Kur Nëntori flet për një komb, një histori dhe një kujtesë që nuk shuhet!

Nga Lezha dhe Kruja e Skënderbeut, te shkronjat e Manastirit, flamuri i Vlorës dhe sakrifica e Prekazit.

– Platforma për Referendum Kombëtar ju përcjell urimet më të përzemërta për festat e Nëntorit! Në këtë Nëntor, uroj të mbizotërojnë krenaria, bashkimi dhe nderimi për historinë e sakrificat e kombit tonë! Uroj të jetë kjo një kohë reflektimi mbi vlerat, identitetin dhe trashëgiminë tonë kombëtare. Gëzuar Nëntorin, shqiptarë! NË NËNTOR HISTORIA E KOMBIT TAKON KUJTESËN PERSONALE

Ka muaj që kalojnë në kalendar dhe ka muaj që mbeten përgjithmonë në kujtesën e një kombi. Nëntori është njëri prej tyre. Ai nuk është thjesht një muaj festash, përvjetorësh dhe datash historike. Është një kapitull i gjallë i historisë sonë, në të cilin ndërthuren kujtesa, identiteti, krenaria, sakrifica dhe përgjegjësia për të ardhmen. Është muaji kur historia e kombit takohet me përjetimet personale, kur e kaluara na flet përmes simboleve të saj dhe na kujton se kush jemi, çfarë trashëgojmë dhe çfarë përgjegjësish kemi ndaj brezave që vijnë. Për ta kuptuar më mirë domethënien e Nëntorit, duhet ta shohim historinë tonë në një horizont më të gjerë, duke u kthyer shumë shekuj prapa, te rrënjët e qëndresës dhe të përpjekjeve për bashkim kombëtar. Në këtë rrugëtim historik, një vend të veçantë zë figura madhështore e Gjergj Kastriotit – Skënderbeut, një nga personalitetet më të rëndësishme të historisë shqiptare, i cili, me veprën, guximin dhe qëndresën e tij, u shndërrua në simbol të lirisë dhe të identitetit tonë kombëtar.

– Lezha dhe Kruja janë dy vende që mbartin një pjesë të jashtëzakonshme të kësaj historie. Në Lezhë, më 2 mars 1444, u mbajt Kuvendi i Lezhës, ku Gjergj Kastrioti bashkoi princat shqiptarë në një aleancë përballë pushtimit osman. Ky kuvend nuk ishte vetëm një marrëveshje ndërmjet princërve, por edhe një përpjekje historike për të kapërcyer përçarjet dhe për të ndërtuar një front të përbashkët qëndrese. Lezha, me kalanë dhe trashëgiminë e saj historike, mbetet simbol i rëndësishëm i bashkimit dhe i vetëdijes për forcën që buron nga uniteti dhe interesat e përbashkëta.

– Më pas vjen Kruja, qyteti që lidhet pazgjidhshmërisht me emrin e Skënderbeut. Kalaja e saj, betejat dhe qëndresa e gjatë e shndërruan në simbol të rezistencës shqiptare, me një jehonë që kapërceu edhe kufijtë tanë. Kruja nuk është vetëm një monument i së kaluarës, por edhe një kujtesë e gjallë e guximit, vendosmërisë dhe vullnetit për të mos iu nënshtruar pushtimit.

– Nga Lezha e bashkimit dhe Kruja e qëndresës, historia jonë ecën drejt një tjetër momenti vendimtar: bashkimit përmes gjuhës dhe kulturës.

– Në Manastir, nga 14 deri më 22 nëntor të vitit 1908, u mblodhën atdhetarë, intelektualë dhe veprimtarë të çështjes kombëtare për t’i dhënë gjuhës shqipe një alfabet të njësuar. Nuk ishte thjesht një marrëveshje për shkronjat, por një akt i madh i vetëdijes kombëtare, një vendim që i dha popullit shqiptar një themel të përbashkët për arsimimin, kulturën dhe komunikimin.

