Prof. Dr. Sabri Tahiri, Gjilan
Reciprocitet diplomatik apo interesa të ndryshme? – Ku është Kosova në këtë ekuacion?
Hapja e një konsullate, në pamje të parë, është një veprim normal diplomatik. Shtetet hapin ambasada dhe konsullata për t’u shërbyer qytetarëve të tyre, për të zhvilluar marrëdhënie ekonomike, kulturore e njerëzore dhe për të krijuar kanale më të drejtpërdrejta komunikimi.
Por në Ballkan, ku historia, identiteti kombëtar dhe interesat gjeopolitike ndërthuren vazhdimisht, asnjë veprim diplomatik nuk duhet parë vetëm në sipërfaqe.
Prandaj, lajmi për hapjen e një përfaqësie konsullore serbe në Shkodër dhe paralelisht për hapjen e Konsullatës së Përgjithshme shqiptare në Bujanoc kërkon një pyetje më të thellë:
A kemi të bëjmë me reciprocitet të vërtetë diplomatik apo me dy veprime që duken të barabarta në formë, por kanë interesa dhe pesha krejt të ndryshme në përmbajtje?
Shkodra dhe Bujanoci nuk janë e njëjta gjë
Nëse një shtet hap konsullatë në një qytet ku jeton një komunitet i konsiderueshëm i shtetasve ose pjesëtarëve të tij, argumenti konsullor është i kuptueshëm.
Por rasti i Shkodrës kërkon sqarime.
Sipas të dhënave të Censit 2023, në qarkun e Shkodrës janë deklaruar 54 persona me përkatësi etnike serbe. Kjo nuk e mohon të drejtën e tyre për shërbime konsullore dhe as të drejtën e Serbisë për të zhvilluar marrëdhënie me Shqipërinë. Por shtron një pyetje të arsyeshme:
A është numri i këtij komuniteti arsyeja kryesore për një konsullatë të përgjithshme, apo pas kësaj zgjedhjeje ekzistojnë edhe interesa të tjera diplomatike, politike, ekonomike apo kulturore?
Kjo pyetje nuk duhet interpretuar si armiqësi ndaj Serbisë.
Përkundrazi, është pjesë e detyrës së çdo shteti serioz: të kuptojë interesat e shtetit tjetër përpara se të vlerësojë një hap diplomatik.
Në anën tjetër, Bujanoci është një realitet krejt tjetër.
Atje jeton një komunitet shqiptar autokton dhe ekzistojnë çështje konkrete që lidhen me arsimin, gjuhën, kulturën, zhvillimin ekonomik, përfaqësimin institucional dhe ruajtjen e identitetit.
Prandaj, konsullata shqiptare në Bujanoc duhet të shihet si shumë më tepër sesa një kundërpeshë ndaj konsullatës serbe në Shkodër.
Ajo duhet të jetë një instrument i politikës shqiptare për lidhjen dhe mbështetjen institucionale të shqiptarëve të Luginës së Preshevës. Por, ekuacionit i mungon një faktor vendimtar – Kosova. Dhe ky është elementi që nuk mund të anashkalohet.
Kosova është pjesa qendrore e këtij ekuacioni.
Nuk mund të flasim për marrëdhënie të reja Shqipëri–Serbi sikur Serbia të mos kishte një problem të pazgjidhur me Kosovën. Serbia ende nuk e njeh Republikën e Kosovës si shtet të pavarur. Madje, në maj 2026, ministri i Jashtëm serb Marko Gjuriq deklaroi qartë se dialogu Beograd–Prishtinë, sipas Serbisë, “nuk është dhe nuk mund të jetë” dialog për njohje reciproke. Ndërkohë, Bashkimi Evropian e përkufizon dialogun Kosovë–Serbi si proces që synon një normalizim gjithëpërfshirës dhe ligjërisht të detyrueshëm, duke e lidhur drejtpërdrejt këtë me sigurinë, stabilitetin dhe prosperitetin e gjithë rajonit.
Kjo do të thotë se problemi Kosovë–Serbi nuk është vetëm çështje bilaterale. Është çështje evropiane, rajonale dhe në mënyrë të veçantë çështje shqiptare.
Nuk mund të ketë marrëdhënie të mira me Shqipërinë dhe presion të vazhdueshëm ndaj Kosovës. Këtu duhet të jemi shumë të qartë. Serbia nuk mund të kërkojë marrëdhënie të mira me Shqipërinë ndërkohë që vazhdon ta trajtojë Kosovën si një çështje për t’u kthyer prapa.
