Kur shekulli kërkon dije, ne u mësojmë fëmijëve të ecin mbrapa
Në shekullin e inteligjencës artificiale, të shkencës, robotikës dhe garës së madhe për dije, Këshilli i Bashkësisë Islame në Prishtinë na njofton me krenari se po organizon programe për nxënëse nëpër xhami, me ligjërata, ilahi dhe mësime fetare kushtuar një figure të Arabisë së shekullit VII.
Dhe pyetja ime është e drejtpërdrejtë: deri kur do t’ua mbushim mendjen fëmijëve me të kaluarën e popujve të tjerë, ndërsa e ardhmja e Kosovës mbetet pa shkencëtarë, pa laboratorë, pa vende pune dhe pa perspektivë?
Askush nuk ua mohon qytetarëve të drejtën e besimit. Besimi është çështje personale dhe e mbrojtur. Por fëmija nuk duhet të shndërrohet në material rekrutimi për asnjë institucion fetar. Ai ka nevojë për dije, mendim kritik, gjuhë shqipe, shkencë, art, sport dhe aftësi që e bëjnë të lirë — jo për një edukim që ia ngushton horizontin para se ta ketë njohur botën.
Muhamedi është figurë fetare, jo themelues i kombit shqiptar
Muhamedi ka vendin e vet në historinë dhe besimin islam. Por ai nuk e njohu kombin shqiptar, nuk luftoi për gjuhën shqipe, nuk hapi shkolla shqipe dhe nuk ndërtoi shtetin e Kosovës. Kjo është e vërtetë historike, jo fyerje fetare.
Prandaj, përse fëmijët shqiptarë duhet ta njohin me hollësi Arabinë e shekullit VII, ndërsa shpesh nuk dinë mjaftueshëm për Skënderbeun, Nënë Terezën, Pjetër Bogdanin, motrat Qiriazi, Hasan Prishtinën, Shotë Galicën, Adem Jasharin dhe gratë shqiptare që mbajtën familjen, shkollën dhe kombin gjallë?
Nuk kërkoj që Muhamedi të fyhet. Kërkoj që historia jonë të mos dëbohet nga mendja e fëmijëve për t’i hapur vend një kulture të importuar si model i vetëm jetese.
Besimi mund të respektohet, por identiteti kombëtar, arsimi dhe e ardhmja nuk mund të sakrifikohen në altarin e dogmës.
“Dinjiteti i gruas” nuk ndërtohet vetëm me ligjërata
Në aktivitet është mbajtur edhe ligjërata me titullin “Dinjiteti i gruas në porositë e Muhamedit”. Tingëllon bukur. Por gruaja shqiptare nuk ka nevojë vetëm për porosi të përsëritura nga foltoret fetare. Ajo ka nevojë për arsim cilësor, barazi para ligjit, pavarësi ekonomike, siguri, trashëgimi pronësore dhe liri për të vendosur vetë mbi jetën e saj.
Nëse vërtet e duam dinjitetin e gruas, atëherë vajzat duhet t’i drejtojmë drejt universiteteve, laboratorëve, institucioneve kulturore, administratës, sipërmarrjes dhe jetës publike.
T’u flasësh vajzave për dinjitetin, ndërsa ua kufizon botën brenda interpretimeve fetare, është sikur t’i dhurosh një zogu një kafaz të zbukuruar dhe pastaj t’i mbash ligjëratë për bukurinë e fluturimit.
Dinjiteti nuk dhurohet nga predikuesi. Dinjiteti garantohet nga liria, arsimi dhe ligji.
Kosova nuk zhvillohet me ilahi
Ilahitë mund të krijojnë emocion, por nuk ndërtojnë spitale. Nuk prodhojnë teknologji. Nuk hapin fabrika. Nuk ndalojnë ikjen e të rinjve dhe nuk e përmirësojnë cilësinë e arsimit.
