Ku do të përfundojnë “bllokuesit e shekullit” pas zgjedhjeve…?

Në Kosovë duket se është bërë modë që çdo rezultat zgjedhor plebishitar të shpallet menjëherë “diktaturë”, sapo populli të votojë ndryshe nga dëshirat personale të disa të vetëshpallurve si shpëtimtarë të demokracisë.

Po të zbatohej kjo logjikë tragjikomike në mënyrë konsekuente, Evropa do ta kishte shpallur gjendjen e jashtëzakonshme që në vitin 2009, kur qeveria e zonjës Angela Merkel kontrollonte kancelarinë, ministritë kyçe, parlamentin dhe presidencën.

Por çuditërisht, gjermanët nuk hipën nëpër pemë si majmunë të trembur nga frika e diktaturës. Ata vazhduan të punonin, të pinin kafenë e tyre dhe t’i paguanin taksat.

Ndërkaq tek ne, mjafton një fitore bindëse e Albin Kurtit që disa fytyra ceremoniale — të frymëzuara nga ish-presidentja e vetëdashuruar — të fillojnë të sillen sikur demokracia jonë po transportohet me autoambulancë drejt varrezave masive të Serbisë.

Më tragjikja është se disa politikanë, që politikisht kanë mbijetuar vetëm falë oksigjenit elektoral të Albin Kurtit, sot paraqiten si ekspertë të helmimit politik. Ta kujtojnë atë pasagjerin që shoferi e shpëton nga humnera, ndërsa ai, në vend të mirënjohjes, ia mbush kabinën me monoksid karboni.

Por historia politike është mizore ndaj njerëzve që popullaritetin e huazuar e ngatërrojnë me madhështinë personale. Sepse hija e një lisi nuk e shndërron ferrën në lis. Vetëm e mbron përkohësisht nga bryma e vjeshtës.

Dhe pikërisht këtu fillon tragjikomedia kosovare në formën e saj më primitive: një ish-presidente që nuk ka arritur ta ndërtojë as edhe një kioskë të vetme politike pa ndihmën e Albin Kurtit, tani ëndërron ta bllokojë shtetin sikur të ishte arkitektja e historisë.

Këta “bllokues të shekullit”, që janë grumbulluar rreth ish-presidentes si grumbujt e plehrave rreth deponisë, t’i kujtojnë pacientët që futen në sallën e operacionit me temperaturë delirante, por megjithatë insistojnë t’i japin leksione kirurgut për anatominë. Problemi nuk është vetëm mungesa e dijes — problemi i vërtetë është mbidoza e vetëadhurimit.

Ata e kanë bindur veten se Kosova nuk mund të marrë frymë pa kotësinë e tyre ceremoniale. Dhe sa herë që populli voton ndryshe nga dëshirat e tyre, ata fillojnë ta trajtojnë demokracinë si defekt teknik.

Në thelb kemi të bëjmë me një epidemi të rrallë të idiotizmit historik, politik, filozofik, etik dhe moral. Një sëmundje kronike që e bën pacientin të besojë se sabotimi është mençuri, se bllokada është patriotizëm dhe se hakmarrja personale është vizion shtetëror.

Për këtë arsye, disa figurave publike do t’u nevojitej urgjentisht një trajtim i specializuar në “Klinikën Ndërkombëtare për Rehabilitimin e Narcizmit Politik dhe për Shërimin e Delirit Institucional”.

Aty pacientët do t’i mësonin gradualisht disa të vërteta elementare:

se shteti nuk është pasqyrë për makijazhin e egos personale,

se vota e popullit nuk është alergji demokratike,

se posti publik nuk është pronë private,

dhe se tradhtia ndaj ish-aleatëve politikë me qëndrime të logjikshme shtetformuese nuk quhet parim, por karakter i deformuar.

Në repartin e terapisë intensive do të trajtoheshin rastet më të rënda: ata që ende besojnë se mund të mbijetojnë politikisht duke e kafshuar dorën e njeriut që dikur i ngriti lart.

Sepse historia ka një sens humori brutal: njerëzit që përkrahjen e përkohshme e ngatërrojnë me pavdekësinë politike zakonisht përfundojnë duke mbajtur fjalime patetike para karrigeve të zbrazëta.

