A është ASHAK institucion kombëtar, apo kulm ceremonial i karrierës?

Agim Vuniqi, Vashington
_____
Kur një shtet i vogël kërkon njohje ndërkombëtare, ndërsa institucionet e tij më të larta politike dhe shkencore nuk e bëjnë të qartë peshën ndërkombëtare të përfaqësuesve të tyre, lind një pyetje që shkon përtej individëve: a po ndërton Kosova autoritet institucional apo po mjaftohet me shpërndarjen e titujve?
I. Presidenti i Republikës: legjitimiteti kushtetues nuk është kapital diplomatik
Zgjedhja e Justina Shiroka-Pulës Presidente e Republikës së Kosovës, në tetor 2026, pas një krize të gjatë politike, u paraqit si zgjidhje konsensuale për shmangien e zgjedhjeve të reja. Ajo mori 81 vota në Kuvend, me mbështetjen e forcës qeverisëse dhe të partisë më të madhe opozitare.
Por konsensusi parlamentar dhe autoriteti ndërkombëtar nuk janë koncepte identike.
Një president mund të zgjidhet në përputhje të plotë me Kushtetutën dhe, njëkohësisht, të përballet me sfidën e ndërtimit të një profili diplomatik të njohur jashtë vendit.
Për Kosovën, kjo çështje ka rëndësi të veçantë. Presidenca nuk është vetëm institucion ceremonial. Ajo përfaqëson vazhdimësinë e shtetit, unitetin e tij dhe, në kuadër të kompetencave kushtetuese, merr pjesë në politikën e jashtme.
Në marrëdhëniet ndërkombëtare, prestigji personal nuk zëvendëson diplomacinë shtetërore, por mund ta ndihmojë atë. Rrjetet e ndërtuara ndër vite, njohja e drejtpërdrejtë me vendimmarrësit dhe aftësia për të komunikuar me qendrat politike ndërkombëtare përbëjnë kapital diplomatik.
Shiroka-Pula ka një karrierë universitare dhe përvojë institucionale, përfshirë drejtimin e Akademisë së Shkencave dhe të Arteve të Kosovës. Këto janë kredenciale që duhen njohur. Megjithatë, ato nuk provojnë vetvetiu një profil të konsoliduar në diplomacinë ndërkombëtare.
Prandaj pyetja kritike nuk është nëse Presidentja ka diploma ose përvojë profesionale. Pyetja është: cilat rezultate konkrete të diplomacisë, cilat marrëdhënie strategjike dhe cilat iniciativa ndërkombëtare dëshmojnë kapacitetin e saj për përfaqësimin e Kosovës?
Një shtet që ende kërkon konsolidimin e subjektivitetit të vet ndërkombëtar duhet t’i bëjë këto kritere pjesë të debatit publik përpara zgjedhjes së kreut të shtetit, jo vetëm pas saj.
II. ASHAK-u: kur titulli akademik duhet të përballet me standardin ndërkombëtar të shkencës
Zgjedhja e akademik Fejzullah Krasniqit në krye të Akademisë së Shkencave dhe të Arteve të Kosovës, më 17 nëntor 2026, e sjell në qendër të vëmendjes një problem tjetër: dallimin ndërmjet autoritetit akademik vendor dhe ndikimit shkencor ndërkombëtar.
Sipas raportimit të gazetës KOHA, Krasniqi mori 19 vota nga 29, ndërsa kundërkandidati Frashër Demaj mori tetë vota. Raportimi vëren gjithashtu se mandati i tij mund të zgjasë rreth 15 muaj, për shkak të kufirit të moshës të parashikuar në rregullimin institucional.
Biografia zyrtare e Krasniqit dëshmon një karrierë të gjatë në inxhinieri mekanike, termoteknikë dhe energjetikë. Ai ka botuar tekste universitare e monografi, ka drejtuar Fakultetin e Inxhinierisë Mekanike dhe ka marrë pjesë në projekte ndërkombëtare, përfshirë programin TEMPUS dhe bashkëpunimin me institucione gjermane e italiane.
