Dëshiroj të trajtoj një temë shumë delikate për diasporën shqiptare në Zvicër.
Para më shumë se një viti, pati tentativa për të krijuar një parti politike islamike shqiptare në Zvicër, madje si kundërpeshë ndaj SVP/UDC-së, Partisë Popullore Zvicerane — partisë më të madhe në nivel federal dhe kantonal, e cila po vazhdon të rritet.
Le ta them qartë: kjo do të kishte qenë dhuratë për të gjithë ata që duan ta shkatërrojnë imazhin e shqiptarëve këtu.
Mekanizmi është i thjeshtë:
Së pari, dikush e shtyn idenë e një partie islamike shqiptare.
Pastaj mediat e marrin lajmin.
Pastaj politika zvicerane alarmohet.
Pastaj kundërshtarët tanë thonë: “Ja, shqiptarët nuk janë të integruar; ata duan politikë islamike kundër partisë më të madhe të Zvicrës.”
Dhe në fund, dëmi mbetet mbi gjithë komunitetin shqiptar.
Për më tepër, nga informacione dhe përmbledhje të sakta që kam marrë nga kolegë të partisë SVP, të cilët ma kanë shpjeguar këtë., di se figura të larta serbe veprojnë përmes lobimit në Zvicër, brenda shumë partive politike, për ta përhapur narrativën e tyre kundër shqiptarëve.
Prandaj kam dyshime serioze se kjo nuk ishte vetëm naivitet. Direkt apo indirekt, me vetëdije apo pa vetëdije, kjo ide i shërbente pikërisht atyre që duan t’i paraqesin shqiptarët si problem fetar në Zvicër.
Fatmirësisht, falë ndërhyrjes së disa personave ende racionalë dhe, në thelb, vërtet patriotë, kjo nuk u realizua. Ata e kuptuan se ky projekt nuk do ta forconte komunitetin shqiptar, por do ta ekspozonte atë ndaj një dëmi të madh reputacional.
Shqiptarët në Zvicër nuk janë projekt islamik.
Janë punëtorë, familjarë, sipërmarrës, studentë, profesionistë dhe taksapagues.
Kush tenton t’i kthejë në parti islamike, nuk po i mbron shqiptarët.
Po ua vendos vetë etiketën që armiqtë tanë mezi presin ta përdorin.
Kafshëria çka nuk provon!!!
Feja e shqiptarit është shqiptaria paraqet një thënie të fuqishme dhe me shumë kuptim e cila buron nga periudha e Rilindjes Kombëtare Shqiptare. Kjo frazë e cila i atribuohet Pashko Vasës gjendet në poemën e tij patriotike “O moj Shqypni”, e shkruar rreth vitit 1878, një periudhë vendimtare për zgjimin kombëtar të shqiptarëve. Përtej vlerës së saj poetike, kjo shprehje mbart një ngarkesë të thellë historike, kombëtare, ideologjike dhe sociale, duke reflektuar aspiratat e shqiptarëve për unitet në një kohë kur ndasitë fetare po përdoreshin si mjet përçarjeje nga fuqitë e huaja.
Historia
Në periudhën e Rilindjes Kombëtare Shqiptare, Perandoria Osmane nuk e njihte etninë shqiptare si të tillë, por e kategorizonte popullsinë sipas përkatësive fetare. Sipas kësaj skeme, shqiptarët myslimanë konsideroheshin turq, ata ortodoksë shiheshin si grekë ose serbë, ndërsa shqiptarët katolikë shpesh identifikoheshin me romakët apo austriakët. Kjo politikë e ndarjes dhe përçarjes rrezikonte jo vetëm kohezionin shoqëror të shqiptarëve, por edhe vetë ekzistencën e një kombi të bashkuar. Në këtë kontekst, fraza e Pashko Vasës nuk ishte një mohim i fesë si besim individual, por një thirrje për t’i dhënë përparësi identitetit kombëtar mbi ndasitë fetare të imponuara nga jashtë. Shqiptaria, në këtë kuptim, paraqitet si “feja” e vërtetë që duhet të bashkojë popullin, duke vendosur atdhedashurinë dhe vetëdijen kombëtare në qendër të jetës së çdo shqiptari.