Nuk mund të kërkohet miqësi e thellë me Shqipërinë dhe njëkohësisht të vazhdohet me politikën e mosnjohjes së Kosovës, me kundërshtimin e anëtarësimit të saj në organizata ndërkombëtare dhe me retorikë që ushqen pasiguri e tension në raport me Republikën e Kosovës.
Normalizimi i marrëdhënieve me Shqipërinë nuk mund të jetë një proces i shkëputur nga sjellja e Serbisë ndaj Kosovës.
Shqipëria nuk është vetëm Shqipëria brenda kufijve të saj shtetërorë. Ajo ka një përgjegjësi të natyrshme politike, kombëtare dhe morale ndaj Kosovës dhe shqiptarëve kudo që jetojnë.
Kjo nuk do të thotë ndërhyrje në punët e brendshme të Kosovës.
Do të thotë vetëm se interesi strategjik i Shqipërisë është i lidhur pazgjidhshmërisht me sigurinë, stabilitetin dhe shtetësinë e Kosovës.
Serbia duhet ta kuptojë një realitet të ri shqiptar
Sot nuk kemi më realitetin politik të shekullit XIX apo XX.
Ekzistojnë dy shtete shqiptare: Shqipëria dhe Kosova. Kosova është shtet i pavarur dhe demokratik, i njohur nga një numër i madh shtetesh të botës dhe i mbështetur në sigurinë e saj nga partnerët euroatlantikë.
Prandaj, marrëdhëniet e Serbisë me Shqipërinë nuk mund të ndërtohen duke e anashkaluar Kosovën.
Nëse Serbia dëshiron marrëdhënie të mira, bashkëpunim ekonomik, tregti, turizëm, investime dhe lidhje rajonale me Shqipërinë, kjo është në interes edhe të Shqipërisë.
Por bashkëpunimi ekonomik nuk mund të zëvendësojë normalizimin politik.
Mund të kemi ura tregtare, rrugë, energji, investime dhe bashkëpunim ekonomik. Por, duhet të ndërtojmë edhe ura politike dhe të sigurisë. Dhe ura kryesore kalon përmes normalizimit të marrëdhënieve me Kosovën. Konsullata në Shkodër nuk duhet të bëhet instrument për një agjendë tjetër.
Shqipëria nuk ka arsye të frikësohet nga prania diplomatike serbe. Por as nuk duhet të jetë naive.
Nëse Serbia dëshiron të ketë prani më të madhe diplomatike, ekonomike dhe kulturore në Shqipëri, ajo duhet të dëshmojë se këtë prani e sheh si urë bashkëpunimi dhe jo si instrument ndikimi politik.
Në mënyrë të veçantë, nuk duhet lejuar që një konsullatë të shndërrohet në qendër të ndonjë narrative që prek historinë, identitetin territorial apo pretendime të vjetra ndaj hapësirave shqiptare.
Shqipëria duhet të jetë e hapur për çdo komunitet, përfshirë edhe serbët. Por, respektimi i pakicave nuk mund të përdoret si mbulesë për interesa shtetërore që shkojnë përtej funksionit normal konsullor.
Nëse Serbia hap konsullatë në Shkodër dhe Shqipëria hap konsullatë në Bujanoc, kjo nuk duhet të shihet si lojë “një me një”. Duhet të jetë një mundësi që Shqipëria ta përdorë në mënyrë strategjike.
Konsullata shqiptare në Bujanoc duhet të jetë aktive në: mbështetjen e arsimit në gjuhën shqipe; ruajtjen dhe zhvillimin e kulturës shqiptare; forcimin e lidhjeve ekonomike me Shqipërinë dhe Kosovën; mbështetjen e investimeve dhe sipërmarrjes; lidhjet universitare dhe profesionale; mbështetjen e përdorimit institucional të gjuhës shqipe; dhe mbrojtjen e të drejtave të shqiptarëve në përputhje me standardet evropiane.
Kështu Shqipëria nuk do të hyjë në një garë nacionaliste me Serbinë.
Do të bëjë diçka shumë më të fuqishme: do të tregojë se politika shqiptare mund të jetë njëkohësisht paqësore, evropiane, konstruktive dhe e vendosur në mbrojtje të interesit të vet.
Kosova nuk duhet të lihet jashtë këtij procesi
Pikërisht këtu kërkohet edhe një koordinim më i madh ndërmjet Tiranës dhe Prishtinës.
Çështjet që prekin shqiptarët në rajon nuk mund të trajtohen gjithmonë në mënyrë të ndarë.