– Më 22 nëntor, kur përkujtojmë Ditën e Alfabetit, na kujtohet se kombet nuk ndërtohen vetëm me beteja dhe sakrifica. Ato ndërtohen edhe me dije, shkolla, libra, kulturë dhe njerëz që dinë të bashkohen rreth një ideali. Alfabeti i njësuar ishte një fitore e mendjes dhe e vullnetit kombëtar, një dëshmi se gjuha është një nga shtyllat më të forta të identitetit të një populli.

– Pastaj vjen 28 Nëntori, data që për shqiptarët përfaqëson një nga ngjarjet më madhore të historisë dhe një nga simbolet më të fuqishme të krenarisë kombëtare. Në Vlorë, më 28 nëntor 1912, Ismail Qemali, i rrethuar nga personalitete të shquara të lëvizjes kombëtare, ndër ta Isa Boletini dhe Luigj Gurakuqi, shpalli Pavarësinë e Shqipërisë dhe ngriti flamurin kuqezi.

– Ky akt historik kurorëzoi shekuj përpjekjesh, kryengritjesh, sakrificash dhe ëndrrash për liri. Burrat që u bashkuan rreth këtij ideali, së bashku me mijëra atdhetarë të tjerë, mishëruan vullnetin politik, guximin dhe vendosmërinë e një kombi që nuk pranoi të zhdukej nga harta e historisë. Flamuri i ngritur në Vlorë nuk shënonte vetëm lindjen e një shteti të ri, por përfaqësonte aspiratën e shqiptarëve për liri, dinjitet, identitet kombëtar dhe për të zënë vendin e merituar në mesin e popujve të lirë.

– Një domethënie të veçantë historike dhe kombëtare mbart edhe udhëtimi i Isa Boletinit nga Mitrovica drejt Vlorës, së bashku me luftëtarët e tij, për të marrë pjesë në atë ngjarje madhore. Prania e tyre në Vlorë dëshmonte se ideali i Pavarësisë i kapërcente kufijtë e një qyteti apo të një krahine. Ai ishte një aspiratë që buronte nga të gjitha trevat shqiptare dhe shprehte vullnetin për liri e bashkim kombëtar. Në këtë kuptim, ardhja e Isa Boletinit dhe e bashkëluftëtarëve të tij nga Kosova përbën një nga dëshmitë më domethënëse të karakterit mbarëkombëtar të përpjekjes për Pavarësi.

– Një vend shumë i rëndësishëm në këtë rrugëtim historik i takon edhe Hasan Prishtinës, njërit prej personaliteteve më të shquara të lëvizjes kombëtare shqiptare. Si ideolog dhe organizator kryesor i Kryengritjes së Përgjithshme Shqiptare të vitit 1912, ai dha një kontribut të rëndësishëm në krijimin e kushteve politike që i paraprinë Shpalljes së Pavarësisë. Përkushtimi i tij ndaj çështjes kombëtare ishte i pakufishëm: vuri në shërbim të atdheut jo vetëm mendjen, energjinë dhe jetën e tij, por edhe pasurinë personale.

Edhe pse nuk ishte i pranishëm në ceremoninë e Vlorës, Hasan Prishtina ishte ndër ata burra që, me veprimtarinë, sakrificat dhe vendosmërinë e tyre, përgatitën rrugën drejt Pavarësisë. Emri dhe vepra e tij mbeten pjesë e pandashme e historisë së përpjekjeve shqiptare për liri dhe dinjitet kombëtar.

– Por 28 Nëntori mbart edhe një domethënie tjetër të veçantë për shqiptarët. Në këtë ditë, në vitin 1955, në Prekaz të Drenicës, lindi Adem Jashari, njeriu që do të shndërrohej në një nga simbolet më të fuqishme të rezistencës dhe sakrificës për lirinë e Kosovës.

Kjo përputhje historike dhe simbolike e lidh edhe më fuqishëm Ditën e Flamurit me historinë e qëndresës shqiptare. Prekazi, me historinë e familjes Jashari dhe sakrificën e saj, është bërë një vend i veçantë i kujtesës sonë kolektive. Atje historia nuk lexohet vetëm në libra, por ndihet në çdo gur, në çdo prag dhe në çdo pëllëmbë të tokës, në çdo kujtim të atyre që dhanë jetën për liri.