Parimi i unitetit kombëtar mbi përkatësinë fetare nuk ishte një ide e izoluar e Pashko Vasës, por një mesazh që përshkoi të gjithë lëvizjen e Rilindjes Kombëtare Shqiptare. Figura të tjera të shquara si Naim Frashëri e artikuluan në forma të ndryshme këtë koncept, siç dëshmohet në vargun e tij të njohur: “Lëreni më nj’anë fenë, të shikojmë mëmëdhenë.” Po ashtu, në këngët popullore të fillimit të shekullit XX, kur shqiptarët po përpiqeshin të siguronin pavarësinë e tyre, dëgjohej shpesh vargu “S’është për mua, as për ty, por për gjithë Shqipëri”, duke theksuar rëndësinë e sakrificës për atdheun përtej dallimeve personale apo fetare.
Ndikimi i kësaj thënieje nuk u kufizua vetëm në periudhën e Rilindjes. Ajo vazhdoi të luante një rol të rëndësishëm në formësimin e ndërgjegjes kombëtare gjatë shekullit XX. Në periudhën e shtetit shqiptar të sapokrijuar, ky koncept ndihmoi në ruajtjen e kohezionit të një shoqërie me diversitet fetar, duke e vënë theksin tek identiteti i përbashkët kombëtar. Megjithatë, gjatë regjimit komunist, thënia mori një tjetër konotacion, duke u përdorur si justifikim për shtypjen e fesë dhe përpjekjet e qeverisë për të krijuar një shtet krejtësisht ateist. Ndërsa qëllimi fillestar i saj ishte të nxiste tolerancën dhe unitetin, regjimi e përdori për të fshirë rolin e fesë në jetën publike, duke e shpallur Shqipërinë vendin e parë ateist në botë.
Pas rënies së komunizmit dhe me rikthimin e praktikave fetare, kjo thënie vazhdon të mbetet e rëndësishme, por debati mbi kuptimin e saj është rihapur. Disa e shohin si një mesazh të vazhdueshëm patriotik dhe të nevojshëm për ruajtjen e harmonisë fetare mes shqiptarëve, ndërsa të tjerë e kritikojnë si një koncept që mund të keqinterpretohet ose të përdoret për të kundërshtuar praninë e fesë në jetën publike. Në këtë kontekst, intelektualë si Rexhep Qosja kanë shprehur variacione të saj, si për shembull: “Shqiptaria është Bibla dhe Kurani i çdo shqiptari”, duke e përkufizuar kombin si vlerën themelore që bashkon shqiptarët përtej besimeve të tyre fetare.
Në fillim të shekullit XXI, kjo ide ka marrë trajta të reja, duke u përqafuar nga grupe të ndryshme që e interpretojnë sipas këndvështrimeve të tyre. Një grup e mbështet fuqishëm këtë ide si një shtyllë të nacionalizmit shqiptar, duke e parë çdo ndikim të fortë fetar si një kërcënim ndaj patriotizmit. Një tjetër grup, i formuar nga qarqe fetare, e sfidon këtë thënie, duke argumentuar se një shoqëri mund të jetë e bashkuar edhe pa e reduktuar rolin e fesë në jetën kombëtare. Një grup i tretë, i cili këtë çështje e sheh në dritën e një mitologjie popullore shqiptare dhe neopaganizmit shqipar, e trajton shqiptarinë si një element të shenjtë kulturor dhe historik, një trashëgimi shpirtërore që shkon përtej fesë tradicionale.
Si përfundim, “Feja e shqiptarit është shqiptaria” nuk është thjesht një frazë historike, por një ide që ka ndikuar dhe vazhdon të ndikojë në mënyrën se si shqiptarët e shohin veten dhe identitetin e tyre kombëtar. Ajo ka shërbyer si një thirrje për unitet, një mjet për të kundërshtuar përçarjet fetare dhe një forcë lëvizëse e nacionalizmit shqiptar. Edhe pse konteksti historik dhe politik ka ndryshuar me kalimin e kohës, mesazhi i saj thelbësor, që përkatësia ndaj kombit është më e rëndësishme se ndasitë fetare, mbetet një shtyllë e identitetit shqiptar
Me respekt!
Flori Bruqi
Prihstine, 5.5.2026.
Përgjigju