Agim Vuniqi, Vashington
____
Në demokraci, pyetjet nuk janë kërcënim për shtetin. Përkundrazi, ato janë mekanizmi përmes të cilit forcohet besimi në institucione. Prandaj, pyetja nëse kufijtë e demarkuar të Republikës së Kosovës përputhen me dokumentacionin historik dhe gjeodezik mbi të cilin ishte ndërtuar kufiri administrativ i Kosovës nuk duhet të perceptohet si debat politik, por si një çështje shkencore, juridike dhe institucionale.
Kosova nuk e krijoi territorin e saj në vitin 2008. Pavarësia u shpall mbi territorin që kishte si njësi kushtetuese në kuadër të ish-Jugosllavisë. Kufijtë administrativë të Kosovës ishin të përcaktuar në dokumentacionin zyrtar të kohës dhe shërbyen si bazë territoriale për shtetin e ri. Pikërisht për këtë arsye, çdo proces demarkacioni duhet të ketë si pikënisje dokumentacionin historik dhe jo interpretimet politike.
Kjo nuk është një tezë politike. Është parim i së drejtës ndërkombëtare. Në proceset e krijimit të shteteve të reja, kufijtë administrativë ekzistues kanë shërbyer shpesh si bazë për kufijtë ndërkombëtarë, me qëllim ruajtjen e stabilitetit dhe shmangien e konflikteve. Megjithatë, formalizimi i një kufiri kërkon demarkacion teknik në terren, duke përdorur koordinata gjeodezike, harta topografike, dokumente kadastrale dhe matje moderne.
Pikërisht këtu lind pyetja që ende kërkon një përgjigje të plotë.
A përputhen të gjitha segmentet e kufirit të demarkuar me hartat topografike dhe dokumentacionin arkivor mbi të cilin mbështetej kufiri administrativ i Kosovës?
Kjo pyetje nuk mund të marrë përgjigje me deklarata politike. Ajo kërkon prova.
Në debatet për demarkacionin me Malin e Zi dhe, në një masë më të vogël, me Maqedoninë e Veriut, janë paraqitur interpretime të ndryshme. Njëra palë ka argumentuar se kufiri i demarkuar ndjek vijën administrative historike. Pala tjetër ka pretenduar se në disa segmente ekzistojnë devijime nga dokumentacioni i mëparshëm. Pikërisht sepse këto interpretime janë të ndryshme, përgjigjja duhet të vijë nga dokumentet dhe jo nga retorika.
Çfarë dokumentesh?
Së pari, hartat topografike zyrtare të ish-Jugosllavisë, të përgatitura nga institucionet gjeodezike shtetërore. Së dyti, dokumentacioni kadastral dhe procesverbalet e komisioneve kufitare. Së treti, koordinatat gjeodezike mbi të cilat është mbështetur demarkacioni bashkëkohor. Vetëm krahasimi profesional i këtyre burimeve mund të tregojë nëse ekziston apo jo ndonjë mospërputhje dhe, nëse po, sa është shtrirja e saj.
Kjo nuk është kërkesë për rihapje konfliktesh. Është kërkesë për transparencë.
Nëse dokumentacioni historik dhe matjet moderne përputhen, atëherë kjo duhet të prezantohet qartë para opinionit publik dhe debatit t’i vihet pikë mbi bazën e fakteve. Nëse, përkundrazi, evidentohen mospërputhje, institucionet kanë detyrimin t’i shpjegojnë ato dhe të mbajnë përgjegjësi politike për vendimet e marra. Llogaridhënia nuk është shenjë dobësie; është shenjë e një demokracie funksionale.
Historia nuk shkruhet me deklarata.
Ajo shkruhet me dokumente.
Edhe kufijtë nuk mbrohen me emocione, por me prova.
Për këtë arsye, Kosova duhet të krijojë një arkiv publik digjital ku të jenë të qasshme hartat historike, dokumentacioni kadastral, aktet juridike dhe materialet e komisioneve të demarkacionit. Kjo nuk do të shërbente vetëm për studiuesit. Do të ishte një akt i rëndësishëm transparence ndaj qytetarëve dhe një garanci se çështje kaq të ndjeshme nuk do të mbeten peng i interpretimeve politike.
Në fund, pyetja nuk është nëse duhet besuar njëra apo tjetra palë.
Pyetja është shumë më e thjeshtë:
A përputhet kufiri i sotëm me dokumentacionin historik mbi të cilin është ndërtuar territori i Republikës së Kosovës?
Nëse përgjigjja është po, dokumentet do ta vërtetojnë.
Nëse përgjigjja është jo, po dokumentet duhet ta dëshmojnë.
Sepse në një shtet demokratik, e vërteta historike nuk përcaktohet nga shumica politike, por nga faktet e verifikuara. Vetëm mbi to mund të ndërtohet besimi i qytetarëve, siguria juridike dhe autoriteti i shtetit.