Dhe kur egoja e tyre më në fund shembet nën gravitetin e realitetit, ata e kuptojnë tepër vonë se populli mund t’ua falë gabimet — por rrallëherë ua fal përbuzjen që ia bëjnë inteligjencës së tij.

Ndoshta ende nuk është vonë që ish-presidentja Vjosa Osmani ta kuptojë se politika nuk është spektakël emocionesh personale, por arti i përgjegjësisë historike.

Sepse ekziston një moment fatal në jetën e çdo politikani: ai çasti kur njeriu fillon të besojë se duartrokitjet janë biletë për përjetësi presidenciale dhe se populli ka detyrim moral t’i qëndrojë besnik përgjithmonë.

Dhe pikërisht aty fillon verbëria politike e ish-presidentes.

Mirëpo verbëria është shumë më e rrezikshme se humbja e pushtetit. Sepse pushteti mund të rikthehet, ndërsa kredibiliteti i humbur rrallëherë ringjallet.

Nëse ish-presidentja dëshiron ta korrigjojë kursin para se historia ta arkivojë si një potencial të humbur, ajo duhet ta kuptojë së pari një të vërtetë elementare: askush nuk bëhet figurë shtetërore duke luftuar vazhdimisht për protagonizëm personal. Figurë shtetërore bëhesh kur di ta dallosh momentin kur egoja duhet të heshtë për hir të stabilitetit institucional.

Ajo duhet të heqë dorë nga tundimi fatal për t’u paraqitur si viktimë permanente e mosmirënjohjes politike. Sepse viktimizimi kronik është streha psikologjike e politikanëve që gradualisht e humbin kontaktin me realitetin. Populli mund të ketë simpati për viktimat për një kohë, por nuk ua beson të ardhmen njerëzve që ushqehen vazhdimisht me dramë personale.

Nga këndvështrimi moral, ajo duhet ta kuptojë se besnikëria ndaj ish-aleatëve politikë nuk është dobësi, por test karakteri. Në politikë mund të lejohen mosmarrëveshje strategjike, por jo shndërrimi i frustrimeve personale në sabotim institucional. Sepse aty ku egoja bëhet më e rëndësishme se shteti, fillon degradimi moral i liderit.

Nga këndvështrimi intelektual, ajo duhet ta rrethojë veten me njerëz që ia thonë të vërtetën, jo me oborrtarë që e ushqejnë me narcizëm ceremonial. Politikanët nuk rrëzohen zakonisht nga armiqtë, por nga admiruesit servilë që ua shkatërrojnë aftësinë për vetëkritikë.

Nga këndvështrimi strategjik, ajo duhet ta kuptojë se hakmarrja politike është luks i njerëzve të vegjël. Liderët e mëdhenj nuk maten me aftësinë për të krijuar konflikte, por me aftësinë për t’i neutralizuar ato pa e djegur shtetin.

Nga këndvështrimi historik, ajo duhet ta dijë se historia nuk ka shumë respekt për figurat që në momentet kyçe kontribuojnë në fragmentimin e kampit të tyre politik vetëm për shkak të ambicieve personale. Historia është brutale: zakonisht i mban mend jo për qëllimet që pretenduan, por për pasojat që prodhuan.

Nga këndvështrimi psikologjik, ajo duhet të çlirohet nga nevoja obsesive për validim publik. Sepse kur politikani fillon të jetojë vetëm nga pasqyra mediatike, ai gradualisht e humb aftësinë për ta dëgjuar realitetin. Dhe realiteti është gjithmonë më i fortë se propaganda personale.

Ajo duhet ta kuptojë se dinjiteti politik nuk qëndron te aftësia për ta dominuar çdo skenë, por te aftësia për ta ruajtur peshën morale edhe kur nuk je në qendër të kamerave.

Sepse në fund, populli nuk i respekton gjatë politikanët që kërkojnë adhurim. I respekton ata që në momentet më të vështira dinë ta vendosin shtetin mbi egon personale.

Dhe nëse ish-presidentja Vjosa Osmani vazhdon ta ngatërrojë vetveten me vetë shtetin, atëherë rrezikon të përfundojë si shumë figura të tjera kosovare: me shumë fotografi protokollare në arkiva dhe me shumë pak respekt real në kujtesën historike të popullit.

Na Kosovu izgleda da je postalo moderno da se svaki plebiscitarni izborni rezultat odmah proglašava „diktaturom“, čim narod glasa drugačije od osobnih želja nekolicine samoproglašenih spasitelja demokracije.