– Kështu, Nëntori ynë merr një kuptim edhe më të gjerë e gjithëpërfshirës. Ai na lidh me Gjergj Kastriotin – Skënderbeun dhe përpjekjet e tij për bashkimin e shqiptarëve, me Lezhën dhe Kuvendin historik të vitit 1444, me Krujën dhe qëndresën e saj, me Manastirin dhe Kongresin që i dha gjuhës sonë një alfabet të përbashkët, me Vlorën dhe Shpalljen e Pavarësisë, si dhe me Prekazin dhe sakrificën e familjes Jashari për lirinë e Kosovës.

– Kjo vëmendje e veçantë ndaj ngjarjeve të Nëntorit, natyrisht, nuk nënkupton aspak se po harrojmë, anashkalojmë apo zvogëlojmë rëndësinë e datave dhe ngjarjeve të tjera themelore të historisë sonë kombëtare. Përkundrazi, historia shqiptare nuk përmblidhet në një muaj, në disa data apo në disa ngjarje të veçuara. Ajo është një rrjedhë e pandërprerë përpjekjesh, sakrificash dhe përkushtimi, që shtrihet gjatë gjithë vitit dhe përfshin të gjitha trevat ku është zhvilluar jeta dhe veprimtaria kombëtare shqiptare.

– Në këtë kujtesë zënë vend të veçantë 7 Marsi i vitit 1887, dita e hapjes së Mësonjëtores së parë shqipe në Korçë, me Pandeli Sotirin si mësuesin e saj të parë, më pas 10 Qershori i vitit 1878, kur u themelua Lidhja Shqiptare e Prizrenit, një nga organizimet më të rëndësishme politike dhe kombëtare të shqiptarëve, si dhe Kuvendi i Pejës i vitit 1899, i njohur si Lidhja e Pejës, i udhëhequr nga Haxhi Zeka. Në këtë mozaik historik zë vend edhe Kongresi i Lushnjës i vitit 1920, i cili hodhi themele të rëndësishme për konsolidimin e shtetit shqiptar. Po ashtu, duhen përmendur kontributet e qendrave të tjera të rëndësishme, si Bylysi i lashtë,Janina, Shkodra, Prishtina, Manastiri, Elbasani e shumë qytete dhe vise të tjera shqiptare, ku u zhvilluan veprimtari politike, kulturore, arsimore dhe kombëtare me rëndësi të veçantë.

– Të gjitha këto data, ngjarje, kuvende dhe figura historike përbëjnë hallka të një zinxhiri të vetëm: historinë e përpjekjeve të shqiptarëve për të ruajtur identitetin dhe gjuhën, për të zhvilluar arsimin, për të mbrojtur trojet, për të arritur bashkimin kombëtar dhe për të fituar lirinë e dinjitetin. Këto qytete dhe vise nuk janë thjesht pika gjeografike në hartë. Ato janë dëshmi të gjalla të një historie të përbashkët, që kapërcen kufijtë administrativë dhe politikë dhe përshkon shekuj të tërë. Prandaj, kujtesa kombëtare nuk duhet të përqendrohet vetëm te disa përvjetorë, por duhet të jetojë gjatë gjithë vitit, përmes njohjes, respektimit dhe përcjelljes së trashëgimisë sonë historike te brezat e rinj.

– Dhe, mes gjithë kësaj historie të madhe, Nëntori ka edhe një domethënie krejtësisht personale për mua. Është muaji në të cilin kam lindur. Nuk e di nëse është thjesht një rastësi kalendarike apo një lidhje që, me kalimin e viteve, është bërë pjesë e identitetit tim njerëzor, por shpesh ndihem i privilegjuar që ditëlindja ime përkon me një muaj kaq të pasur me histori, kujtesë dhe simbole kombëtare. Ndoshta kjo është arsyeja pse, kur mendoj për Nëntorin, nuk shoh vetëm datat dhe ngjarjet historike. Në mendjen time shfaqen Lezha dhe Kruja, figura e Skënderbeut, shkronjat e Manastirit, flamuri i Ismail Qemalit dhe sakrifica e Adem Jasharit. Ndihem sikur ditëlindja ime është vendosur në një muaj që më kujton vazhdimisht prej nga vij, çfarë trashëgoj dhe çfarë përgjegjësie kam ndaj historisë dhe së ardhmes së kombit tim. Kjo ndjenjë më bën ta përjetoj Nëntorin jo vetëm si një muaj festash, por edhe si një takim të vazhdueshëm me historinë dhe me vetveten.