Këto janë kontribute të dokumentuara dhe nuk mund të shpërfillen.
Por akademia kombëtare nuk është thjesht një universitet më shumë, as një institucion që duhet të shpërblejë automatikisht jetëgjatësinë e karrierës universitare.
Në hierarkinë ndërkombëtare të shkencës, autoriteti nuk buron vetëm nga titulli profesor, doktor shkencash apo akademik. Ai ndërtohet përmes rezultateve që i nënshtrohen vlerësimit të komunitetit shkencor ndërkombëtar.
Prandaj, një vlerësim serioz i profilit shkencor duhet të përfshijë:
Botimet e indeksuara në Scopus dhe Web of Science, me dallimin ndërmjet artikujve origjinalë, recensioneve dhe materialeve të konferencave.
Citimet e verifikueshme, ndikimin sipas fushës dhe indeksin h, duke shmangur krahasimet mekanike ndërmjet disiplinave.
Kontributet origjinale teorike, eksperimentale ose teknologjike.
Projektet konkurruese ndërkombëtare dhe rolin konkret të studiuesit në to.
Njohjen nga shoqatat shkencore, akademitë e huaja dhe institucionet kërkimore me reputacion.
Biografia zyrtare e Krasniqit përmban një bibliografi të konsiderueshme dhe përshkrime të projekteve profesionale. Megjithatë, ajo nuk ofron një pasqyrë të standardizuar bibliometrike që do të mundësonte vlerësimin e plotë të ndikimit të tij shkencor ndërkombëtar.
Mungesa e këtyre treguesve në biografinë publike nuk provon mungesën e ndikimit shkencor. Ajo provon nevojën për dokumentim më të mirë dhe vlerësim të pavarur.
Pikërisht këtu duhet të fillojë kritika akademike: jo me mohimin e kontributeve ekzistuese, por me kërkesën që ato të maten sipas kritereve të njohura ndërkombëtarisht.
III. Nga autoriteti vendor te njohja ndërkombëtare: hendeku që duhet matur
Në sociologjinë e shkencës, Robert K. Merton e trajtoi njohjen dhe shpërndarjen e prestigjit si pjesë të strukturës së komunitetit shkencor. Pierre Bourdieu, ndërkaq, e analizoi autoritetin shkencor si një formë kapitali simbolik, të ndërtuar brenda marrëdhënieve institucionale dhe konkurrencës për legjitimitet.
Këto dy qasje ndihmojnë për të kuptuar një dallim thelbësor: një individ mund të ketë pozitë të lartë brenda një institucioni kombëtar pa pasur domosdoshmërisht të njëjtën peshë në rrjetet ndërkombëtare të shkencës.
Por edhe e kundërta është e mundshme: një shkencëtar mund të ketë kontribute të rëndësishme që nuk pasqyrohen drejt në treguesit bibliometrikë.
Prandaj, termi anonimitet ndërkombëtar duhet përdorur me saktësi. Ai nuk mund të nxirret vetëm nga mungesa e emrit në mediat botërore apo nga një kërkim i kufizuar në internet.
Ai duhet të analizohet përmes pranisë dhe ndikimit në institucionet, botimet, projektet dhe debatet ndërkombëtare.
Në rastin e drejtimit të ASHAK-ut, pyetja nuk është thjesht sa libra ka botuar kryetari, por sa prej rezultateve të tij janë bërë pjesë e dijes së përdorur, diskutuar ose zhvilluar më tej nga komuniteti shkencor ndërkombëtar.
Kjo është një pyetje legjitime akademike, jo sulm personal.
IV. Akademia si institucion kombëtar, jo si kulm ceremonial i karrierës
Akademitë e shkencave kanë përgjegjësi që shkojnë përtej botimit të librave dhe organizimit të konferencave.