Kada bi se ta tragikomična logika dosljedno primjenjivala, Europa bi još 2009. godine morala proglasiti izvanredno stanje, kada je vlada Angele Merkel kontrolirala kancelarski ured, ključna ministarstva, parlament i predsjedništvo.

No, začudo, Nijemci se tada nisu penjali po drveću poput preplašenih majmuna u strahu od diktature. Nastavili su raditi, piti svoju kavu i plaćati poreze.

Kod nas je, međutim, dovoljna uvjerljiva pobjeda Aljbina Kurtija da se neka ceremonijalna lica — nadahnuta samoljubivom bivšom predsjednicom — počnu ponašati kao da se naša demokracija kolima hitne pomoći prevozi prema masovnim grobnicama Srbije.

Najtragičnije je to što se neki političari, koji su politički preživjeli isključivo zahvaljujući Kurtijevom izbornom kisiku, danas predstavljaju kao stručnjaci za političko trovanje. Podsjećaju na putnika kojeg vozač spašava od provalije, a on mu umjesto zahvalnosti puni kabinu ugljičnim monoksidom.

No politička povijest je okrutna prema ljudima koji posuđenu popularnost zamjenjuju osobnom veličinom. Jer sjena hrasta ne pretvara trn u hrast. Samo ga privremeno štiti od jesenskog mraza.

I upravo ovdje počinje kosovska tragikomedija u svom najprimitivnijem obliku: bivša predsjednica koja nije uspjela izgraditi ni jedan jedini politički kiosk bez pomoći Albina Kurtija sada sanja o blokiranju države kao da je arhitektica povijesti.

Ti „blokatori stoljeća“, okupljeni oko bivše predsjednice poput gomila otpada oko deponija, podsjećaju na pacijente koji ulaze u operacijsku salu s delirantnom temperaturom, ali ipak inzistiraju da kirurgu drže predavanja iz anatomije. Problem nije samo nedostatak znanja — pravi problem je predoziranje samodivljenjem.

Uvjerili su sami sebe da Kosovo ne može disati bez njihove ceremonijalne beznačajnosti. I svaki put kada narod glasa drugačije od njihovih želja, oni demokraciju počinju tretirati kao tehnički kvar.

U suštini se radi o rijetkoj epidemiji povijesnog, političkog, filozofskog, etičkog i moralnog idiotizma. O kroničnoj bolesti koja pacijenta navodi da vjeruje kako je sabotaža mudrost, blokada patriotizam, a osobna osveta državničarska vizija.

Zbog toga bi nekim javnim figurama hitno trebalo specijalizirano liječenje u „Međunarodnoj klinici za rehabilitaciju političkog narcizma i liječenje institucionalnog delirija“.

Tamo bi pacijenti postupno naučili nekoliko elementarnih istina:

da država nije ogledalo za šminku osobnog ega,

da glas naroda nije demokratska alergija,

da javna funkcija nije privatno vlasništvo,

i da izdaja bivših političkih saveznika s razumnim državotvornim stavovima nije principijelnost, nego deformirani karakter.

Na odjelu intenzivne njege liječili bi se najteži slučajevi: oni koji još uvijek vjeruju da politički mogu preživjeti grizući ruku čovjeka koji ih je nekoć podigao.

Jer povijest ima brutalan smisao za humor: ljudi koji privremenu podršku zamijene političkom besmrtnošću obično završe držeći patetične govore pred praznim stolicama.

A kada se njihov ego konačno uruši pod težinom stvarnosti, prekasno shvate da narod može oprostiti pogreške — ali rijetko oprašta prezir prema vlastitoj inteligenciji.

Možda još nije prekasno da bivša predsjednica Vjosa Osmani shvati kako politika nije spektakl osobnih emocija, nego umjetnost povijesne odgovornosti.

Jer postoji fatalan trenutak u životu svakog političara: onaj čas kada čovjek počne vjerovati da su pljesak i ovacije ulaznica za predsjedničku vječnost i da narod ima moralnu obvezu ostati mu zauvijek vjeran.

I upravo tu počinje politička sljepoća bivše predsjednice.

A sljepoća je mnogo opasnija od gubitka vlasti. Jer vlast se može vratiti, dok se izgubljeni kredibilitet rijetko ponovno rađa.

