Shumë njerëz të pa informuar mendojnë se drejtësia dhe barazia janë një iluzion marksist, duke pretenduar se ato janë dëshmuar si utopi përmes regjimeve komuniste të Leninit, Stalinit, Mao Ce Dunit, Titos, Enver Hoxhës dhe të tjerëve.
Megjithatë, ata nuk e kuptojnë se komunizmi siç e imagjinoi Marksi nuk është zbatuar kurrë në mënyrë të vërtetë në praktikë.
Sepse Lenini, Stalini, Mao, Tito, Enver Hoxha dhe të tjerët nuk e realizuan kurrë vizionin e tij burimor, por i imponuan ideologjitë dhe ambiciet e tyre autoritare, duke e shndërruar idealin humanist të Marksit në një mekanizëm represiv që solli vuajtje të panumërta për njerëzit, kafshët, bimët dhe natyrën që i rrethon.
Si pasojë, shumë njerëz gabimisht e barazojnë idealin me deformimin e tij, sikur problemi të ishte vetë ideali humanist dhe jo ata që e shtrembëruan dhe e keqpërdorën atë.
Por le ta lëmë mënjanë debatin ideologjik dhe ta shohim çështjen nga këndvështrimi i arsyes.
Nëse jetën e shikojmë jo përmes syzeve ideologjike, por përmes biologjisë, ekologjisë, psikologjisë, sociologjisë, filozofisë dhe logjikës, na bëhet shpejt e qartë se drejtësia dhe barazia nuk janë shpikje të Marksit, të liberalizmit apo të ndonjë feje. Ato janë kushte themelore të vetë jetës.
Biologjia na mëson se asnjë organ nuk ekziston i ndarë nga të tjerët. Çdo qelizë varet nga qelizat përreth. Zemra nuk mund t’i dominojë mushkëritë, as truri stomakun. Në momentin kur një organ fillon të marrë më shumë burime sesa që i takojnë, ai pushon së funksionuari si organ dhe shndërrohet në kancer. Dhe kanceri jo vetëm që e shkatërron organizmin; ai në fund e shkatërron edhe vetveten.
Ekologjia e konfirmon të njëjtin ligj në nivel planetar. Asnjë pyll nuk mbijeton falë pemës më të fortë, por falë bashkëpunimit të mijëra organizmave të padukshëm: kërpudhave, baktereve, insekteve, bimëve dhe kafshëve. Kur zhduket një hallkë, i gjithë sistemi dobësohet. Natyra nuk njeh oligarki; ajo njeh ekuilibër.
Psikologjia tregon se njeriu nuk arrin lumturi vetëm përmes grumbullimit të pafund të pasurisë. Siguria materiale është e domosdoshme, por përtej një kufiri të natyrshëm mirëqenia varet shumë më tepër nga besimi, drejtësia, dashuria, respekti dhe ndjenja e përkatësisë. Shoqëritë e mbushura me padrejtësi prodhojnë vetëm ankth, depresion, agresivitet dhe izolim.
Sociologjia na tregon se asnjë shoqëri nuk mund të mbijetojë gjatë nëse shumica e qytetarëve beson se ligji zbatohet vetëm ndaj të dobëtve. Kur ligji bëhet privilegj i të fuqishmëve, shteti fillon të shpërbëhet nga brenda, sepse e humb pasurinë e tij më të madhe: besimin.
Politika, në kuptimin e saj më fisnik, nuk është arti i sundimit të njeriut mbi njeriun, por arti i organizimit të jetës së përbashkët. Shteti nuk është krijuar për të prodhuar miliarderë apo skllevër modernë, por për ta mbrojtur dinjitetin e çdo qytetari dhe të mirën e përbashkët.
Ekonomia nuk është shkencë e akumulimit të pafund të kapitalit, por shkencë e menaxhimit të burimeve të kufizuara. Kur fitimi afatshkurtër e shkatërron tokën, ujin, ajrin dhe shëndetin e njerëzve, ai nuk është më fitim, por një borxh i fshehur që ua lëmë pas brezave të ardhshëm.
Financat janë sistemi qarkullues i ekonomisë, njësoj siç është gjaku në trupin e njeriut. Kur gjaku grumbullohet vetëm në një organ, organizmi sëmuret. Po kështu, kur pasuria përqendrohet në pak duar dhe nuk qarkullon drejt punës, arsimit, shëndetësisë dhe inovacionit, lindin kriza të mëdha që në fund i prekin të gjithë.
Filozofia na kujton se liria pa përgjegjësi shndërrohet në arbitraritet, ndërsa barazia pa liri shndërrohet në tirani. Prandaj qytetërimi lind vetëm kur këto dy vlera mbajnë një ekuilibër të ndërsjellë.
