Si u dashuruan sërish në LDK Jebivetar Kurçubiqi dhe Karana Kariqi

Miku im Jebivetar Kurçubiqi dhe mikja ime Karana Kariqi i kaluan plot pesë vite duke e trajtuar LDK-në si ndonjë epidemi orientale që duhej izoluar me vendim qeverie dhe dezinfektuar moralisht.

Sa herë që përmendej emri i saj, fytyrat e tyre ndryshonin sikur të kishin pirë gabimisht uthull në vend të kafes së mëngjesit. Jebivetri fillonte të fliste me një ton dramatik prokurori provincial të viteve ’50, ndërsa Karana Kariqi i rrotullonte sytë aq shumë, sa kisha frikë se një ditë do t’i mbeteshin të ngjitura në tavan si ventilatorë.

Sipas tyre, LDK-ja nuk ishte parti politike, por një fatkeqësi natyrore. Një përzierje mjegulle nëntori, byreku të djegur dhe autobusësh urbanë që nuk vijnë kurrë në stacion.

Jebivetri thoshte se LDK-ja i ngjan një frigoriferi të prishur të konviktit studentor: nga jashtë duket e qetë, por sapo e hap, të mbyt era e keqe.

Karana ishte edhe më dramatike, ajo e quante LDK-në “mumje politike me kravatë”. Madje një herë tha se, po të kishte ekzistuar LDK-ja në kohën e dinosaurëve, ata do ta ishin zhdukur vetën nga mërzia.

Por politika ballkanike, që funksionon si një dashuri e vonshme e pensionistëve me tension të lartë, nuk njeh logjikë. Ajo e njeh vetëm interesin, karrigen dhe fotografitë me “njerëzit e duhur”.

Një mëngjes i gjeta në kafene krejt ndryshe. Të buzëqeshur. Të rregulluar. Të parfumuar. Nga sytë u dilte një dritë romantike, si ajo e farmacive natën.

Për LDK-në flisnin me një butësi që njerëzit zakonisht e ruajnë vetëm për dashuritë e para ose për bakllavën e Bajramit.

Jebivetri, njeriu që dikur e shante LDK-në me energjinë e një tifozi të dehur pas humbjes së derbit, tani fliste qetë dhe gati poetikisht:

— Ah… LDK-ja… ka diçka fisnike…

Gati rashë nga karriga. M’u duk sikur po e dëgjoja një ari cirku që e citonte Volterin.

Karana Kariqi ndërkohë kishte hyrë në një fazë mistike të rilindjes politike. Ajo publikonte statuse për “urtësinë institucionale”, për “elegancën demokratike”, për “shpirtin qytetar rugovian” dhe për “kulturën shtetformuese”, ndonëse vetëm gjashtë muaj më parë e kishte quajtur LDK-në “çebaptore emocionale të tranzicionit”.

Një mbrëmje i gjeta përpara televizorit duke e ndjekur konferencën e LDK-së me sy të përlotur nga emocioni. Në tavolinë kishin fara, lëng boronice dhe faculeta. Atmosfera ngjante me finalen e një seriali turk ku nusja kthehet te burri pas 193 episodash vuajtjeje.

Sa herë që dikush nga LDK thoshte “vizion”, Karana psherëtinte. Sa herë përmendej “Rugova”, Jebivetrit i dridhej mjekra si antenë televizori në stuhi.

Në një moment ai u ngrit solemnisht dhe tha:

— Kjo është aristokracia e politikës shqiptare!

Nuk u durova më.

— A nuk ishe ti që para dy vitesh thoshe se LDK i ngjan frigoriferit të prishur të konviktit?

Ai uli kokën me një trishtim filozofik.

— Njeriu evoluon…

— Jo — i thashë — ti nuk ke evoluar. Ti ke ricikluar interesa.

Karana reagoi menjëherë me ton pedagogjik:

— Ti nuk e kupton politikën moderne.

— Jo — i thashë — unë e kuptoj zoologjinë moderne.

