Nga Agim Vuniqi
____
Një pjesë e protestuesve janë në lajthitje nëse besojnë se mbrojtja e UÇK-së kërkon domosdoshmërisht shpalljen e katër individëve të pafajshëm, pa u shqyrtuar provat. Por nuk janë në lajthitje kur protestojnë kundër drejtësisë selektive, pabarazisë së ndjekjeve penale dhe mosndëshkimit të shumicës së krimeve serbe.
Pyetja që po e ndan sot Kosovën — “A ishin kriminelë apo çlirimtarë?” — është formuluar gabimisht. Ajo na detyron të zgjedhim ndërmjet dy përgjigjeve që nuk e përjashtojnë domosdoshmërisht njëra-tjetrën.
Një njeri mund të ketë marrë pjesë në një luftë të drejtë çlirimtare dhe, njëkohësisht, të ketë kryer ose lejuar veprime të dënueshme. Karakteri i drejtë i luftës nuk e amniston çdo pjesëmarrës të saj; as krimi i një pjesëmarrësi nuk e shndërron të gjithë luftën në kriminale.
Ky është dallimi që duhet ta kuptojnë protestuesit, institucionet dhe, mbi të gjitha, fëmijët që po rriten në Kosovë.
UÇK-ja nuk ishte në bankën e të akuzuarve
UÇK-ja lindi si përgjigje ndaj shtypjes, aparteidit institucional, dëbimeve, masakrave dhe dhunës së aparatit shtetëror serb. Lufta e saj kishte karakter çlirimtar. Pa atë rezistencë, pa sakrificën e mijëra luftëtarëve dhe civilëve dhe pa ndërhyrjen e NATO-s, Kosova nuk do të ishte e lirë.
Aktgjykimi ndaj Hashim Thaçit, Kadri Veselit, Rexhep Selimit dhe Jakup Krasniqit nuk e shpalli UÇK-në organizatë kriminale dhe nuk e dënoi luftën për çlirimin e Kosovës. Gjykimi kishte të bënte me përgjegjësinë individuale të katër ish-drejtuesve.
Më 16 shtator 2026, trupi gjykues i shpalli ata fajtorë, në shkallën e parë, për ndalim arbitrar, trajtim mizor, torturë dhe vrasje. Sipas aktgjykimit, bëhej fjalë për së paku 385 persona të ndaluar, 303 të torturuar dhe 96 të vrarë. Në të njëjtën kohë, të katërtit u shpallën të pafajshëm për gjashtë akuza për krime kundër njerëzimit, sepse Prokuroria nuk provoi ekzistencën e një sulmi të gjerë ose sistematik kundër popullsisë civile. Aktgjykimi nuk është përfundimtar dhe mund të ndryshojë në apel.
Prandaj, sot ata janë të dënuar në shkallën e parë për krime lufte, por ende nuk kemi një vendim përfundimtar.
A janë protestuesit në lajthitje?
Jo të gjithë dhe jo për të njëjtat arsye.
Qytetarët kanë të drejtë të protestojnë kundër një gjykate që perceptohet si etnikisht e njëanshme. Kanë të drejtë të pyesin pse drejtësia ndërkombëtare dhe ajo serbe nuk kanë ndjekur me të njëjtën vendosmëri strukturat ushtarake, policore dhe politike të Serbisë, të cilat kryen pjesën dërrmuese të vrasjeve, masakrave, dëbimeve dhe shkatërrimeve në Kosovë.
Kanë të drejtë të kundërshtojnë dënime që i konsiderojnë të tepruara, mënyrën e vlerësimit të provave ose përdorimin e konceptit të “ndërmarrjes së përbashkët kriminale”. Kanë të drejtë të kërkojnë që mbrojtja ta sfidojë aktgjykimin në apel.
Por protestuesit hyjnë në lajthitje kur: e paraqesin çdo akuzë ndaj një drejtuesi të UÇK-së si sulm kundër tërë luftës çlirimtare; kërkojnë pafajësi automatike vetëm për shkak të kontributit të mëparshëm; i trajtojnë individët si të paprekshëm nga ligji; heshtin për viktimat shqiptare, serbe, rome ose të përkatësive të tjera; e zëvendësojnë shqyrtimin e provave me parullën “UÇK, UÇK”.
Parulla mund ta mbrojë simbolin, por nuk mund ta rrëzojë një provë. Protesta mund të shprehë revoltë politike, por nuk mund të zëvendësojë procesin e ankimit.
Nëse dikush proteston për të mbrojtur pastërtinë e luftës së UÇK-së dhe për të kërkuar drejtësi të barabartë, protesta e tij është e kuptueshme. Nëse proteston për të thënë se një çlirimtar nuk mund të kryejë kurrë krim, atëherë ai është duke mbrojtur një mit, jo të vërtetën.
Çfarë duhet t’u themi fëmijëve?
Fëmijëve nuk duhet t’u mësojmë se “tanët” janë gjithmonë të pafajshëm dhe “të tjerët” gjithmonë kriminelë. Ky është edukim fisnor, jo qytetar.
Duhet t’u shpjegojmë se UÇK-ja luftoi për një qëllim të drejtë, por uniforma e saj nuk ishte licencë për torturë, hakmarrje ose vrasje të të burgosurve. Duhet t’u tregojmë se komandanti nuk qëndron mbi ligjin dhe se dashuria për atdheun nuk kërkon mohimin e viktimës.
Nëse një serb ka kryer krim, ai duhet të përgjigjet si individ. Nëse një shqiptar ka kryer krim, duhet të vlejë i njëjti standard. Pikërisht kjo e dallon shtetin demokratik që synuam të ndërtonim nga regjimi që luftuam.
Fëmijët duhet të dinë edhe një të vërtetë tjetër: krimet e forcave serbe ishin shumë më të gjera dhe sistematike, ndërsa shumica e autorëve dhe e drejtuesve të tyre nuk u dënuan. Kjo pabarazi duhet të dokumentohet dhe të kundërshtohet. Por padrejtësia ndaj viktimave shqiptare nuk korrigjohet duke mohuar viktimat e krimeve të kryera nga shqiptarët.
Një padrejtësi nuk shërohet me një padrejtësi tjetër.
Mbrojtja e UÇK-së nuk bëhet duke mohuar drejtësinë
Kosova duhet ta mbrojë të vërtetën e luftës së saj çlirimtare me dokumente, arkiva, dëshmi dhe shkencë historike — jo duke krijuar kultin e individëve.
Individët mund të gabojnë, mund të abuzojnë dhe mund të përgjigjen para drejtësisë. UÇK-ja është shumë më e madhe se katër emra. Ajo përfshin mijëra luftëtarë, familje të dëshmorëve, të burgosur, të dëbuar dhe qytetarë që sakrifikuan pa kryer krime.
Prandaj pyetja “kriminelë apo çlirimtarë?” duhet të marrë këtë përgjigje:
Ata ishin pjesëmarrës dhe drejtues të një lufte çlirimtare, por u dënuan në shkallën e parë për përgjegjësi individuale në krime lufte. Nëse vendimi qëndron pas ankimit, kontributi i tyre në çlirim nuk i shlyen krimet; as dënimi i tyre nuk e kriminalizon UÇK-në dhe luftën e Kosovës.
Një komb i pjekur nuk ka frikë nga ky dallim. Ai i nderon çlirimtarët, i mbron të pafajshmit, kërkon prova për çdo akuzë dhe nuk e braktis asnjë viktimë.
Këtë të vërtetë ua kemi borxh edhe historisë, edhe fëmijëve tanë.