Ako bivša predsjednica želi ispraviti svoj kurs prije nego što je povijest arhivira kao propušten potencijal, najprije mora shvatiti jednu elementarnu istinu: nitko ne postaje državničkom figurom neprestano se boreći za osobni protagonizam. Državnikom se postaje onda kada čovjek zna prepoznati trenutak u kojem ego mora zašutjeti radi institucionalne stabilnosti.

Ona mora odustati od fatalnog iskušenja da se predstavlja kao trajna žrtva političke nezahvalnosti. Jer kronična viktimizacija psihološko je utočište političara koji postupno gube kontakt sa stvarnošću. Narod može neko vrijeme suosjećati sa žrtvama, ali svoju budućnost ne povjerava ljudima koji se stalno hrane osobnom dramom.

S moralnog stajališta mora shvatiti da lojalnost bivšim političkim saveznicima nije slabost, nego test karaktera. U politici su strateška neslaganja dopuštena, ali pretvaranje osobnih frustracija u institucionalnu sabotažu nije. Jer tamo gdje ego postane važniji od države, počinje moralna degradacija vođe.

S intelektualnog stajališta mora se okružiti ljudima koji joj govore istinu, a ne dvorjanima koji hrane njezin ceremonijalni narcizam. Političari obično ne padaju zbog neprijatelja, nego zbog servilnih obožavatelja koji im uništavaju sposobnost samokritike.

Sa strateškog stajališta mora razumjeti da je politička osveta luksuz malih ljudi. Veliki lideri ne mjere se sposobnošću stvaranja sukoba, nego sposobnošću da ih neutraliziraju bez spaljivanja države.

S povijesnog stajališta mora znati da povijest nema mnogo poštovanja prema figurama koje u ključnim trenucima doprinose fragmentaciji vlastitog političkog tabora samo zbog osobnih ambicija. Povijest je brutalna: obično pamti ne namjere koje su tvrdili da imaju, nego posljedice koje su proizveli.

S psihološkog stajališta mora se osloboditi opsesivne potrebe za javnom potvrdom. Jer kada političar počne živjeti isključivo od medijskog odraza, postupno gubi sposobnost slušanja stvarnosti. A stvarnost je uvijek jača od osobne propagande.

Mora shvatiti da političko dostojanstvo ne leži u sposobnosti dominiranja svakom scenom, nego u sposobnosti očuvanja moralne težine čak i kada nisi u središtu kamera.

Jer na kraju narod dugoročno ne poštuje političare koji traže obožavanje. Poštuje one koji u najtežim trenucima znaju staviti državu iznad osobnog ega.

I ako bivša predsjednica Vjosa Osmani nastavi poistovjećivati samu sebe s državom, riskira da završi poput mnogih drugih kosovskih figura: s mnoštvom protokolarnih fotografija u arhivima i s vrlo malo stvarnog poštovanja u povijesnom pamćenju naroda.

Im Kosovo scheint es mittlerweile zur Mode geworden zu sein, jedes plebiszitär errungene Wahlergebnis sofort als „Diktatur“ zu deklarieren, sobald das Volk anders abstimmt, als es den persönlichen Wünschen einiger selbsternannter Retter der Demokratie entspricht.

Würde man diese tragikomische Logik konsequent anwenden, hätte Europa bereits im Jahr 2009 den Ausnahmezustand ausrufen müssen, als die Regierung von Angela Merkel das Kanzleramt, die Schlüsselministerien, das Parlament und das Präsidentenamt kontrollierte.

Doch erstaunlicherweise kletterten die Deutschen damals nicht wie verängstigte Affen auf die Bäume, aus Angst vor einer angeblichen Diktatur. Sie gingen weiterhin ihrer Arbeit nach, tranken ihren Kaffee und zahlten ihre Steuern.

Bei uns hingegen genügt bereits ein überzeugender Wahlsieg von Albin Kurti, damit einige zeremonielle Gestalten — inspiriert von der selbstverliebten ehemaligen Präsidentin — sich so aufführen, als würde unsere Demokratie gerade mit dem Krankenwagen in Richtung serbischer Massengräber transportiert.

Am tragischsten ist jedoch, dass manche Politiker, die politisch ausschließlich dank des elektoralen Sauerstoffs von Albin Kurti überlebt haben, sich heute als Experten für politische Vergiftung inszenieren. Sie erinnern an jenen Passagier, den der Fahrer vor dem Abgrund rettet, während er ihm statt Dankbarkeit die Fahrerkabine mit Kohlenmonoxid füllt.