Shqipëria dhe Kosova duhet të kenë koordinim strategjik, veçanërisht për çështjet që lidhen me sigurinë, diplomacinë rajonale, Luginën e Preshevës, zhvillimin ekonomik dhe integrimin evropian.
Kjo nuk nënkupton krijimin e një politike konfrontuese ndaj Serbisë. Përkundrazi, një Shqipëri dhe Kosovë të koordinuara mirë mund të jenë shumë më të dobishme për paqen në rajon sesa një Shqipëri që negocion veçmas dhe një Kosovë që përballet e vetme me presionet e vazhdueshme serbe.
Serbia duhet të zgjedhë mes dy politikave
Në fund të fundit, Serbia përballet me një zgjedhje të qartë. Mund të vazhdojë me politikën e vjetër: të kërkojë bashkëpunim ekonomik me fqinjët, ndërkohë që vazhdon konfliktin politik me Kosovën, e cila është fakt real i politikës evropiane dhe rajonale. Ose mund të zgjedhë një rrugë tjetër:
normalizimin e vërtetë të marrëdhënieve me Kosovën dhe ndërtimin e marrëdhënieve të reja me Shqipërinë mbi bazën e respektit reciprok.
Kjo do të ishte në interes të të gjithëve. Sepse një Serbi që normalizon marrëdhëniet me Kosovën do të ketë më shumë mundësi për integrim evropian, investime, stabilitet dhe bashkëpunim rajonal. Një Serbi që vazhdon ta mbajë Kosovën si konflikt të përhershëm politik, ndërkohë që kërkon marrëdhënie të ngushta me Shqipërinë, krijon vetë një kontradiktë që nuk mund të fshihet pas hapjes së konsullatave.
Mesazhi shqiptar duhet të jetë i qartë. Shqipëria nuk duhet t’i thotë Serbisë: “Nuk duam marrëdhënie me ju.” Por, duhet edhe qart t’i thotë: “Duam marrëdhënie të mira me ju, por ato duhet të jenë marrëdhënie të mira me të gjithë fqinjët tanë dhe në radhë të parë me Kosovën.”
Shqipëria nuk ka nevojë për konflikt me Serbinë. Nuk ka nevojë as për retorikë nacionaliste. Por, ka nevojë për dinjitet diplomatik, qartësi strategjike dhe reciprocitet real.
Së fundi, konsullatat mund të jenë ura, por Kosova është prova
Hapja e konsullatave mund të jetë një hap pozitiv.
Mund të sjellë më shumë komunikim, më shumë bashkëpunim dhe më shumë kontakte njerëzore.
Por vlera e vërtetë e këtij procesi do të matet jo me tabelat që do të vendosen në Shkodër apo Bujanoc. Por, të matet me atë se si sillet Serbia ndaj Kosovës.
Nëse Serbia dëshiron marrëdhënie të mira me Shqipërinë, duhet ta kuptojë se nuk mund të ketë një politikë të dyfishtë: miqësi dhe bashkëpunim me Shqipërinë, ndërsa ndaj Kosovës vazhdon presioni politik, mosnjohje dhe retorika konfrontuese.
Nëse Serbia dëshiron të afrohet me Shqipërinë, rruga më e mirë për këtë kalon edhe nga Prishtina.
Nëse dëshiron të fitojë besimin e shqiptarëve, duhet të dëshmojë se e respekton Kosovën si realitet politik dhe se është e gatshme për një normalizim të vërtetë dhe të qëndrueshëm.
Dhe Shqipëria duhet të jetë e qartë: Marrëdhënie të mira me Serbinë – po. Bashkëpunim ekonomik e rajonal – po. Dialog dhe fqinjësi të mirë – po. Por, jo duke e anashkaluar Kosovën.
Sepse paqja në Ballkan nuk mund të ndërtohet duke e izoluar Kosovën nga ekuacioni.
Dhe pikërisht këtu qëndron edhe mesazhi më i fuqishëm që Shqipëria mund t’i japë Serbisë:
Nëse dëshiron marrëdhënie të mira me shqiptarët, ndërto marrëdhënie të mira edhe me Kosovën.
Nëse dëshiron një Ballkan të qëndrueshëm, mos e kërcëno Kosovën.
Nëse dëshiron të afrohesh me Evropën, normalizo marrëdhëniet me fqinjët.
Konsullatat mund të hapin dyer.
Por, vetëm respekti reciprok mund t’i mbajë ato të hapura.
Më 31 korrik 2026