Sepse tek ne, sapo një parti i afrohet pushtetit, ndodh një mrekulli biologjike. Kritikët bëhen poetë. Pështyrësit bëhen analistë të ekuilibruar. Dhe ata që dje pështynin mbi një parti, sot fshijnë pështymën me faculeta patriotike dhe e quajnë “keqkuptim historik”.

Edhe veshja e Jebivetrit kishte ndryshuar. Dikur dilte me trenerka dhe fytyrë të lodhur si roja i parkingut natën. Tani mbante kravatë blu, parfum të fortë dhe ecte ngadalë sikur po hynte në negociata për arritjen e paqes botërore.

Një ditë më tha me krenari:

— Po punoj për stabilitet institucional.

E pashë drejt në sy.

— Ti deri dje punoje në një “bastore politike”. Çfarë stabiliteti institucional?

Ai u vrenjt me qetësinë e një njeriu që ka gjetur tenderin e jetës së tij.

Pastaj ma vuri dorën mbi supe dhe më tha butësisht, si një prift politik ballkanik:

— Vëlla… në Ballkan nuk duhen partitë. Duhet interesi.

Dhe për herë të parë në jetën time e kuptova se politika jonë nuk është ideologji.

Është një histori dashurie me sponsorë. Me tendera. Me darka zyrtare. Me selfie patriotike.

Sepse tek ne, partitë janë si ish-dashuritë toksike. Njerëzit i shajnë gjithë jetën… derisa një ditë ua ofrojnë ndonjë post, tender apo udhëtim zyrtar.

Atëherë fillon pajtimi romantik.

Me lot në sy. Me statuse filozofike. Me “vlera demokratike”.

Dhe me brekë që ndërrohen më rrallë se parimet politike.

Me siguri po pyesni vetën : pse po i përshkruaj këta njerëz në serbisht, e jo në shqip?

Sepse ndonjëherë gjuha nuk e zgjedh njeriun — njeriu e meriton gjuhën.

Dhe këta, në vend që të ma kujtojnë Rugovën me atë elegancën e tij të ftohtë, pothuajse aristokratike politike, më ngjajnë më shumë me një ansambël të vogël e të disiplinuar “qenësh oborri”, që shumë herët e kanë kuptuar se nuk ia vlen të mendosh — por të lehësh në drejtimin e duhur.

Sepse në atë drejtim, diku larg, ku vendimet merren me buzëqeshje të lehta dhe me miratime edhe më të lehta, emri i Vuçiqit nuk përmendet me zë të lartë — ai nënkuptohet.

**********

(na srpskom i albanskom)

Moj prijatelj Jebivetar Kurčubić i moja prijateljica Karana Karić proveli su punih pet godina tretirajući LDK kao neku orijentalnu epidemiju koju treba izolovati vladinom odlukom i moralno dezinfikovati.

Svaki put kada bi se pomenulo njeno ime, njihova lica bi se promenila kao da su umesto jutarnje kafe slučajno popili sirće. Jebivetar bi počinjao da govori tonom dramatičnog provincijskog tužioca iz pedesetih godina, dok bi Karana Karić prevrtala očima toliko intenzivno da sam se plašio da će joj jednom ostati zalepljene za plafon kao ventilatori.

Po njima, LDK nije bila politička partija, već prirodna katastrofa. Mešavina novembarske magle, zagorelog bureka i gradskih autobusa koji nikada ne dolaze na stanicu.

Jebivetar je tvrdio da LDK liči na pokvaren studentski frižider u domu: spolja deluje mirno, ali čim ga otvoriš, ubije te smrad.

Karana je bila još dramatičnija — zvala je LDK „političkom mumijom u kravati“. Jednom je čak rekla da bi, da je LDK postojala u vreme dinosaurusa, oni sami sebe izumrli od dosade.

Ali balkanska politika, koja funkcioniše kao zakašnjela ljubav penzionera sa visokim pritiskom, ne poznaje logiku. Ona poznaje samo interes, stolicu i fotografije sa „pravim ljudima“.

Jednog jutra zatekao sam ih u kafiću potpuno drugačije. Nasmejane. Uređene. Namirisane. Iz očiju im je izlazila romantična svetlost, kao iz apoteka noću.

