LDK-ja ndërmjet kujtesës politike, koalicioneve të interesit dhe krizës së besueshmërisë
Në demokraci, koalicionet janë të ligjshme dhe shpesh të domosdoshme. Asnjë parti nuk mund të pretendojë se do të bashkëpunojë vetëm me ata që mendojnë njësoj. Mirëpo, kur bashkëpunimet politike bien në kundërshtim të hapur me qëndrimet, akuzat dhe premtimet e mëparshme, qytetarët kanë të drejtë të kërkojnë shpjegime.
Kjo është dilema që sot e përcjell Lidhjen Demokratike të Kosovës.
Për dekada, LDK-ja ka kërkuar zbardhjen e vrasjeve të veprimtarëve dhe zyrtarëve të saj të pasluftës. Eksponentë të kësaj partie kanë drejtuar akuza të rënda politike ndaj strukturave dhe individëve të lidhur me PDK-në. Shumë nga këto raste vazhdojnë të mbeten të pazbardhura, ndërsa familjet e viktimave ende presin drejtësi.
Natyrisht, përgjegjësia penale nuk mund t’i atribuohet askujt pa vendime gjyqësore. Por këtu nuk është fjala vetëm për përgjegjësi juridike. Fjala është për përgjegjësi politike dhe morale.
Nëse një parti e ka ndërtuar një pjesë të identitetit të saj mbi kërkesën për drejtësi dhe mbi denoncimin e kundërshtarit, si mund të bashkëpunojë më vonë me të pa u dhënë asnjë shpjegim anëtarëve, elektoratit dhe familjeve të viktimave?
Koalicioni nuk e zëvendëson kujtesën. As nevoja për pushtet nuk mund ta pezullojë kërkesën për drejtësi.
Kur kundërshtari i djeshëm bëhet partneri i sotëm
LDK-ja dhe PDK-ja nuk po afrohen për herë të parë. Ato kanë bashkëqeverisur edhe në nivelin qendror, pavarësisht historisë së gjatë të përplasjeve, akuzave dhe mosbesimit ndërmjet tyre.
Problemi nuk është se partitë politike negociojnë. Problemi lind kur qytetarëve nuk u shpjegohet se çfarë ka ndryshuar.
A kanë ndryshuar programet?
A janë tejkaluar dallimet politike?
A janë sqaruar akuzat e mëparshme?
Apo thjesht ka ndryshuar interesi për pushtet?
Kur një kundërshtar paraqitet gjatë fushatës si simbol i korrupsionit, kapjes së shtetit ose përgjegjësisë politike për ngjarje të rënda, ndërsa pas zgjedhjeve bëhet partner i pranueshëm, atëherë nuk kemi më vetëm pragmatizëm. Kemi një krizë të koherencës politike.
Një parti nuk mund të kërkojë vota në emër të parimeve dhe të qeverisë në emër të interesit, pa e shpjeguar këtë ndryshim.
Përndryshe, krijohet përshtypja se akuzat vlejnë vetëm derisa kundërshtari ndodhet në anën tjetër të pushtetit.
Prishtina si pasqyrë e paqartësisë politike
Zhvillimet në Prishtinë e bëjnë këtë kontradiktë edhe më të dukshme.
Përparim Rama erdhi në politikën kosovare si kandidat i LDK-së dhe me mbështetjen e drejtpërdrejtë të Lumir Abdixhikut. Pas fitores në kryeqytet, qeverisja komunale u mbështet fillimisht në bashkëpunimin me PDK-në. Pas prishjes së atij koalicioni, u krijua një afrim me AAK-në, ndërsa më vonë u rikthyen përpjekjet për një marrëveshje të re me PDK-në.
Ndryshimi i partnerëve nuk është në vetvete dëshmi e ndonjë marrëveshjeje të fshehtë. Por krijon pyetje të pashmangshme.
Çfarë i bashkon këto subjekte në Prishtinë?
Cilat janë marrëveshjet programore?
Si ndahen përgjegjësitë, drejtoritë, buxhetet dhe ndikimi mbi ndërmarrjet publike?
Dhe pse bashkëpunimi me LVV-në duket pothuajse i përjashtuar, ndërsa bashkëpunimi me PDK-në dhe AAK-në trajtohet si pragmatizëm i zakonshëm?
LDK-ja ka të drejtë të refuzojë koalicionin me LVV-në. Por qytetarët kanë po aq të drejtë të kërkojnë arsyetimin politik të këtij refuzimi.
Veçanërisht kur kujtojmë se LDK-ja ka pasur marrëveshje edhe me Listën Serbe gjatë formimit të qeverisë Hoti.
Nuk ka prova të mjaftueshme publike se ajo marrëveshje vazhdon të jetë aktive sot. Ajo lidhej me një mandat të caktuar qeverisës. Mirëpo, ekzistenca e saj historike e bën të ligjshme pyetjen: nëse bashkëpunimi me Listën Serbe është konsideruar i pranueshëm për formimin e qeverisë, përse bashkëpunimi me një subjekt tjetër shqiptar shpallet herë pas here i pamundur parimisht?
