Nga Rrezart Kalaja
KUVENDI NUK ËSHTË FOLTORE FETARE, ZOTËRINJ QEVERITARË
Albin Kurti dhe partitë duhet të përgjigjen për kufirin mes besimit dhe pushtetit
Karikatura që shoqëron këtë shkrim është satirë politike. Ajo paraqet një Kuvend ku debati për fenë zë qendrën, ndërsa dosjet e arsimit, shkencës, ekonomisë dhe problemeve të përditshme të qytetarëve mbeten mënjanë.
Thumbimi është i qartë: qytetarët nuk i zgjedhin deputetët për ta kthyer Kuvendin në garë për autoritet fetar. I zgjedhin për të bërë ligje, për të mbikëqyrur pushtetin dhe për t’u dhënë përgjigje problemeve të vendit.
Kosova është shtet laik dhe neutral në çështjet e besimit. Ky parim nuk është kundër fesë. Përkundrazi, ai duhet të garantojë që myslimani, katoliku, ortodoksi, besimtari i çdo bashkësie tjetër dhe qytetari pa përkatësi fetare të trajtohen njësoj nga shteti.
Secili ka të drejtë ta jetojë besimin e vet. Por bindja fetare personale nuk mund të shndërrohet vetvetiu në argument shtetëror ose juridik për të gjithë qytetarët.
Prandaj kritika ime ndaj islamizmit politik drejtohet aty ku feja kërkohet të përdoret si instrument i pushtetit ose i legjislacionit. Kjo nuk do të thotë se një besimtar, një hoxhë apo një grua me shami nuk duhet të marrë pjesë në politikë. Ata kanë të njëjtat të drejta politike si çdo qytetar tjetër.
Por, kur hyjnë në Kuvend, duhet të përgjigjen si ligjvënës: me ligj, argument, program dhe përgjegjësi publike.
Kryeministër Kurti, cili është standardi?
Pyetja për Albin Kurtin dhe për çdo drejtues partie është e thjeshtë: çfarë standardi kërkohet nga njerëzit që përfaqësojnë shumicën parlamentare ose që bashkëpunojnë me të?
A kërkohet përgatitje për arsimin, ekonominë, shëndetësinë, shkencën dhe zhvillimin? A kërkohet përgjegjësi për deklaratat publike? Apo debatet simbolike dhe fetare po marrin më shumë hapësirë sesa problemet konkrete të qytetarëve?
Një kryeministër nuk është autor i çdo deklarate të një deputeti. Por qeveria dhe partitë kanë përgjegjësi politike për standardin që mbrojnë.
Kur feja, arsimi dhe identiteti bëhen objekt përplasjesh publike, institucionet duhet të sqarojnë qartë se si mbrohen njëkohësisht liria e besimit, e drejta për arsimim dhe neutraliteti i shtetit.
Historia nuk shkruhet nga foltorja
Nëse Osman Musliu ose cilido deputet tjetër bën pohime për historinë e shqiptarëve, serbëve, Skënderbeun ose periudha të tjera historike, duhet të mbështetet në dokumente dhe burime.
Mandati politik nuk është dokument arkivor dhe autoriteti fetar nuk e zëvendëson punën e historianit.
Karikatura përdor ekzagjerimin, ironinë dhe fjalën e sajuar si mjete të satirës. Prandaj fjalitë e vendosura në gojën e personazheve të saj nuk duhet të lexohen si citime të verifikuara.
Kërkesa ime është tjetër: kush flet për historinë në hapësirën publike duhet të dallojë faktin nga interpretimi.
Deputeti gjykohet nga vota dhe argumenti
Duda Balje, Eman Rrahmani dhe Labinotë Demi-Murtezi janë përfshirë në debate publike ku janë ndërthurur feja, arsimi, veshja dhe politika.
Debati për shaminë në shkolla, për shembull, nuk zgjidhet me dy ekstreme: as duke e paraqitur çdo kundërshtim si sulm ndaj fesë, as duke e përjashtuar automatikisht vajzën që zgjedh ta mbajë atë.
Pyetjet serioze janë: si garantohet zgjedhja e lirë e nxënëses? Si parandalohet presioni ndaj saj, qoftë për ta mbajtur apo për ta hequr shaminë? Si ruhet karakteri neutral i shkollës publike?
Shamia e një deputeteje nuk është në vetvete problem politik.
Problemi politik fillon te ligji që propozohet, vota që jepet, argumenti që përdoret dhe pasoja që krijohet për qytetarët.
Edhe Visar Korenica, si figurë që ka marrë pjesë në jetën parlamentare dhe në debate të këtij karakteri, mund të kritikohet për qëndrimet e tij politike. Por kritika duhet të lidhet me deklarata, iniciativa dhe veprime konkrete, jo me hamendësime për ekzistencën e një plani të përbashkët pa prova.
Institucionet dhe drejtuesit fetarë duhet të pranojnë debatin publik
Bashkësia Islame e Kosovës ka ndikim të rëndësishëm te një pjesë e madhe e qytetarëve. Pikërisht për këtë arsye është legjitime që asaj dhe drejtuesit të saj, Naim Tërnava, t’u kërkohet qartësi për kufirin mes përfaqësimit fetar dhe vendimmarrjes së institucioneve laike.