O LDK su govorili sa nežnošću koju ljudi inače čuvaju samo za prve ljubavi ili za baklavu za Bajram.

Jebivetar, čovek koji je nekada psovao LDK energijom pijanog navijača posle izgubljenog derbija, sada je govorio smireno i gotovo poetski:

— Ah… LDK… ima nešto plemenito u sebi…

Skoro sam pao sa stolice. Učinilo mi se kao da slušam cirkuskog medveda koji citira Voltera.

Karana Karić je u međuvremenu ušla u mističnu fazu političke renesanse. Objavljivala je statuse o „institucionalnoj mudrosti“, o „demokratskoj eleganciji“, o „građanskom rugovjanskom duhu“ i o „državotvornoj kulturi“, iako je samo šest meseci ranije LDK nazivala „emocionalnom ćevabdžinicom tranzicije“.

Jedne večeri zatekao sam ih ispred televizora kako gledaju konferenciju LDK sa suzama u očima od emocija. Na stolu su bile semenke, sok od borovnice i maramice. Atmosfera je ličila na finale turske serije u kojoj se mlada vraća mužu posle 193 epizode patnje.

Svaki put kada bi neko iz LDK izgovorio „vizija“, Karana bi uzdahnula. Svaki put kada bi se pomenuo „Rugova“, Jebivetaru bi zadrhtala brada kao televizijska antena u oluji.

U jednom trenutku on se svečano podigao i rekao:

— Ovo je aristokratija albanske politike!

Nisam više izdržao.

— Zar nisi ti pre dve godine govorio da LDK liči na pokvaren frižider u studentskom domu?

Pognuo je glavu sa filozofskom tugom.

— Čovek evoluira…

— Ne — rekao sam — ti nisi evoluirao. Ti si reciklirao interese.

Karana je odmah reagovala pedagoškim tonom:

— Ti ne razumeš modernu politiku.

— Ne — odgovorio sam — ja razumem modernu zoologiju.

Jer kod nas, čim se jedna partija približi vlasti, događa se biološko čudo. Kritičari postaju pesnici. Pljuvači postaju uravnoteženi analitičari. A oni koji su juče pljuvali po jednoj partiji, danas brišu pljuvačku patriotskim maramicama i zovu to „istorijskim nesporazumom“.

Čak se i Jebivetarova garderoba promenila. Nekada je izlazio u trenerci i umornog lica noćnog čuvara parkinga. Sada je nosio plavu kravatu, jak parfem i hodao sporo kao da ulazi u pregovore o svetskom miru.

Jednog dana mi je rekao ponosno:

— Radim na institucionalnoj stabilnosti.

Pogledao sam ga pravo u oči.

— Ti si do juče radio u političkoj kladionici. Kakva institucionalna stabilnost?

Namrštio se smireno, kao čovek koji je pronašao životni tender.

Zatim mi je stavio ruku na rame i rekao tiho, kao balkanski politički sveštenik:

— Brate… na Balkanu ne trebaju partije. Treba interes.

I prvi put u životu sam shvatio da naša politika nije ideologija.

To je ljubavna priča sa sponzorima. Sa tenderima. Sa službenim večerama. Sa patriotskim selfijima.

Jer kod nas su partije kao toksične bivše ljubavi. Ljudi ih psuju celog života… dok im jednog dana ne ponude funkciju, tender ili službeno putovanje.

Tada počinje romantično pomirenje.

Sa suzama u očima. Sa filozofskim statusima. Sa „demokratskim vrednostima“.

I sa gaćama koje se menjaju ređe nego politički principi.

Sigurno se pitate zašto ih opisujem na srpskom, a ne na albanskom?

Zato što ponekad jezik ne bira čovek — čovek zaslužuje jezik.

A ovi, umesto da me podsete na Rugovu i onu njegovu hladnu, gotovo aristokratsku političku eleganciju, više liče na mali, disciplinovani ansambl „dvorskih pasa“, koji su odavno shvatili da se ne isplati misliti — već lajati u pravom pravcu.

Jer u tom pravcu, negde daleko, gde se odluke donose blagim osmesima i još blažim odobravanjima, ime Vučića se ne izgovara naglas — ali se podrazumeva.