RAMA DHE VUÇIQI: DY FYTYRA TË SË NJËJTËS OLIGARKI MAFIOZE, BALLKANIKE DHE GLOBALE
Rama dhe Vuçiqi e ndiejnë zemërimin e qytetarëve të tyre, sepse në vendet ku udhëheqin politikën kanë ndërtuar shtete të thella paralele private, në të cilat zbatojnë interesat e oligarkëve më të pasur shqiptarë, serbë dhe globalë.
Ata kanë ngritur një mur të padukshëm kinez që i ndan nga qytetarët e zakonshëm, prej të cilëve kërkojnë vetëm votat, ndërsa në këmbim u japin thërrime buke.
Aq më e trishtueshme është se të dy kanë arritur të dërgojnë ekstremistët e tyre të blerë mes protestuesve për ta zhvlerësuar aq shumë qëllimin e protestave, saqë ata vetë, në krahasim me protestuesit, të duken të pafajshëm dhe të pastër si peshqit e detit përballë minjve të kanalizimeve.
Kjo gruaja e bezdisshme, me emrin e çuditshëm Igballe Huduti, gjatë gjithë kohës dhe kudo e shtyn dhe e përhap ideologjinë e saj ekstremiste fetare, sepse paguhet prej atyre që e mbështesin. Por ajo që mbetet e çuditshme është se famën ia ngriti televizioni kosovar Klan Serbia; prandaj gjithçka tjetër rreth ndalimit të hyrjes së saj në Shqipëri nga regjimi i Ramës duket si një shfaqje teatrale për moshën parashkollore.
Ngjashmëria më e madhe mes Ramës dhe Vuçiqit nuk qëndron tek ideologjia, kombësia apo retorika publike, por tek mënyra se si e konceptojnë pushtetin. Të dy e shohin shtetin si një mekanizëm që duhet kontrolluar nga lart-poshtë, ku institucionet ekzistojnë kryesisht për t’i shërbyer regjimeve dhe oligarkëve tē tyre, e jo qytetarit.
Për këtë arsye, të dy kanë kultivuar sisteme ku besnikëria politike shpërblehet më shumë se profesionalizmi, ku oligarkët ekonomikë janë më të rëndësishëm se sipërmarrësit e lirë, dhe ku mediat e afërta me pushtetin kanë më shumë hapësirë sesa zërat kritikë.
Interesi që i bashkon nuk është dashuria për popujt e tyre, por ruajtja e pushtetit. Për ta, stabiliteti i pushtetit është më i rëndësishëm se zhvillimi i demokracisë. Prandaj, shpeshherë, edhe kur paraqiten si kundërshtarë në publik, në praktikë prodhojnë efekte të ngjashme politike: dobësimin e institucioneve të pavarura, centralizimin e vendimmarrjes dhe varësinë e ekonomisë nga grupe të privilegjuara.
Në këtë kuptim, shqiptarët dhe serbët e zakonshëm përballen me probleme shumë të ngjashme. Ata largohen masivisht nga vendet e tyre jo sepse u mungon patriotizmi, por sepse u mungon perspektiva. Të rinjtë largohen, profesionistët largohen, ndërsa mbeten strukturat që ushqehen nga afërsia me pushtetin.
Kur bëhet fjalë për Kosovën, interesi i qytetarëve të saj shpesh reduktohet në objekt pazari mes elitave rajonale. Kosova ka nevojë për marrëdhënie normale me Serbinë, por jo për marrëveshje që hartohen mbi kokën e qytetarëve të saj. Po ashtu, Shqipëria duhet të jetë mbështetëse e interesave të Kosovës, jo t’i shohë ato përmes prizmit të interesave afatshkurtra të elitave politike.
Prandaj sfida e shqiptarëve dhe serbëve nuk është thjesht të zëvendësojnë një lider me një tjetër. Historia e Ballkanit ka treguar se rrëzimi i një njeriu nuk garanton ndryshimin e sistemit. Qytetarët duhet të kërkojnë institucione të forta, drejtësi të pavarur, media të lira dhe transparencë financiare. Vetëm kështu pushteti bëhet i zëvendësueshëm dhe oligarkitë humbin fuqinë e tyre.
Nëse shqiptarët dhe serbët duan të çlirohen nga cikli i njëjtë i zhgënjimeve, duhet të refuzojnë politikën e frikës, kultin e liderit dhe propagandën që i ndan. Qytetari i zakonshëm në Beograd dhe qytetari i zakonshëm në Tiranë kanë më shumë interesa të përbashkëta mes tyre sesa me oligarkët që pasurohen në emër të patriotizmit.
Armiku më i madh i të dy popujve nuk është fqinji përtej kufirit, por korrupsioni, kapja e shtetit dhe politika që e përdor nacionalizmin si perde për të fshehur privilegjet dhe krimet e saj.