Në politikë, parimet nuk mund të ndryshojnë sipas nevojës së momentit.
Kush e përcakton politikën e LDK-së në Prishtinë?
Veçanërisht shqetësues është mospërputhja ndërmjet veprimeve të kryetarit të Prishtinës dhe qëndrimeve të udhëheqjes qendrore të LDK-së.
Kur Përparim Rama flet për marrëveshje politike, ndërsa drejtuesit e LDK-së deklarojnë se partia nuk ka dhënë pëlqim, çështja nuk mund të reduktohet në një keqkuptim komunikimi.
Lind pyetja: kush e përcakton vijën politike në kryeqytet?
Kryetari i komunës?
Dega e LDK-së?
Kryesia qendrore?
Grupet e asamblistëve?
Apo partnerët që sigurojnë shumicën?
Nëse kryetari negocion pa autorizimin e partisë, atëherë LDK-ja ka një problem të kontrollit politik dhe të demokracisë së brendshme.
Nëse marrëveshjet tolerohen në heshtje, ndërsa publikisht mohohen, atëherë kemi dy politika: një për qytetarët dhe një tjetër për administrimin real të pushtetit.
Asnjëra nuk i shërben besimit publik.
Financimi politik dhe hija e interesave ekonomike
Një pjesë e dyshimeve lidhet me financimin e partive dhe ndikimin e grupeve të biznesit.
LDK-ja ka kaluar shumë vite jashtë pushtetit qendror, por ka zhvilluar fushata të kushtueshme, ka mbajtur një strukturë të gjerë organizative dhe ka investuar në promovim politik. Për këtë arsye është e ligjshme të pyetet se si janë financuar këto aktivitete, cilët kanë qenë donatorët dhe a ekzistojnë detyrime financiare ndaj individëve ose grupeve private.
Megjithatë, dyshimi nuk është provë.
Nuk mund të thuhet si fakt se LDK-ja është futur në borxhe ndaj oligarkëve, se vendimet e saj kushtëzohen prej tyre ose se koalicionet komunale janë pjesë e marrëveshjeve biznesore, pa dokumente financiare, kontrata, regjistra donacionesh ose prova për përfitime konkrete.
E njëjta vlen edhe për pretendimin se Përparim Rama është kthyer në Kosovë për t’u liruar nga borxhet private. Për një pohim të tillë nevojiten dëshmi të verifikueshme. Në mungesë të tyre, ai nuk duhet paraqitur si fakt.
Por kjo nuk do të thotë se pyetja duhet ndaluar.
Përkundrazi, duhet kërkuar transparencë mbi financimin e fushatave të tij, mbështetësit ekonomikë, kontratat e komunikimit, konsulencat dhe çdo lidhje që mund të krijojë konflikt interesi.
Transparenca i mbron edhe zyrtarët nga akuzat e pabazuara.
Akan Ismaili dhe rreziku i përfundimeve pa prova
Në debatin publik përmendet edhe emri i Akan Ismailit, për shkak të lidhjeve të tij të mëhershme me biznesin, telekomunikacionin, diplomacinë dhe qarqet me ndikim në Kosovë.
Për të janë publikuar më herët hulumtime dhe pikëpyetje lidhur me deklarimin e pasurisë gjatë kohës kur ushtronte funksion diplomatik. Këto janë çështje me interes publik dhe duhet të trajtohen institucionalisht.
Por ato nuk provojnë se ai financon LDK-në, kontrollon Përparim Ramën apo udhëheq një përpjekje për marrjen e partisë.
Për ta dëshmuar një ndikim të tillë do të duheshin të dhëna konkrete: financime, kontrata, komunikime, përfitime, ndërmjetësime ose koordinim politik i dokumentuar.
Pa këto, lidhja e emrit të tij me çdo zhvillim në LDK do të ishte fajësim përmes asociimit.
Megjithatë, pyetjet mbeten të ligjshme:
A kanë financuar individë ose kompani të lidhura me të fushatat e LDK-së apo të Përparim Ramës?
A kanë përfituar kontrata, leje, prona, konsulenca ose favore nga Komuna e Prishtinës?
A ekzistojnë lidhje të dokumentuara me negociatat për koalicionet komunale?
Këto pyetje nuk janë akuza. Ato janë kërkesa për transparencë.
A po krijohet një qendër e re pushteti brenda LDK-së?
Përparim Rama nuk është më vetëm kandidati që Abdixhiku solli nga jashtë strukturave tradicionale të partisë.
Si kryetar i kryeqytetit, ai ka fituar mandat qytetar, dukshmëri publike dhe aftësi për të negociuar me disa subjekte politike. Kjo i jep peshë që mund ta shndërrojë në një qendër të pavarur ndikimi brenda LDK-së.
