Kur Kalorësja Shqiptare zbret nga bjeshkët si ortek Kuq e Zi

_____

Ka gra që ecin nëpër rrugë.

Ka gra që kalojnë nëpër histori.

Dhe ka gra që, sapo hipin mbi kalë e dalin në bjeshkë, duken sikur mali vetë ua ka falur emrin.

E tillë më erdhi në mendje Majlinda Nikçi: jo si figurë dekorative, jo si fotografi e bukur për një ditë, por si një Zanë Mali e ditëve tona, një kalorëse shqiptare që lidh në një trup të vetëm gruan, malin, kalin, traditën dhe lirinë.

Në njërën anë është bjeshka.

Në tjetrën kali.

Mbi të – gruaja shqiptare.

Dhe mbi të gjitha – kuq e zi.

Kjo është pamja që nuk ka nevojë për shumë shpjegime.

Sepse shqiptari i bjeshkës e njeh menjëherë atë gjuhë.

E njeh shaminë.

E njeh veshjen.

E njeh kalin.

E njeh gurin.

E njeh flamurin.

E njeh atë dorë të ngritur që nuk kërkon leje për të qenë e lirë.

Majlinda, me atë figurë kalorësie, më solli ndër mend gratë që nuk kanë qenë kurrë vetëm prapa burrave.

Ato kanë qenë edhe para tyre.

Kanë ruajtur shtëpinë.

Kanë mbajtur familjen.

Kanë ushqyer trimat.

Kanë hipur mbi kalë.

Kanë kaluar shtigje.

Kanë mbajtur armën kur koha ua ka kërkuar.

Kanë mbajtur fjalën.

Kanë mbajtur kombin.

Prandaj gruaja shqiptare nuk është vetëm “e bukur”.

Kjo fjalë është tepër e vogël.

Ajo është qëndresë.

Është kujtesë.

Është nënë.

Është kalorëse.

Është Zanë.

Dhe po, edhe në shekullin e telefonit, algoritmit, inteligjencës artificiale dhe ChatGPT-së, mund ta themi krejt thjesht, krejt shqip, pa zbukurime të importuara:

ZANA E MALIT!

Sepse teknologjia mund ta prodhojë figurën.

Por malin nuk e shpik dot.

Erën e bjeshkës nuk e shpik dot.

Kalërimin nuk e shpik dot.

Gjuhën e nënës nuk e shpik dot.

As shpirtin e një gruaje që e di kush është.

Në një kohë kur shumë njerëz vrapojnë pas çdo mode të huaj, pamja e një gruaje shqiptare mbi kalë, me veshje kombëtare dhe me malin pas shpine, është një përgjigje më e fortë se një mijë debate.

Ajo thotë:

Ja ku jam.

Nuk kam ardhur nga moda e djeshme.

Kam ardhur nga shekujt.

Kam ardhur nga bjeshka.

Nga oda.

Nga kënga.

Nga kali.

Nga nëna.

Nga flamuri.

Nga një popull që ka ditur të mbijetojë sepse gratë e tij nuk kanë qenë kurrë të vogla.

Dhe përballë saj, Malësori.

Jo si pronar i gruas.

Jo si zot i saj.

Por si bashkudhëtar.

Si ai që e njeh fuqinë e Zanës dhe nuk trembet prej saj.

Si ai që e di se mali ka dy krahë:

Malësorin dhe Malësoren.

Njëri pa tjetrin nuk bëjnë bjeshkë.

Prandaj këto tri pamje për mua nuk janë vetëm fotografi.

Janë një tregim:

gruaja shqiptare, kali dhe mali.

Tri shenja të lirisë.

Dhe kur mbi to valon edhe kuq e ziu, atëherë tregimi bëhet i plotë.

ZANA E MALIT DHE MALËSORI

Jo si përrallë.

Por si vazhdimësi.

Jo si nostalgji.

Por si identitet.

Jo si dekor.

Por si kujtesë e gjallë.

Dhe po të më pyesnin si quhet kjo pamje me një fjalë të vetme, do të thosha:

SHQIP.