Etika dhe morali nuk janë luks idealistësh; ato janë teknologjitë më të vjetra të mbijetesës njerëzore. Shoqëritë që e shpërblejnë mashtrimin, korrupsionin dhe lakminë mund të pasurohen përkohësisht, por në aspektin afatgjatë, ato varfërohen në besim, kulturë dhe humanizëm.
Epistemologjia, shkenca e dijes, na paralajmëron të mos i ngatërrojmë idetë me keqpërdorimin e tyre. Nuk duhet ta gjykojmë mjekësinë nga mjekët e papërgjegjshëm, fenë nga fanatikët apo demokracinë nga politikanët e korruptuar. Po kështu, nuk mund ta gjykojmë idealin vetëm nga ata që e keqpërdorën si maskë për pushtet.
Prandaj pyetja thelbësore nuk është nëse drejtësia dhe barazia janë të mundshme. Pyetja e vërtetë është nëse jeta mund të ekzistojë pa to.
Historia, biologjia, ekologjia dhe vetë natyra na japin të njëjtën përgjigje: çdo sistem i bazuar në padrejtësi mund të duket i fortë për një kohë, por brenda vetes mban mekanizmin e vetëshkatërrimit. Universi nuk bazohet në privilegj, por në ekuilibër; jo në lakmi, por në ndërvarësi; jo në pushtetin e pakicës, por në bashkëpunimin e të gjithëve.
Kultura na konfirmon të njëjtin ligj. Asnjë qytetërim i madh nuk është ndërtuar mbi grumbullimin e arit, por mbi ndarjen e dijes, përvojës dhe krijimtarisë. Kultura nuk është koleksion objektesh luksoze, por një organizëm i gjallë që rritet vetëm kur secili ka mundësi të kontribuojë me talentin e tij. Shoqëria që e kthen kulturën në privilegj të pakicës e humb kujtesën, identitetin dhe aftësinë për ta kuptuar veten dhe të tjerët.
Arsimi nuk është fabrikë diplomash, por proces i çlirimit të mendjes njerëzore. Qëllimi i tij nuk është të prodhojë ekzekutorë të bindur, por njerëz të lirë, të përgjegjshëm dhe me mendim kritik. Kur sistemi arsimor shpërblen bindjen në vend të kuriozitetit, ai riprodhon padijen në vend të dijes.
Letërsia na kujton vazhdimisht se asnjë pushtet nuk është i përjetshëm, por vetëm dinjiteti njerëzor. Shkrimtarët e mëdhenj nuk e kanë ndryshuar botën me armë, por me fjalë që zgjojnë ndërgjegjen.
Arti përfaqëson gjuhën e ekuilibrit mes arsyes dhe ndjenjës. Muzika, piktura, teatri, filmi dhe arkitektura nuk janë luks, por pjesë e shëndetit shpirtëror të çdo shoqërie. Njeriu nuk jeton vetëm për bukë, por edhe për bukuri, kuptim dhe shpresë.
Prandaj kultura, arsimi, letërsia dhe arti nuk janë zbukurime të qytetërimit, por organet e tij jetësore.
Për këtë arsye, ekuilibrizmi nuk është vetëm një filozofi politike apo ekonomike, por një filozofi e të gjithë qytetërimit. Ai e mbron ekuilibrin mes njeriut dhe natyrës, lirisë dhe përgjegjësisë, shkencës dhe etikës, ekonomisë dhe solidaritetit, kulturës dhe arsimit, arsyes dhe dhembshurisë.
Edhe mjekësia e konfirmon këtë ligj. Trupi i njeriut është një republikë prej rreth 37 trilion qelizash që mbijetojnë vetëm përmes bashkëpunimit dhe ekuilibrit. Kur një grup qelizash ndalon së respektuari rregullat dhe fillon të marrë më shumë sesa i takon, ai shndërrohet në tumor. Kur tumori vazhdon të rritet, bëhet kancer. Ironikisht, ai e shkatërron edhe organizmin që e ushqen edhe vetveten.
Prandaj mjekësia na mëson se rritja e pakontrolluar nuk është shenjë shëndeti, por sëmundje. Sepse shëndeti nuk është dominimi i vetëm një organi, por harmonia e gjithë sistemit.
E njëjta gjë vlen për shoqërinë: kur një pakicë akumulon pasurinë dhe pushtetin në kurriz të shumicës, shoqëria fillon të sillet si një organizëm i prekur nga kanceri – dobësohet, sëmuret dhe në fund shembet nga brenda.
Prandaj ekuilibrizmi është filozofia ime gjithëpërfshirëse, të cilën e studioj, e zhvilloj dhe e promovoj çdo ditë, sepse e konsideroj si rrugën më të logjikshme dhe më të besueshme për ruajtjen e jetës dhe natyrës nga shkatërrimi përfundimtar.
