonjë studiues shqiptar, por kjo tezë nuk kishte asnjë bazë shkencore. Nga shumë ipeshkvë shqiptarë, shpesh në arkivat e Vatikanit gjen relacione që kërkonin libra në gjuhën illirike, edhe pse personalisht akoma nuk kam gjetur një libër të tillë në arkiva. Në Bibliotekën Apostolike kemi libra ku shihen që studiues të ndryshëm janë përpjekur ta paraqesin gjuhën shipe si bijë e sllavishtes. Kjo , siç thamë më sipër, ka vazhduar për disa shekuj, por kjo tezë ka humbur në arkivat e Vatikanit me kalimin e shekujve, por ne si studiues na ka penalizuar, sepse duke kërkuar nëpër arkivat digjitalë të botës, çdo fjalë shqipe që shkruajmë na rezultojnë dhe në gjuhën serbe, dmth se serbët e paraqitën gjuhën shqipe “si gjuhë serbe” – illirike, duke pasur shumë vështirësi për të gjetur historinë e vjetër shqiptare. Shqiptarët janë passardhës të Pellazgëve, Illirëve, dhe janë autoktonë në këto troje ku jetojnë dhe sot. Po të ishim ardhacakë, historia botërore do i kishte shkruar këto të dhëna e dëshmi, ashtu siç ka shkruar për Serbët e Sllavët që janë ardhacakë në Gadishullin Ilirik, por nuk mund të gjinden lidhje me Albanët e Kaukazit. Po të ishte ashtu, atëherë edhe Albanët e Amerikës do u duhej të dilnin shqiptarë
Si e shihni Islamin Politik legal dhe përmbajtjen e këtij islami që se njef historinë, kulturen dhe traditat shqiptare sot…?
Nusha Zhuba: E përjetoj shumë keq, nuk jam kundër asnjë feje sepse në teori feja duhet të jetë shkollë, duhet të jetë edukim.
Dua t’ju them vetëm diçka: Në librin “Mosmarrëveshjet mes Italisë dhe Austrisë”, ku flitet shumë për Ballkanin, në vitin 1870 Maqedonia kishte zhdukur analfabetizmin, kuptohet të gjithë dinin të shkruanin sllavisht, kurse ne shqiptarëve nuk na lejohej as një revistë në gjuhën shqipe, e jo më që të flasim për alfabetizim. Po në atë libër flitej për djemtë Shkodran, ndërsa djemtë katolikë kishin marrë botën me studime, djemve myslyman të Shkodrës nuk u lejohej asnjë lloj shkolle. Frika e otomanëve për një rizgjim të shqiptarëve përmes shkollimit ishte aq e madhe, kur kuptojmë sot sa humbëm ne shqiptarët për faj të otomanëve, s’ka nevojë për komente. Ajo që më mërzit në këtë kohë është diçka tjetër. Çdo njeri bën zgjedhjet e veta dhe asnjëri s’ka të drejtë të ndërhyjë në jetën e tjetrit. Por, një trasformim radikal, sidomos i grave shqiptare më bën të habitem. Kam njohur gra nga Maqedonia që kishin mbaruar universitetet atje dhe ishin normale si të gjitha gratë europiane, të cilat kur i kam parë pas disa vitesh nuk i kam njohur më, se ishin veshur si plaka “me thasë të zi”, e dukeshin si arabe! Nuk jam kundër myslymanëve, por nëse do të jesh myslymane vish rrobat e tua kombëtare, jo thasët e beduinëve, sepse ata i veshin nëpër rëren e shkretëtirës për t’u mbrojtur prej të nxehtit, ndërsa ne kemi nivel, kulturë e klimë tjetër. Duke punuar shpesh si ndërmjetësuese, gratë shqiptare më rrëfehen për jetën e tyre, dhe më dhemb shpirti kur ato më thonë: “Kam qenë detyruar nga burri, o djali të vishem kështu”… Kjo më vret. Fatkeqesisht, islamin po e përdorin shumë dhe politikanët tanë. Po abuzojnë në emër të vllazërimit ndërfetar, për t’i treguar botës që ne shkojmë mirë me njëri-tjetrin ose vetëm për të fituar një votë më shumë, por s’kam dëgjuar ndonjë politikan të dalë në tv e t’u thotë e kundërvihen batakçinjve, që pa u trembur prej askujt thonë që Gjergj Kastrioti Skënderbeu ishte tradhëtar. Këta politikanë jo vetëm që po tolerojnë veshjet arabike të grave shqiptare, por po tolerojnë marrina të pafundme interneteve të hoxhallarëve. Po the që Gjergj Kastrioti Skëndërbeu nuk është shqiptar dhe ai ishte tradhëtar, duhet të denoncohet personalisht. Kjo s’ka ndodhur akoma me asnjërin nga politikanët, andej ndër ne , gjithsekush del e flet broçkulla, afron të dobtin duke i indoktrinuar fëmijën e të riun, që të bëhen kamikazë të lirisë, mendimit dhe të së drejtës europiane, banorë të së cilës jemi që në kohët pellazgjike, pse jo dhe paraardhës të kësaj kulture…