Kosovës i duhen më shumë biblioteka dhe laboratorë; më shumë mësuese të shkencës dhe më pak propagandë; më shumë programe për kodim, art, muzikë, gjuhë dhe ndërmarrësi; më shumë shkolla të pajisura dhe më pak gara për mbushjen e xhamive me të mitur.
Sepse kemi arritur në një absurditet: shkollat ankohen për mungesë librash e pajisjesh, universitetet për cilësi të dobët, ekonomia për mungesë specialistësh — ndërsa institucionet fetare krenohen se po zgjerojnë veprimtarinë e tyre te fëmijët.
Nëse vazhdojmë kështu, nesër do të importojmë inxhinierë për të riparuar rrugët, mjekë për të na shëruar dhe programues për të na administruar sistemet, ndërsa ne do të mburremi se fëmijët i mësuan të gjitha ilahitë përmendësh.
Ky nuk është zhvillim. Është dorëzim i maskuar si devotshmëri.
Evropa ecën përpara, ne numërojmë shekujt mbrapsht
Vendet ku shqiptarët emigrojnë investojnë në shkencë, teknologji, shkolla profesionale, muze, biblioteka, sport dhe kërkim shkencor. Fëmijët përgatiten për profesionet e së ardhmes.
Ndërsa te ne, disa sillen sikur problemi kryesor i Kosovës qenka se fëmijët nuk kanë marrë mjaftueshëm mësime fetare.
Jo, zotërinj! Problemi ynë është arsimi i dobët, korrupsioni, varfëria, papunësia, ikja e rinisë dhe mungesa e një strategjie kombëtare zhvillimi. Fëmijët nuk kanë nevojë për më shumë frikë, ndarje dhe dogmë. Kanë nevojë për mundësi.
Satira e hidhur është kjo: bota po përgatit makina që udhëtojnë në hapësirë, ndërsa ne po diskutojmë si t’ua përcjellim fëmijëve zakonet e një shoqërie të para katërmbëdhjetë shekujve. Pastaj habitemi pse rinia, sapo rritet, blen biletën vetëm vajtje për në Gjermani.
Besimi po, pushtimi i fëmijërisë jo
Një familje ka të drejtë ta edukojë fëmijën në besimin e saj. Por institucionet fetare duhet të tregojnë përgjegjësi dhe transparencë të plotë: çfarë u mësohet të miturve, nga kush, me cilin program dhe me çfarë përgatitjeje pedagogjike?
Fëmijëve duhet t’u mësohet se njerëzit janë të barabartë pavarësisht besimit apo mosbesimit. Duhet t’u mësohet respekti për flamurin, gjuhën, kulturën shqiptare dhe bashkëjetesën ndërfetare. Mbi të gjitha, duhet të mbrohen nga çdo indoktrinim që i mëson të pranojnë pa pyetur.
Fëmija duhet të mësojë të mendojë, jo vetëm të përsërisë.
Kombi nuk ndërtohet duke harruar vetveten
Ne nuk kemi nevojë të bëhemi kundërshtarë të fesë. Kemi nevojë të bëhemi mbrojtës të arsyes, shkollës dhe identitetit shqiptar.
Xhamia le të jetë vend lutjeje për të rriturit që e zgjedhin vetë. Shkolla le të jetë institucioni qendror i edukimit të fëmijëve. Universiteti le të prodhojë dije. Shteti le të garantojë që asnjë institucion fetar, i çfarëdo besimi, të mos ndërtojë pushtet politik mbi të miturit.
Kosova nuk do të shpëtojë duke u kthyer në të kaluarën e Arabisë. Ajo do të ecë përpara duke arsimuar fëmijët e saj, duke çliruar mendimin dhe duke e vendosur interesin kombëtar mbi çdo projekt ideologjik të importuar.
Mjaft i mësuam fëmijët si të përsërisin! Është koha t’i mësojmë si të pyesin, të krijojnë, të zbulojnë dhe të ndërtojnë. Sepse kombi që e zëvendëson shkollën me dogmën, një ditë zgjohet pa shkollë, pa rini dhe pa të ardhme.