Kjo nuk është domosdoshmërisht e paligjshme apo antidemokratike. Partitë ndryshojnë, prodhojnë figura të reja dhe përballen me rivalitete të brendshme.
Por problemi lind nëse këto ndryshime udhëhiqen nga jashtë partisë: nga kapitali privat, nga partnerët e koalicionit, nga interesat ekonomike ose nga subjekte rivale që dëshirojnë ta përcaktojnë udhëheqjen e saj.
Nëse dikush synon ta sfidojë Lumir Abdixhikun, kjo duhet të bëhet hapur, në Kuvendin e LDK-së, përmes debatit, kandidaturës dhe votës së delegatëve.
Jo përmes marrëveshjeve të padukshme dhe ndryshimit gradual të raporteve të forcës në prapaskenë.
Nuk ka ende prova publike që PDK-ja, oligarkë të caktuar apo ndonjë grup biznesi po organizojnë marrjen e LDK-së. Por kundërthëniet e fundit janë të mjaftueshme për ta bërë të nevojshëm një sqarim të plotë.
Një problem më i madh se vetë LDK-ja
Kjo çështje nuk ka të bëjë vetëm me një parti.
Në Kosovë është krijuar një kulturë politike në të cilën kundërshtarët shpallen armiq gjatë fushatave dhe shndërrohen në partnerë sapo përfundon numërimi i votave.
Akuzat për korrupsion, kapje të shtetit, tradhti dhe rrezik kombëtar përdoren për mobilizimin e elektoratit. Pas zgjedhjeve, të njëjtat akuza harrohen kur kërkohet shumica.
Kjo praktikë e degradon demokracinë.
Qytetari nuk di më se cilit version duhet t’i besojë: akuzës së djeshme apo koalicionit të sotëm.
Nëse akuzat kanë qenë të vërteta, si është i mundur bashkëpunimi?
Nëse nuk kanë qenë të vërteta, pse janë përdorur për të fituar vota?
Në të dyja rastet, dikush i ka borxh publikut një shpjegim.
Transparenca si përgjigje
LDK-ja dhe drejtuesit e Komunës së Prishtinës mund t’i largojnë dyshimet vetëm përmes transparencës.
Duhet të publikohen marrëveshjet e koalicioneve, parimet programore, ndarja e përgjegjësive, raportet e financimit të fushatave, donatorët, detyrimet financiare, kontratat e konsulencës dhe çdo konflikt i mundshëm interesi.
Po ashtu duhet të sqarohet nëse marrëveshjet e kryetarit të komunës kanë marrë miratimin e organeve të LDK-së.
Në demokraci, transparenca nuk është dënim. Është mbrojtje.
Ajo i mbron qytetarët nga kapja e institucioneve, por edhe zyrtarët nga akuzat e pabazuara.
LDK-ja duhet të zgjedhë se çfarë dëshiron të jetë
Në bazë të fakteve të disponueshme publikisht, nuk mund të thuhet se LDK-ja është marrë peng nga oligarkët, se Përparim Rama është kthyer për të shlyer borxhe, se Akan Ismaili drejton një operacion për marrjen e partisë apo se PDK-ja po e përmbys strukturën e saj nga brenda.
Këto mbeten hipoteza të paprovuara.
Por faktet publike tregojnë kundërthënie serioze.
LDK-ja ka kërkuar drejtësi për vrasjet e veprimtarëve të saj, por ka bashkëqeverisur me PDK-në.
Ka rrëzuar qeverinë me LVV-në dhe ka formuar qeveri me mbështetjen e Listës Serbe.
Në Prishtinë ka kaluar nga bashkëpunimi me PDK-në te AAK-ja dhe përsëri te negociatat me PDK-në.
Ndërsa drejtuesit e komunës dhe të partisë kanë dhënë qëndrime të ndryshme për marrëveshjet politike.
Këto nuk provojnë një komplot, por dëshmojnë një krizë koherence dhe transparence.
Pyetja nuk është nëse LDK-ja ka të drejtë të bëjë koalicione. Sigurisht se e ka.
Pyetja është nëse ajo mund të hyjë në çdo koalicion pa shpjeguar se çfarë ndodh me parimet, kujtesën dhe premtimet mbi të cilat ka kërkuar besimin e qytetarëve.
Një parti historike nuk ruhet vetëm duke përmendur Ibrahim Rugovën. Ajo ruhet duke respektuar kulturën politike që ai pretendonte të ndërtonte: maturinë, përgjegjësinë, pluralizmin dhe besimin qytetar.
LDK-ja duhet të vendosë nëse dëshiron të mbetet parti e një tradite politike, apo të shndërrohet në një mekanizëm koalicionesh pa identitet të qëndrueshëm.
Sepse kur parimet vlejnë vetëm deri në momentin kur hapet dera e pushtetit, qytetari nuk humb besimin vetëm në një parti.
Ai humb besimin në vetë demokracinë.