Është një muaj që më fton të kthej kokën pas, por edhe të shoh përpara dhe të kujtoj ata që luftuan për liri, ata që punuan për gjuhën, ata që shpallën Pavarësinë dhe ata që sakrifikuan për çlirimin e Kosovës, por edhe të pyes veten se çfarë po bëjmë ne sot me trashëgiminë e tyre. Dhe, nëse Nëntori më ka mësuar diçka, është se dashuria për kombin nuk matet vetëm me fjalët që themi dhe me simbolet që mbajmë, por edhe me përgjegjësinë që marrim për të ardhmen e tij. Është e qartë se Nëntori nuk është vetëm kujtesa e asaj që kemi qenë. Është edhe përgjegjësia jonë për atë që duam të bëhemi.

– Historia nuk është vetëm ajo që na ka ndodhur. Është edhe ajo që zgjedhim të bëjmë me kujtesën tonë. Nuk mjafton të valëvitim flamurin, nëse nuk e nderojmë gjuhën. Nuk mjafton të kujtojmë Skënderbeun dhe bashkimin e Lezhës, nëse nuk dimë të kapërcejmë përçarjet e kohës sonë. Nuk mjafton të kujtojmë Pavarësinë, nëse nuk angazhohemi për institucione të drejta dhe funksionale. Nuk mjafton të përulemi para sakrificës së dëshmorëve, nëse nuk dimë ta mbrojmë lirinë me përgjegjësi, drejtësi, dinjitet dhe demokraci.

– Pikërisht këtu, kujtesa historike duhet të shndërrohet në përgjegjësi qytetare. Për ne që përfaqësojmë Platformën për Referendum Kombëtar, Nëntori nuk është vetëm muaj përkujtimesh. Ai është edhe një rast për të reflektuar mbi kuptimin e sovranitetit popullor dhe rolin e qytetarit në përcaktimin e së ardhmes së shoqërisë. Nëse brezat para nesh u bashkuan për gjuhën, qëndruan për lirinë dhe shpallën Pavarësinë, përgjegjësia e brezit tonë është që këto vlera t’i jetësojë përmes demokracisë, pjesëmarrjes qytetare dhe respektimit të vullnetit të popullit. Referendumi, sipas modelit perëndimor dhe në përputhje me studimin e paraqitur në kuadër të projektit „Platforma për Referendum Kombëtar“, është një nga instrumentet e rëndësishme të demokracisë së drejtpërdrejtë.

Ai i jep qytetarit mundësinë të mos jetë vetëm vëzhgues i vendimeve politike, por të marrë pjesë drejtpërdrejt në vendimmarrjen për çështje me rëndësi publike dhe kombëtare. Përmes tij, sovraniteti popullor mund të marrë shprehje konkrete, në përputhje me Kushtetutën, ligjet dhe parimet demokratike.

– Për këtë arsye, Platforma për Referendum Kombëtar e sheh jetësimin e së drejtës për referendum si pjesë të rëndësishme të zhvillimit demokratik. Qytetari duhet të ketë mundësi reale të dëgjohet, të shprehet dhe të marrë pjesë në vendimmarrje. Demokracia nuk duhet të kufizohet vetëm në momentin e votimit për përfaqësuesit, por duhet të krijojë mekanizma që mundësojnë pjesëmarrjen e vazhdueshme të qytetarëve në çështjet që përcaktojnë të ardhmen e tyre.

– Jetësimi i vlerave të Nëntorit nuk mund të mbetet vetëm në ceremonitë festive, fjalimet përkujtimore dhe simbolikën e flamurit. Ai duhet të vazhdojë përmes ndërtimit të institucioneve demokratike, respektimit të ligjit, përgjegjësisë qytetare dhe ushtrimit të sovranitetit popullor. Në këtë kuptim, referendumi nuk është thjesht një kërkesë politike apo një instrument juridik. Ai është shprehje e besimit se qytetari ka të drejtë dhe përgjegjësi të jetë pjesë aktive e vendimmarrjes për të ardhmen e vet.