Ato duhet të jenë qendra të mendimit kritik, të këshillimit shkencor dhe të bashkëpunimit ndërkombëtar.
Në një vend si Kosova, ku energjetika, mjedisi, teknologjia, arsimi dhe zhvillimi ekonomik përballen me sfida strukturore, Akademia duhet të jetë e aftë të ofrojë analiza të pavarura dhe rekomandime të mbështetura në evidencë.
Këtu mund të shtrohen disa pyetje të matshme: sa raporte shkencore të ASHAK-ut kanë ndikuar në politikat publike? Sa projekte kërkimore ndërkombëtare ka udhëhequr institucioni? Sa bashkëpunime kanë prodhuar rezultate të përbashkëta të botuara dhe të verifikueshme?
Vetëm marrëveshjet ceremoniale të bashkëpunimit nuk mjaftojnë.
Një akademi nuk bëhet ndërkombëtare nga numri i memorandumeve që nënshkruan, por nga cilësia e rezultateve që prodhon.
Edhe kohëzgjatja e drejtimit meriton debat. Zgjedhja e një kryetari që, sipas raportimit publik, mund të qëndrojë në detyrë vetëm rreth 15 muaj, ngre pyetje mbi vazhdimësinë strategjike të institucionit.
A mund të realizohet një reformë serioze akademike brenda një periudhe kaq të kufizuar? Çfarë plani institucional është paraqitur për këtë mandat? Si do të matet realizimi i tij?
Këto pyetje kërkojnë përgjigje publike.
V. Kur Presidenca dhe Akademia ndërthuren në një qark të ngushtë institucional
Ekziston edhe një element që meriton shqyrtim të veçantë.
Justina Shiroka-Pula u zgjodh kryetare e ASHAK-ut në dhjetor 2025. Në tetor 2026 ajo u zgjodh Presidente e Republikës. Fejzullah Krasniqi, i zgjedhur më parë nënkryetar i Akademisë, mori drejtimin e saj në nëntor 2026.
Kjo vazhdimësi nuk përbën vetvetiu dëshmi të ndërhyrjes politike apo të një procesi të parregullt.
Megjithatë, ajo ilustron rëndësinë e një debati mbi qarkullimin e elitave institucionale.
Në një demokraci funksionale, kalimi nga një institucion akademik në një pozitë të lartë shtetërore nuk është problem në vetvete. Problemi lind nëse mekanizmat e përzgjedhjes nuk sigurojnë konkurrencë të hapur, transparencë dhe mundësi reale për personalitete me përvojë të ndryshme.
Kosova ka studiues në universitete dhe qendra kërkimore jashtë vendit, profesionistë në organizata ndërkombëtare dhe ekspertë me përvojë në institucione perëndimore.
A ekzistojnë mekanizma që kjo përvojë të merret sistematikisht në konsideratë gjatë ndërtimit të institucioneve kombëtare?
Përfshirja e diasporës shkencore nuk duhet të jetë vetëm një formulë ceremoniale e fjalimeve patriotike. Ajo mund të institucionalizohet përmes bordeve këshillimore, vlerësimeve të jashtme, konkurseve kërkimore dhe partneriteteve afatgjata.
VI. Standardi ndërkombëtar nuk duhet të jetë dekorativ
Në politikë, një diplomë akademike nuk e zëvendëson përvojën diplomatike.
Në shkencë, një titull institucional nuk e zëvendëson ndikimin kërkimor.
Dhe në të dyja rastet, prestigji nuk mund të krijohet vetëm me vendime të brendshme.
Ky është dallimi ndërmjet legjitimitetit formal dhe autoritetit të fituar përmes rezultateve.
Për të shmangur subjektivizmin, Kosova duhet të ndërtojë një kulturë publike të vlerësimit, ku për pozitat më të larta institucionale të paraqiten jo vetëm biografitë, por edhe objektivat, rezultatet dhe kriteret e përzgjedhjes.