Njerëzit e të gjitha gjinive, profesioneve, bindjeve politike, fetare dhe orientimeve seksuale, të cilët i lexojnë rregullisht analizat, diagnozat, parashikimet dhe këshillat e mia për shërimin e shoqërive tona nga budallallëku, mendjengushtësia, perceptimi dhe vetëdija sipërfaqësore, si dhe nga shija e keqe, e dinë se ato janë të sakta si orët zvicerane.
Por unë nuk mundem njëkohësisht të shkruaj, të lexoj, të kuptoj dhe të mendoj edhe në vend të budallenjve, sytë dhe veshët e të cilëve nuk janë të lidhur me trurin.
Shqiptarët dhe serbët duhet ta kuptojnë më në fund një të vërtetë të thjeshtë, por të pakëndshme: jemi popuj tepër të vegjël për të përballuar luksin e armiqësive të përhershme.
Jetojmë në një botë ku edhe vetë Evropa e Bashkuar, me qindra miliona banorë, ekonomi gjigante dhe teknologji të avancuar, shpesh ndihet e vogël, inferiore dhe e pafuqishme përballë ngritjes së Kinës, fuqisë ushtarake të Rusisë dhe potencialit demografik e ekonomik të Indisë. Në një botë të tillë, është tragjikomike që shqiptarët dhe serbët vazhdojnë të konsumojnë energjitë e tyre duke ushqyer urrejtje të trashëguara dhe konflikte që pasurojnë vetëm kastat politike.
Politikanët parazitë e dinë se qytetarët e frikësuar janë më të lehtë për t’u sunduar sesa qytetarët e lirë. Prandaj ata prodhojnë vazhdimisht armiq imagjinarë, tensione artificiale dhe drama patriotike. Ata e përdorin flamurin si perde, himnin si altoparlant dhe historinë si armë propagandistike për të fshehur korrupsionin, hajnitë, nepotizmin, kapjen e shtetit dhe pasurimin e paligjshëm.
Sa herë që një oligark vjedh miliona, një patriot profesionist del në televizor për të folur për tradhtinë kombëtare. Sa herë që një pushtetar kapet në skandal, menjëherë shpiket një krizë e re kombëtare. Sa herë që qytetarët fillojnë të kërkojnë llogari, dikush nxjerr nga magazina e propagandës fantazmat e vjetra të urrejtjes etnike.
Por e vërteta është më e thjeshtë.
Punëtori shqiptar ka më shumë të përbashkëta me punëtorin serb sesa me oligarkun shqiptar që e shfrytëzon. Mjeku serb ka më shumë të përbashkëta me mjekun shqiptar sesa me politikanin serb që e përdor patriotizmin për të fshehur dështimet e veta. Të rinjtë në Tiranë, Prishtinë, Beograd apo Novi Sad largohen për të njëjtat arsye: mungesën e perspektivës, korrupsionin, padrejtësinë dhe kapjen e institucioneve.
Asnjë i ri nuk largohet nga vendi i vet sepse e urren kombin e tij. Ai largohet sepse është lodhur duke parë se si mundësitë rezervohen për klientët e pushtetit, ndërsa talenti dhe puna e ndershme shpërblehen me emigrim.
Prandaj shqiptarët dhe serbët nuk duhet të mbeten peng i politikanëve gjakpirës dhe djersëpirës që patriotizmin e përdorin si mburojë mbi krimet e tyre ekonomike, politike dhe morale. Patriotizmi i vërtetë nuk matet me sa fort bërtet kundër fqinjit, por me sa shumë punon për ta bërë vendin tënd më të drejtë, më të lirë dhe më të zhvilluar.
Një komb nuk forcohet duke urryer një komb tjetër. Një komb forcohet kur ndërton institucione që funksionojnë, gjykata që nuk shiten, media që nuk blihen dhe ekonomi që nuk kontrollohen nga një grusht familjesh të privilegjuara.
Nëse shqiptarët dhe serbët vazhdojnë të jetojnë në hijen e konflikteve të së kaluarës, do të mbeten provinca të varfra në periferi të botës. Nëse arrijnë të shohin përtej propagandës së politikanëve të tyre, mund të bëhen qytetarë të lirë që konkurrojnë me botën, jo me njëri-tjetrin.
Sepse në shekullin XXI beteja më e rëndësishme nuk zhvillohet mes shqiptarëve dhe serbëve. Ajo zhvillohet mes shoqërive të hapura dhe oligarkive të korruptuara, mes dijes dhe injorancës, mes lirisë dhe manipulimit.
Dhe në atë betejë, armiku më i rrezikshëm nuk është fqinji përtej kufirit, por hajduti që valëvit flamurin me njërën dorë, ndërsa me tjetrën zbraz arkën e shtetit.