– Nëntori na mëson se asnjë arritje historike nuk është krijuar pa guxim, vizion dhe bashkim. Sot, visioni dhe kërkesa jonë nuk është të përsërisim betejat e së kaluarës, por të ndërtojmë një shoqëri ku liria, drejtësia dhe demokracia të jenë vlera të përditshme dhe jo vetëm fjalë që shqiptohen në ditët festive. Nga Lezha duhet të mësojmë vlerën e bashkimit, nga Kruja, vendosmërinë për të qëndruar, nga Manastiri, fuqinë e dijes dhe të gjuhës, nga Vlora, rëndësinë e lirisë dhe të Pavarësisë. Ndërsa nga Prekazi, çmimin e lartë të sakrificës. Nga të gjitha këto faqe të historisë sonë duhet të nxjerrim një mësim të përbashkët: të ardhmen nuk mund ta ndërtojmë vetëm duke kujtuar të kaluarën. Kujtesa është një themel i domosdoshëm, por mbi të duhet të ngrihet guximi për të marrë përgjegjësi dhe për të vepruar.

– Nga Lezha e bashkimit te Kruja e qëndresës, nga Manastiri i shkronjave te Vlora e Pavarësisë, nga Prekazi i sakrificës te demokracia e së ardhmes – ky është rrugëtimi ynë historik dhe qytetar. Nëntori, pra, është shumë më tepër se një muaj festash. Është një udhëtim nëpër kujtesën tonë kolektive, një takim me identitetin tonë dhe një thirrje për përgjegjësi ndaj brezave që vijnë.

– Në këtë rrjedhë historike, çështja e bashkimit dhe e unifikimit dhe integrimit juridik kombëtar mbetet një temë që kërkon trajtim serioz, demokratik dhe në përputhje me vullnetin e qytetarëve. Ideja e afrimit dhe e unifikimit të shqiptarëve në hapësirën e tyre kombëtare po shtrohet gjithnjë e më shumë edhe në rrafshin juridik dhe institucional, si një proces që duhet të marrë përgjigje përmes studimit, dialogut publik dhe mekanizmave demokratikë. – Prandaj, Platforma për Referendum Kombëtar e sheh referendumin si instrumentin përmes të cilit qytetarët mund të shprehin drejtpërdrejt vullnetin e tyre për çështje të një rëndësie të tillë historike.

Në këtë kuadër, ideja e një referendumi të përbashkët Shqipëri–Kosovë, e mbështetur në studimin dhe propozimet e paraqitura në kuadër të „Platformës për Referendum Kombëtar“, synon të hapë një rrugë demokratike për shqyrtimin e së ardhmes së përbashkët. Çdo hap i këtij procesi duhet të mbështetet në vullnetin e lirë të qytetarëve, në respektimin e procedurave kushtetuese dhe në të drejtën ndërkombëtare. Historia na ka lënë një trashëgimi të përbashkët, ndërsa e ardhmja kërkon përgjegjësi, dialog dhe vendimmarrje qytetare. Nëntori na kujton jo vetëm rrugën që kemi përshkuar, por edhe rëndësinë e zgjedhjeve që kemi përpara. Kjo rrugë drejt së ardhmes na ofrohet përmes një programi të mirëfilltë: PLATFORMA PËR REFERENDUM KOMBËTAR.

– Për një demokraci ku qytetari nuk është vetëm votues, por edhe pjesëmarrës në vendimmarrje. Për një shoqëri ku sovraniteti popullor respektohet dhe ushtrohet. Për një të ardhme që ndërtohet me përgjegjësi, dinjitet dhe vullnet qytetar. Platforma për Referendum Kombëtar ju përcjell urimet më të përzemërta për festat e Nëntorit! Gëzuar Nëntorin, shqiptarë, kudo që jetoni e veproni! www.platforma-kombetare.com Nga Bordi Drejtues i IS „Platforma për Referendum Kombëtar“ – Tiranë