“Çdo ditë tellalli dilte nëpër rrugë e thërriste: Sot qeveria do të pushkatojë dhjetë veta! Askush nuk e dinte se cilët ishin ata dhe përse do të pushkatoheshin. Ata vendoseshin buzë një llogoreje, që do të ishte edhe varri i tyre. Mbi ta qëllonte një skuadër prej dymbëdhjetë pushkatarësh dhe, sapo viktimat shembeshin per tokë, i mbulonin me dhe, edhe pse ndonjeri mund të mos kishte vdekur akoma”.
Në Rrafshin e Dukagjinit, terrori mori përmasa të shfarosjes së popullsos shqiptare. Mbledhja e armëve u shoqërua me vrasje masive dhe kthimin me dhune ne fenë ortodokse sllave jo vetëm të shqiptarëve myslimanë, por edhe të atyre katolikë. Në fshatrat e Gjakovës brenda një dite u kthyen në “fenë e re” 400 shqiptarë.
Sipas komandës ushtarake në Gjakove, në fshayrat Gramoqet, Dobrigj,Firajë, Novosellë,Zhdrellë, Janosh, Gllogjan dhe Bistazhin, në fenë ortodokse kaluan 800 shqiptarë. Kjo metodë terrori që në dokumentet e kohes u quajt gjenocid, kulmin e arriti me masakrimin e fratit Luigj Palaj.
Organi “Nru Prei Presse”, si dhe gazeta të tjera, shkruanin se vrasja e meshtarit katolik dhe kryqëzimi ishte edhe nje provë e re e krimeve mbi popullsinë shqiptare. Vjena i paraqiti qeverise malazeze protestë energjike dhe kerkoi që elementi katolik të rikthehet menjëherë në fenë e mëparëshme si dhe kërkoi zhvillimin e hetimeve në vend. Qeverisë malazeze i bëhej me dije se hetimet do t’i kryej argjipeshkvi i Prizrenit, i shoqëruar nga vicekonsulli austriak.
Më 29 mars 1913, argjipeshkevi Lazër Mjeda arriti në Gjakovë, së bashku me vicekonsullin austro-hungarez, Pecelin dhe me italianin Zakulini, kurse nga ana malazeze ishin Gavrillo Peraziq dhe Lubo Bakiq.
Shqiptarët e konvertuar shkuan fshehtazi ne kishën e qytetit në Gjakovŕ dhe deklaruan se së pari u torturuan për vdekje per shkak të armëve e pastaj u shtrënguan të ndërrojnë fenë. Pas këtyre deklaratave organet malazeze bllokuan te gjitha vendkalimet per të penguar mbledhjen e provave.
Që në fillim të punës Komisionit i dolën mosmarrëveshje rreth gjuhës se komunikimit dhe vendit se ku do te punohej.Pala malazeze kërkonte përdorimin e gjuhës serbe dhe zhvillimin e hetimeve në territorin malazez.
Argjipeshkvi Mjeda kërkonte që shqiptarët e konvertuar me dhunŕ mos të merren ne pyetje ne zonen malazeze, ngase ata ishin persekutuar dhe nuk guxonin të shprehnin dëshiren e kthimit ne katolicizëm. Komisioni e vërtetoi se konvertimi ishte bërë me dhunë dhe se viktimë e dhunes ishte edhe atë Luigj Pali.
Atë Luigj Pali
Pala malazeze duke mos pasur mundesi t’i rezistoi fakteve deklaroi se në “masat e sigurimit që ishin ndërmarrë në kushte lufte s’ka te drejte askushë të përzihet.” ” Ishte një pretekst i mjaftueshëm që Komisioni të nderprese punën dhe Mali i Zi të vazhdojë konvertimin e dhunshel të shqiptarëve”.
Materialet arkivale vërtetojnë se organet e pushtetit i detyronin shqiptarët që në emër të familjes apo edhe te fshatit, t’u drejtohen organeve më të larta shtetërore që t’u “lejohet kthimi ne fenë e vjeter.”