Doch die politische Geschichte ist grausam gegenüber Menschen, die geliehene Popularität mit persönlicher Größe verwechseln. Denn der Schatten einer Eiche macht aus einem Dornbusch keine Eiche. Er schützt ihn lediglich vorübergehend vor dem Frost des Herbstes.

Und genau hier beginnt die kosovarische Tragikomödie in ihrer primitivsten Form: Eine ehemalige Präsidentin, die es nicht einmal geschafft hat, auch nur einen einzigen politischen Kiosk ohne die Hilfe von Albin Kurti aufzubauen, träumt nun davon, den Staat zu blockieren, als wäre sie die Architektin der Geschichte.

Diese „Blockierer des Jahrhunderts“, die sich um die ehemalige Präsidentin versammelt haben wie Müllberge rund um eine Deponie, erinnern an Patienten, die mit delirierendem Fieber in den Operationssaal gebracht werden und dennoch darauf bestehen, dem Chirurgen Vorlesungen über Anatomie zu halten. Das Problem ist nicht nur der Mangel an Wissen — das eigentliche Problem ist die Überdosis an Selbstverehrung.

Sie haben sich selbst eingeredet, dass Kosovo ohne ihre zeremonielle Bedeutungslosigkeit nicht atmen könne. Und jedes Mal, wenn das Volk anders abstimmt, als sie es sich wünschen, behandeln sie die Demokratie wie einen technischen Defekt.

Im Kern handelt es sich um eine seltene Epidemie historischen, politischen, philosophischen, ethischen und moralischen Idiotismus. Eine chronische Krankheit, die den Patienten glauben lässt, Sabotage sei Weisheit, Blockade sei Patriotismus und persönliche Rache sei staatsmännische Vision.

Aus diesem Grund bräuchten manche öffentliche Figuren dringend eine spezialisierte Behandlung in der „Internationalen Klinik zur Rehabilitation politischen Narzissmus und zur Heilung institutioneller Wahnvorstellungen“.

Dort würden die Patienten schrittweise einige elementare Wahrheiten lernen:

dass der Staat kein Spiegel für das Make-up des persönlichen Egos ist,

dass die Stimme des Volkes keine demokratische Allergie darstellt,

dass ein öffentliches Amt kein Privatbesitz ist,

und dass der Verrat an ehemaligen politischen Verbündeten mit vernünftigen staatsbildenden Positionen nicht Prinzipientreue heißt, sondern deformierter Charakter.

Auf der Intensivstation würden die schwersten Fälle behandelt: jene, die noch immer glauben, politisch überleben zu können, indem sie in die Hand beißen, die sie einst emporgehoben hat.

Denn die Geschichte besitzt einen brutalen Sinn für Humor: Menschen, die vorübergehende Unterstützung mit politischer Unsterblichkeit verwechseln, enden gewöhnlich damit, pathetische Reden vor leeren Stühlen zu halten.

Und wenn ihr Ego schließlich unter der Schwerkraft der Realität zusammenbricht, erkennen sie zu spät, dass das Volk Fehler vergeben kann — die Verachtung seiner Intelligenz jedoch nur selten.

Vielleicht ist es noch nicht zu spät, dass die ehemalige Präsidentin Vjosa Osmani begreift, dass Politik kein Spektakel persönlicher Emotionen ist, sondern die Kunst historischer Verantwortung.

Denn es gibt einen fatalen Moment im Leben jedes Politikers: jenen Augenblick, in dem der Mensch beginnt zu glauben, Applaus sei ein Ticket zur präsidialen Ewigkeit und das Volk habe die moralische Pflicht, ihm für immer treu zu bleiben.

Und genau dort beginnt die politische Blindheit der ehemaligen Präsidentin.

Doch Blindheit ist weitaus gefährlicher als Machtverlust. Denn Macht kann zurückkehren — verlorene Glaubwürdigkeit jedoch nur selten.

Wenn die ehemalige Präsidentin ihren Kurs korrigieren möchte, bevor die Geschichte sie als vergeudetes Potenzial archiviert, muss sie zunächst eine elementare Wahrheit verstehen: Niemand wird zu einer staatsmännischen Figur, indem er unaufhörlich um persönliche Aufmerksamkeit kämpft. Zur staatsmännischen Figur wird man erst dann, wenn man erkennt, wann das eigene Ego zugunsten institutioneller Stabilität schweigen muss.