Është e vërtetë që kemi dhe gjakun tonë në Turqi, Liban, Egjipt, Marok, sepse si otomanët si dhe serbët donin shfarosjen e popullit shqiptar dhe detyruan me forcë shpërnguljet drejt atyre vendeve, por kjo s’na detyron t’i themi vëlla edhe mongolit e as beduinit. Bota ka ecur para dhe globalizmi ka sjellë dhe mjetet e komunikimit të shpejtë, që shumë nga imamët i shfrytëzojnë këto të arritura teknike, duke folur marrina që të bëjnë të vjellësh, por kur pyet një mysliman pse ky femomen, atëhere të përgjigjen, “po lëri se këta persona (hoxhallarë) janë injorantë…”. Besoj se të paditur jemi ne që dëgjojmë ato predikime. Ata krijojnë opinion publik, andaj ti dhe tjetri mund t’i quash gjithë kohën të paditur. Diçka tjetër, bota po e përjeton një luftë civile mes shitëve dhe sunitëve, një luftë mes veprës së Allahut që ndjekin Sunitët dhe gjakut të Allahut të cilën e ndjekin Shitët… Luftë, por asnjë protestë nga myslymanët, as kur populli vritej në sheshet e Teheranit, as kur vriten qeveritarët e Teheranit… mjafton të pakësohen shitët…mendojnë pala tjetër myslimane! Populli shqiptar është popull i paqes, asnjëherë nuk sulmuam dikë, nuk i imponuam kulturë askujt, por që nga koha e Dodonës, shumë popuj morën kulturën tonë. Koha , pushtimet, tmerret dhe joshjet, e detyruan shqiptarin që të ndërronte fe, emër dhe atdhe. Por, sot, nuk kuptoj pse ne duhet të trasformohemi, për të ndjekur një religjion, e sidomos kur dihet se vet Kostandini i Madh ishte dardan (kosovar) dhe i dha lirinë fetare botës. Ku Aureliano, ishte Dardan që ndërtoj Romën, Justiniani , Dardani që i mësoj drejtësinë botës, sepse atë drejtësi Justiniani e njihte nga zakonet e vendit të vet, drejtësinë që populli shqiptar pratikonte qysh se kishte lindur bota.
A mendon se pas zbulimeve arkivore të shumëta, zbulime që nuk lejojnë interpretime të ndryshme, se bazohen në fakte e dëshmi të kohës, duhet rishkruar histrorinë shqiptare…?
Nusha Zhuba: Historia duhet të rishkruhet, çdo qytet e fshat duhet të rishkruajë historinë e vet të njëmendt, me të dhënat e nxjerra nga arkivat e ato të memorjeve familjare, të mblidhen e të sistemohen si dhe të vërtetohen nga specialistë, jo nga ata që dalin e deformojnë historinë vetëm për interesa të tjetërkujt, vetëm pse paguhen nga dikush dhe të mos e ndajnë historinë sipas kufinjve që kemi sot, por ajo ekziston nga Parga në Antivar (Tivar) , pa e nda në Kosovë e Shqipëri, Greqi, Serbi, Mali Zi, sepse po e ndamë ne, të tjerët e kanë të lehtë të na përçajnë. Albania në dukumentet e Vatikanit është që nga Parga, nga Nishi e Mitrovica, fakte e dëshmi dhe për t’i dhënë një realitet e dimension të ri historisë të diktuar deri tani nga vendet fqinje, për të shtrembëruar atë të vertetë tonën dhe për t’a përvetësuar në dobi të tyre siç kanë bërë me shekuj.
Intervistoi: Gjergj – Bajram Kabashi
Ps!
Intervista u bë për librin: “Shqiptarët në luftë me Islamin Global”.
Takim në Tiranë, 2005 me Kryetarin e Partisë Demorkatike, Dr Sali Berishën
