“Shteti ‘Made in Embassy’: rrëshqitja në autodelegjitimim sistemik
Ky lloj diskursi që aplikon zonja deputete Janina Ymeri nuk është i rastësishëm; ai ka rrënjë në disa shtresa të ndërthurura – psikologjike, historike dhe politike.
Së pari, kemi të bëjmë me atë që në psikologjinë sociale quhet internalizim i inferioritetit. Shoqëritë që kanë kaluar periudha të gjata varësie, represioni ose ndërhyrjeje të jashtme shpesh prodhojnë elita që e shohin sigurinë dhe stabilitetin si diçka që vjen “nga jashtë”, jo si produkt i kapaciteteve të brendshme. Kjo është “shkolla” tipike e LDK-së!
Së dyti, kemi një dimension të kulturës politike të varësisë. Prania e bazave si Camp Bondsteel dhe ndikimi i ambasadave të vendeve perëndimore kanë krijuar një realitet ku një pjesë e klasës politike e sheh legjitimitetin dhe sigurinë si të garantuar nga faktorë ndërkombëtarë. Kjo nuk është domosdoshmërisht e pavërtetë në planin strategjik, por kur artikulohet në mënyrë absolute (“pa ta s’qëndrojmë as një javë”), kalon nga gjykimi realist në vetë-nënvlerësim.
Së treti, kemi instrumentalizim politik. Një deklaratë e tillë nuk është vetëm bindje, por edhe retorikë opozitare: duke delegjitimuar kapacitetin e qeverisë aktuale, synohet të dobësohet besimi publik. Në këtë kuptim, “mazohizmi” është shpesh një mjet polemik, jo domosdoshmërisht një bindje e sinqertë ekzistenciale.
Së katërti, ekziston një element i asaj që Frantz Fanon do ta quante psikologji postkoloniale: një raport ambivalent me fuqinë – njëkohësisht nevojë për mbështetje dhe mosbesim ndaj vetes.
Në fund, referenca ndaj Gjergj Fishta është ironike: citimi për “injorancën dhe krenarinë” përdoret për të goditur kundërshtarin, por vetë deklarata bie në një paradoks – duke kritikuar arrogancën, prodhon një formë tjetër të saj, atë të nënvlerësimit kolektiv.
Pra, burimi i këtij këndvështrimi është një kombinim i trashëgimisë historike të varësisë [produkt i shtëpisë – LDK që nga fillet e egzistencës së saj] dhe ndërhyrjes ndërkombëtare,
kulturës politike të brendshme, strategjisë retorike opozitare, dhe një dimensioni më të thellë psikologjik kolektiv.
Në këtë kuptim, një diskurs i tillë nuk prodhon thjesht polemikë të radhës, por kontribuon drejtpërdrejt në erozionin e besimit publik ndaj vetë shtetit. Duke e paraqitur Kosovën si një entitet të paaftë për të mbijetuar pa tutorë të jashtëm, ai jo vetëm që relativizon arritjet institucionale, por edhe ushqen një kulturë mosbesimi kolektiv që e dobëson kohezionin e brendshëm politik e shoqëror.
Më problematike akoma, kjo qasje e zhvendos debatin nga kritika racionale e qeverisjes drejt një delegjitimimi të vetë kapacitetit shtetformues. Pra, nuk vihet më në diskutim performanca e një qeverie të caktuar, por vetë ideja e funksionalitetit të shtetit. Kjo është një vijë e rrezikshme ndarëse, sepse nga opozitarizmi demokratik mund të rrëshqasë lehtësisht në autodelegjitimim sistemik.
Në plan afatgjatë, një retorikë e tillë i shërben më shumë riprodhimit të varësisë sesa ndërtimit të autonomisë politike. Ajo e zëvendëson përgjegjësinë për reforma me alibinë e pamundësisë dhe e ngurtëson një mentalitet ku sovraniteti perceptohet si formal, jo si kapacitet real.
Prandaj, sfida nuk është të mohohet roli i aleatëve ndërkombëtarë, por të rivendoset balanca ndërmjet realizmit strategjik dhe vetëbesimit institucional. Pa këtë ekuilibër, çdo kritikë – sado legjitime – rrezikon të kthehet në një narrativë që, në vend se ta përmirësojë shtetin, e dobëson atë në themel.
Shume mire paska thene Janina.