Sie sollte aufhören, sich permanent als Opfer politischer Undankbarkeit darzustellen. Denn chronische Viktimisierung ist der psychologische Zufluchtsort jener Politiker, die allmählich den Kontakt zur Realität verlieren. Das Volk mag zeitweise Mitgefühl für Opfer empfinden — seine Zukunft vertraut es jedoch nicht Menschen an, die sich dauerhaft von persönlichem Drama nähren.

Aus moralischer Sicht muss sie verstehen, dass Loyalität gegenüber ehemaligen politischen Verbündeten keine Schwäche, sondern ein Charaktertest ist. Strategische Meinungsverschiedenheiten sind in der Politik legitim — die Verwandlung persönlicher Frustrationen in institutionelle Sabotage jedoch nicht. Denn dort, wo das Ego wichtiger wird als der Staat, beginnt der moralische Zerfall einer Führungspersönlichkeit.

Aus intellektueller Perspektive sollte sie sich mit Menschen umgeben, die ihr die Wahrheit sagen — nicht mit Hofschranzen, die ihren zeremoniellen Narzissmus nähren. Politiker stürzen selten durch ihre Feinde, sondern meist durch servile Bewunderer, die ihre Fähigkeit zur Selbstkritik zerstören.

Aus strategischer Sicht sollte sie begreifen, dass politische Rache ein Luxus kleiner Menschen ist. Große Führungspersönlichkeiten misst man nicht an ihrer Fähigkeit, Konflikte zu erzeugen, sondern daran, Konflikte zu neutralisieren, ohne dabei den Staat zu verbrennen.

Aus historischer Sicht sollte sie wissen, dass die Geschichte nur wenig Respekt für Figuren übrig hat, die in entscheidenden Momenten zur Fragmentierung ihres eigenen politischen Lagers beitragen — bloß wegen persönlicher Ambitionen. Die Geschichte ist brutal: Sie erinnert sich gewöhnlich nicht an die behaupteten Absichten, sondern an die Konsequenzen, die daraus entstanden sind.

Aus psychologischer Sicht sollte sie sich von der obsessiven Sehnsucht nach öffentlicher Bestätigung befreien. Denn sobald ein Politiker nur noch vom medialen Spiegelbild lebt, verliert er allmählich die Fähigkeit, die Realität wahrzunehmen. Und die Realität ist stets stärker als persönliche Propaganda.

Sie muss verstehen, dass politische Würde nicht in der Fähigkeit liegt, jede Bühne zu dominieren, sondern darin, moralisches Gewicht zu bewahren — selbst dann, wenn man nicht im Zentrum der Kameras steht.

Denn am Ende respektiert das Volk Politiker nicht dauerhaft, die Verehrung verlangen. Es respektiert jene, die in den schwierigsten Momenten den Staat über das persönliche Ego stellen.

Und wenn die ehemalige Präsidentin Vjosa Osmani weiterhin sich selbst mit dem Staat verwechselt, dann riskiert sie, wie viele andere kosovarische Figuren zu enden: mit zahllosen protokollarischen Fotografien in den Archiven — und mit sehr wenig echtem Respekt im historischen Gedächtnis des Volkes.

In Kosovo, it now seems fashionable to declare every plebiscitary electoral result a “dictatorship” the moment the people vote differently from the personal wishes of a few self-proclaimed saviors of democracy.

If this tragicomic logic were applied consistently, Europe would have had to declare a state of emergency back in 2009, when the government of Angela Merkel controlled the chancellery, the key ministries, parliament, and the presidency.

Yet, astonishingly, Germans did not climb trees like terrified monkeys out of fear of dictatorship. They continued to work, drink their coffee, and pay their taxes.

Meanwhile, in our country, a convincing victory by Albin Kurti is enough for certain ceremonial figures — inspired by the self-obsessed former president — to behave as though our democracy were being transported by ambulance toward Serbia’s mass graves.

What is most tragic is that some politicians, who politically survived solely thanks to Kurti’s electoral oxygen, now present themselves as experts in political poisoning. They resemble the passenger whom the driver saves from the abyss, only for the passenger, instead of showing gratitude, to fill the driver’s cabin with carbon monoxide.