Për Presidencën, vlerësimi duhet të përqendrohet te përmbushja e përgjegjësive kushtetuese, marrëdhëniet diplomatike dhe përfaqësimi shtetëror.
Për Akademinë, te cilësia e prodhimit shkencor, pavarësia intelektuale, ndikimi në politikat publike dhe integrimi në rrjetet kërkimore ndërkombëtare.
Këto standarde nuk garantojnë automatikisht drejtim të suksesshëm, por e bëjnë përgjegjësinë institucionale më të matshme.
VII. Përfundim: Kosova ka nevojë për autoritet që provohet, jo vetëm për tituj që shpallen
Çështja që shtrohet sot nuk është thjesht kush e mban postin e Presidentit apo kush e drejton Akademinë e Shkencave.
Është çështja e modelit të përfaqësimit që Kosova dëshiron të ndërtojë.
Një shtet mund të ketë institucione kushtetuese të rregullta dhe, megjithatë, të mos e shfrytëzojë plotësisht potencialin e vet diplomatik dhe shkencor.
Po kështu, një akademi mund të ketë anëtarë me karrierë të gjatë universitare, por të ketë ende nevojë të dëshmojë ndikimin e saj përtej kufijve kombëtarë.
Kritika ndaj përfaqësimit institucional duhet të jetë e ashpër në kërkesën për standarde, por e drejtë në trajtimin e fakteve.
As Justina Shiroka-Pula dhe as Fejzullah Krasniqi nuk mund të shpallen pa merita vetëm mbi bazën e perceptimit të njohjes së tyre ndërkombëtare. Por as titujt që mbajnë nuk duhet t’i përjashtojnë nga një vlerësim rigoroz publik.
Kosova nuk ka nevojë vetëm për njerëz që përfaqësojnë institucionet. Ka nevojë për institucione që prodhojnë autoritet, dije, besueshmëri dhe rezultate të njohura edhe jashtë Kosovës.
Sepse në diplomaci, respekti ndërtohet me marrëdhënie dhe rezultate; në shkencë, me kontribute që i qëndrojnë kritikës dhe verifikimit.
Dhe në të dyja, titulli është vetëm fillimi i përgjegjësisë, jo dëshmia përfundimtare e meritës.
Prishtinë – Washington, 18 nëntor 2026
Burime dhe referenca
Associated Press, Zana Cimili, 7 tetor 2026, raportimi mbi zgjedhjen e Justina Shiroka-Pulës Presidente të Kosovës. The Washington Post
KOHA, 17 nëntor 2026, “ASHAK-u zgjedh kryetarin e ri”, mbi procedurën dhe rezultatet e zgjedhjes së Fejzullah Krasniqit. KOHA.net
Akademia e Shkencave dhe e Arteve e Kosovës, biografia dhe bibliografia zyrtare e Fejzullah Krasniqit.
KOHA, 19 dhjetor 2025, mbi zgjedhjen e Justina Shiroka-Pulës kryetare të ASHAK-ut. KOHA.net
Robert K. Merton, The Sociology of Science: Theoretical and Empirical Investigations (University of Chicago Press, 1973).
Pierre Bourdieu, “The Specificity of the Scientific Field and the Social Conditions of the Progress of Reason,” Social Science Information 14, nr. 6 (1975): 19–47.
DORA, San Francisco Declaration on Research Assessment (2012–2013), për parimet e vlerësimit të përgjegjshëm të kërkimit shkencor.
Shënim metodologjik: Ky editorial mbështetet në biografitë institucionale dhe raportimet publike të identifikuara. Nuk është kryer një auditim i plotë i profileve Scopus, Web of Science apo Google Scholar të personave të përmendur; prandaj nuk jepen shifra të paverifikuara të citimeve ose pretendime për mungesë absolute të njohjes ndërkombëtare.