Liria fetare nuk përjashton kritikën publike.
Shefqet Krasniqi, Irfan Salihu, Mazllum Mazllumi , Kim Mehmeti dhe Fatmir Latifaj, si figura të lidhura me ligjërimin fetar publik, kanë të drejtë të shprehin pikëpamjet e tyre. Por kur këto pikëpamje prekin ligjin, shkollën, pozitën e gruas, identitetin ose funksionimin e shtetit, ato bëhen pjesë e debatit publik dhe mund të kundërshtohen.
Kushti është që kritika të mbështetet në deklarata të verifikuara dhe jo në thashetheme ose citime të shkëputura.
Milazim Krasniqi – ndikimi i fjalës akademike
Në këtë debat duhet dalluar qartë edhe roli i Milazim Krasniqit.
Ai nuk duhet futur në kategorinë e deputetëve apo të imamëve. Ai është profesor dhe publicist, një zë akademik i përfshirë prej vitesh në diskutime për fenë, identitetin, kulturën dhe shoqërinë.
Për kritikët e tij, disa prej ndërhyrjeve të tij publike mund të shihen si pjesë e nxitjes intelektuale të një diskursi ku feja fiton peshë më të madhe në çështjet e identitetit dhe të jetës publike. Ky është një vlerësim që duhet lidhur me shkrimet dhe deklaratat konkrete të tij, jo të paraqitet si fakt i vetëkuptueshëm.
Pikërisht sepse vjen nga bota akademike, prej një profesori kërkohet edhe më shumë: argument, burim, dallim mes bindjes personale dhe analizës shkencore.
Secili sipas rolit të vet
Avdullah Klinaku duhet gjykuar sipas qëndrimeve dhe veprimtarisë së tij politike e publike.
Asdren Bytyqi, si jurist dhe pjesëmarrës në debate publike, duhet vlerësuar për argumentet juridike që paraqet, jo të vendoset në një kategori fetare që nuk i përket.
Kjo është thelbësore: vetëm renditja e shumë emrave nuk provon ekzistencën e një organizimi të përbashkët apo të një plani të koordinuar.
Nëse dikush pretendon se ekziston një projekt i organizuar për ndryshimin e identitetit kombëtar ose të rendit laik të shtetit, atëherë duhen dokumente, deklarata, organizim i provueshëm dhe fakte.
Pa to kemi interpretim politik, jo provë.
Ku janë arsimi, shkenca dhe ekonomia?
Kjo është pyetja që karikatura kërkon të bëjë më fort se çdo tjetër.
Ku janë dosjet e arsimit?
Ku është shkenca?
Ku janë vendet e punës?
Ku është ekonomia?
Ku është shëndetësia?
Ku janë projektet që e bëjnë një të ri të mos largohet nga Kosova?
Këtu duhet të përqendrohet pjesa kryesore e punës parlamentare.
Kur debati publik mbushet vazhdimisht me përplasje simbolike, qytetari ka të drejtë të pyesë: kush po merret me problemet që ndikojnë drejtpërdrejt në jetën time?
Edhe emancipimi i gruas shqiptare nuk mund të reduktohet te një copë pëlhure.
Ai lidhet me arsimimin, sigurinë, pavarësinë ekonomike, zgjedhjen pa detyrim, mundësitë e barabarta dhe dinjitetin njerëzor.
Vajza që mban shami dhe vajza që nuk mban shami duhet të gëzojnë të njëjtat të drejta dhe asnjëra të mos përdoret si dekor ideologjik i një pale politike apo fetare.
Partitë mbajnë përgjegjësi për cilësinë e përfaqësimit
Partitë duhet të përgjigjen për njerëzit që propozojnë për Kuvend.
Nuk është serioze t’i quash deputetët “analfabetë” pa njohur arsimin dhe formimin e secilit. Por është krejt legjitime t’u kërkosh të jenë në gjendje të lexojnë e shpjegojnë një ligj, të dëgjojnë ekspertët, të argumentojnë një amendament dhe t’i përgjigjen qytetarit pa slogane.
Emri publik, titulli fetar, titulli akademik apo mandati politik nuk e vendosin askënd mbi kritikën.
Kush kërkon të ndikojë ligjin, shkollën, kulturën ose kuptimin e identitetit kombëtar duhet të jetë i gatshëm t’i përgjigjet debatit me fakte dhe argumente.
Kosova nuk është pronë e një feje, e një partie apo e një grupi.
Ajo është republikë e qytetarëve të saj, me bindje të ndryshme dhe me të njëjtën Kushtetutë.
Kryeministër Kurti, qeveria duhet ta bëjë të qartë kufirin mes shtetit dhe fesë. Deputetë, sillni ligje dhe argumente. Historinë mbështeteni në burime. Drejtues fetarë dhe figura publike, pranoni se fjala që hyn në hapësirën publike hyn edhe në hapësirën e kritikës.
Kuvendi është vendi i ligjit.
Nuk është foltore fetare.
27 shtator 2026 Uashington