Political history, however, is merciless toward those who confuse borrowed popularity with personal greatness. The shadow of an oak tree does not transform a thorn bush into an oak. It merely protects it temporarily from the frost of autumn.

And this is precisely where the Kosovar tragicomedy begins in its most primitive form: a former president who failed to build even a single political kiosk without the help of Albin Kurti now dreams of blocking the state as though she were the architect of history itself.

These “blockers of the century,” gathered around the former president like piles of garbage around a landfill, resemble patients entering an operating room with delirious fever while still insisting on lecturing the surgeon about anatomy. The problem is not merely ignorance — the real problem is an overdose of self-worship.

They have convinced themselves that Kosovo cannot breathe without their ceremonial irrelevance. And every time the people vote differently from their wishes, they begin treating democracy as a technical malfunction.

At its core, this is a rare epidemic of historical, political, philosophical, ethical, and moral idiocy. A chronic illness that makes the patient believe sabotage is wisdom, obstruction is patriotism, and personal revenge is statesmanship.

For this reason, certain public figures urgently require specialized treatment at the “International Clinic for the Rehabilitation of Political Narcissism and the Cure of Institutional Delirium.”

There, patients would gradually learn several elementary truths:

that the state is not a mirror for the makeup of personal ego,

that the people’s vote is not a democratic allergy,

that public office is not private property,

and that betrayal of former political allies with rational state-building positions is not principle, but a deformed character.

In the intensive care unit, the gravest cases would be treated: those who still believe they can survive politically by biting the hand of the person who once lifted them up.

For history possesses a brutal sense of humor: people who mistake temporary support for political immortality usually end up delivering pathetic speeches before empty chairs.

And when their ego finally collapses under the gravity of reality, they realize too late that the people may forgive mistakes — but they rarely forgive contempt for their intelligence.

Perhaps it is still not too late for former president Vjosa Osmani to understand that politics is not a spectacle of personal emotions, but the art of historical responsibility.

Because there comes a fatal moment in the life of every politician: the instant when a person begins to believe that applause is a ticket to presidential eternity and that the people have a moral obligation to remain loyal forever.

And that is precisely where the former president’s political blindness begins.

Yet blindness is far more dangerous than the loss of power. Power can return; lost credibility rarely does.

If the former president wishes to correct her course before history archives her as wasted potential, she must first understand one elementary truth: no one becomes a statesman by constantly fighting for personal protagonism. A person becomes a statesman only when they know how to recognize the moment when the ego must fall silent for the sake of institutional stability.

She must abandon the fatal temptation to portray herself as a permanent victim of political ingratitude. Chronic victimhood is the psychological refuge of politicians who gradually lose contact with reality. The people may sympathize with victims for a time, but they do not entrust their future to those who constantly feed on personal drama.

From a moral perspective, she must understand that loyalty to former political allies is not weakness, but a test of character. Strategic disagreements may be acceptable in politics, but transforming personal frustrations into institutional sabotage is not. The moment ego becomes more important than the state, the moral decay of a leader begins.

From an intellectual perspective, she must surround herself with people who tell her the truth, not with courtiers who feed her ceremonial narcissism. Politicians rarely fall because of their enemies; more often, they fall because of servile admirers who destroy their capacity for self-criticism.

From a strategic perspective, she must understand that political revenge is the luxury of small people. Great leaders are not measured by their ability to create conflicts, but by their ability to neutralize them without burning down the state.

From a historical perspective, she must know that history has little respect for figures who, at decisive moments, contribute to the fragmentation of their own political camp merely because of personal ambitions. History is brutal: it usually remembers not the intentions they claimed to have, but the consequences they produced.

From a psychological perspective, she must free herself from the obsessive need for public validation. Once a politician begins to live solely through the media mirror, they gradually lose the ability to hear reality itself. And reality is always stronger than personal propaganda.

She must understand that political dignity does not lie in the ability to dominate every stage, but in the ability to preserve moral weight even when one is no longer at the center of the cameras.

Because in the end, the people do not long respect politicians who demand admiration. They respect those who, in the most difficult moments, know how to place the state above personal ego.

And if former president Vjosa Osmani continues to confuse herself with the state itself, she risks ending like many other Kosovar political figures: with countless protocol photographs stored in archives — and with very little genuine respect in the historical memory of the people.